Saoedi-Arabië verbreekt betrekkingen met Iran

Saoedi-Arabië heeft zondag de betrekkingen met Iran verbroken. De breuk is een reactie op de Iraanse kritiek op de executie van de sjiitische geestelijk Nimr al-Nimr in het soennitische koninkrijk. De terechtstelling leidde niet alleen tot woedende reacties in Teheran. Ook in andere sjiitische landen is met afschuw gereageerd en gingen mensen de straat op.

Een vrouw protesteert voor de ambassade van Saoedi-Arabië in Londen.Beeld reuters

Saoedi-Arabië trekt nu alle diplomaten terug uit Iran en heeft Iraanse vertegenwoordigers 48 uur de tijd gegeven om hetzelfde te doen in Saoedi-Arabië. De eerste Saoedische diplomaten arriveerden zondagavond al in Dubai, waarvandaan ze verder reizen naar eigen land.

Zaterdag werd bekend dat Saoedi-Arabië 47 terdoodveroordeelden heeft geëxecuteerd. Volgens Riyad ging het om terroristen, maar onder de terechtgestelden bevonden zich ook vier sjiieten die tegen het regime hadden gedemonstreerd. Al-Nimr was één van hen. Hij speelde voor zijn arrestatie in 2012 een centrale rol in de protesten van Saoedische sjiieten tegen hun ondergeschikte rol in de samenleving.

Irans opperste leider ayatollah Ali Khamenei zei zaterdag dat het Saoedische koningshuis met deze executie 'goddelijke wraak' over zichzelf heeft afgeroepen. Volgens Saoedi-Arabië liet het regime in Teheran daarmee 'zijn ware gezicht als ondersteuner van terrorisme' zien.

Iran en Saoedi-Arabië zijn verwikkeld in een bittere rivaliteit en steunen tegenovergestelde partijen in de oorlogen in Syrië en Jemen. Iran beschuldigt Saoedi-Arabië van steun aan 'terrorisme' omdat het achter jihadistische rebellengroepen in Syrië staat, terwijl Riyad weer wijst op de steun van Iran aan de Libanese Hezbollah en andere militante sjiitische groepen.

Soennisme en sjiisme zijn twee stromingen in de islam. Ze gaan terug tot de opvolgingsstrijd na de dood van Mohammed in 632. De sjiieten vonden dat Ali, de schoonzoon van Mohammed, de enige opvolger kon zijn, terwijl de soennieten wilden dat de nieuwe kalief werd gekozen uit een groep vertrouwelingen van de profeet. De tegenstelling is verweven met de rivaliteit tussen het soennitische Saoedi-Arabië en het sjiitische Iran.

Demonstratie in Bagdad.Beeld afp

Kritiek uiten

De Iraanse leider Khamenei zei dat al-Nimr 'mensen nooit heeft opgeroepen de wapens op te nemen of geheime plannen heeft uitgebroed. Het enige wat hij deed was in het openbaar kritiek uiten'. De machtige Iraanse Revolutionaire Garde zei dat de 'middeleeuwse wandaad' tot de val van het Saoedische koningshuis zal leiden.

Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken ontbood de Saoedische gezant in Teheran om een protestnota te overhandigen, waarna Riyaad de Iraanse gezant liet komen en de kritiek op de executie als 'flagrante inmenging' in zijn binnenlandse aangelegenheden af wees.

Woedende betogers bestormden zondag de Saoedische ambassade in Teheran. Sommigen bekogelden het gebouw met stenen, anderen gooiden molotovcocktails waardoor een deel van het pand in brand raakte. De politie greep later in en pakte ongeveer veertig relschoppers op.

Ambassade sluiten

Ook in de de Libanese hoofdstad Beiroet werd gedemonstreerd. In de Iraakse hoofdstad Bagdad werd opgeroepen de Saoedische ambassade, die op het punt staat om na bijna 25 jaar heropend te worden, onmiddellijk weer te sluiten.

De Iraakse premier Haider al-Abadi veroordeelde de executie van al-Nimr en noemde vreedzame oppositie een 'fundamenteel recht'. De hoogste sjiitische geestelijke in Irak, grootayatollah Ali al-Sistani, noemde al-Nimr een martelaar en zei dat diens bloed en dat van andere sjiitische demonstranten 'onterecht is vergoten'.

Honderden aanhangers van al-Nimr gingen de straat op om te protesteren in diens woonplaats Al-Qatif in het oosten van Saoedi-Arabië, evenals in het buurstaatje Bahrein, waar de politie traangas en hagel afschoot. Tot in het noorden van India werd tegen de executie gedemonstreerd.

De Verenigde Staten riepen leiders in de hele regio op om met elkaar in contact te treden om de gemoederen te bedaren. 'Wij geloven dat diplomatieke betrokkenheid en directe contacten essentieel blijven in de samenwerking tussen verschillende landen', zei een Amerikaanse official zondagavond in reactie op de breuk.

Nimr al-Nimr kreeg vooral onder radicale jongeren grote aanhang. Hij bekritiseerde het Saoedische koningshuis, riep op tot religieuze vrijheid en werd meermalen opgepakt. Lees hier zijn profiel.

De leider van de Libanese militante organisatie Hezbollah, Hassan Nasrallah, condoleerde de familie van al-Nimr op televisie. Hij omschreef de geestelijke als een martelaar, de heilige strijder. Ook condoleerde hij de sjiitische bevolking van Saoedi-Arabië.Beeld epa
Een meisje met het portret van Nimr al-Nimr tijdens een demonstratie in Peshawar, Pakistan.Beeld reuters

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden