REPORTAGE

São Paulo zit zonder water

De Braziliaanse miljoenenstad São Paulo kampt met een ernstig watertekort. De inwoners geven het waterleidingbedrijf de schuld, volgens de regering ligt het aan de weergoden.

Een Braziliaan loopt met zijn hond over de uitgedroogde bodem van de Paraibuna-dam, onderdeel van het Cantareira-waterreservaat dat São Paulo van het meeste van zijn water voorziet. Beeld reuters
Een Braziliaan loopt met zijn hond over de uitgedroogde bodem van de Paraibuna-dam, onderdeel van het Cantareira-waterreservaat dat São Paulo van het meeste van zijn water voorziet.Beeld reuters

Nadat ze een klant van een broodje heeft voorzien, vult Magna Fernandes een emmer met water en zet hem naast drie andere volle emmers. 'Als ik overdag genoeg water verzamel, dan kom ik de avond meestal wel door', aldus de 35-jarige manager van een eetcafé in de Braziliaanse miljoenenstad São Paulo. 'Maar als het druk is, is het lastig. Dan wordt het toilet teveel gebruikt.'

Het café van Fernandes staat in Vila Maria, een van de wijken in het noorden van de stad waar al maanden geen water uit de kraan komt 's avonds. 'Om acht uur is het gedaan', vertelt Fernandes terwijl ze met een vochtige doek de bar afneemt. 'Pas om zes uur 's ochtends komt de toevoer weer op gang.'

In São Paulo en achttien andere gemeenten in de gelijknamige deelstaat heerst een ernstige watercrisis. Het waterreservaat Cantareira zit op 9 procent van zijn capaciteit, een historisch dieptepunt. Waterbedrijf Sabesp is maanden geleden al begonnen grondwater naar boven te pompen omdat de reserves op waren. Als het niet snel gaat regenen, komen meer dan twintig miljoen personen dit jaar nog zonder water te zitten. 'Ik houd mijn hart vast voor wat komen gaat', aldus Fernandes.

Sommige steden zijn officieel op rantsoen gesteld. Zoals Guarulhos, een stad die tegen São Paulo aanligt. 'Ik heb om de dag geen water', zegt inwoner Jefferson Oliveira (34). 'Wie zijn auto wast of de tuin sproeit, krijgt een boete.'

Hoewel de regering en Sabesp ontkennen dat er ook in de hoofdstad sprake is van rantsoenering, klaagt ruim een derde van de inwoners over problemen. Soms komt er een hele dag geen water uit de kraan, andere woningen ontberen alleen 's avonds en 's nachts toevoer. In de toiletten van restaurants hangen briefjes: 'Er is geen water, sorry voor de overlast.' Sommige cafés zijn overgegaan op plastic bekers, om zo afwaswater te besparen.

De regering geeft de schuld van de problemen aan de weergoden. 'Het heeft uitzonderlijk weinig geregend', aldus gouverneur Geraldo Alckmin. 'Dat was niet te voorzien.' Alckmin vertrouwt erop dat het in oktober gaat regenen, want dan begint normaal gesproken het regenseizoen. Maar vorig jaar viel in het najaar de helft minder regen dan gebruikelijk, en volgens meteorologen kan dat een trend worden.

'Lang geleden zien aankomen'

Gebrek aan regen is niet het hele verhaal, zegt professor Carlos Zuffo. Hij is ingenieur, hoofd van de faculteit watertechnologie aan de universiteit van Campos, en deed uitgebreid onderzoek naar de watercrisis in São Paulo. 'De problemen zijn vooral te wijten aan slecht beleid', aldus Zuffo. 'Dit hebben we al lang geleden zien aankomen en het waterbedrijf heeft nagelaten de broodnodige investeringen te doen.'

'Gemiddeld gaat 40 procent van het water verloren door lekkende leidingen', legt Zuffo uit. 'Het bedrijf is bovendien veel te afhankelijk van het Cantareira reservaat', gaat hij verder. 'Sabesp had rekening moeten houden met droogte en al lang geleden nieuwe reservaten moeten aanleggen. In veel gemeentes komt het water direct uit de bron, nu die opdrogen zijn er geen reserves.'

Sabesp begon in 1973 als een staatsbedrijf, in de jaren negentig werd het geprivatiseerd. De deelstaat heeft nog 51 procent in handen, de rest van de aandelen wordt verhandeld op de beurs. 'Het probleem is dat Sabesp economische belangen zwaarder laat wegen dan een goede service aan de bevolking', aldus Zuffo. 'De aandeelhouders besluiten en die willen nu eenmaal winst maken.' Die winst bedroeg in 2013 ruim 6 miljoen euro.

Inmiddels is er op gemeenteniveau een parlementair onderzoek gestart naar het contract tussen Sabesp en de deelstaat. Het bedrijf ontkent verantwoordelijk te zijn voor de problemen, en zegt 2 miljard euro te hebben vrijgemaakt om lekkages tegen te gaan. Sabesp houdt bovendien vol dat geen enkele wijk wordt gerantsoeneerd. 'We hebben alleen de druk aangepast, dat kan in hogergelegen buurten wel voor problemen zorgen.'

Sabesp is een campagne begonnen om de consumptie terug te dringen. 'Wees zuinig met water en krijg 30 procent korting op de waterprijs', staat op posters in de liften van de vele wolkenkrabbers. Sommige bewoners zetten nu emmers in de douche, om het water op te vangen dat normaal gesproken verloren gaat in de tijd dat het opwarmt. Daarmee spoelen ze de wc dan weer door.

Ook vertoont het bedrijf televisiespotjes waarin het uitlegt dat je tijdens het tanden poetsen de kraan dicht moet draaien. Of dat je je stoep beter kunt vegen, in plaats van hem schoon te spuiten met je tuinslang.

'Het is goed dat ze een bewustzijnscampagne opzetten, maar het is te laat en niet genoeg', zegt hoogleraar Zuffo. 'De regering moet verantwoordelijkheid nemen en Sabesp dwingen tot rigoureuze maatregelen en investeringen.' Zuffo pleit ook voor een officiële rantsoenering in de hele stad, of boetes voor veelgebruikers, maar acht de kans klein dat dit op korte termijn gaat gebeuren.

Want in oktober zijn de verkiezingen. Gouverneur Alckmin hoopt te worden herkozen en gaat nu zijn vingers niet branden aan impopulaire maatregelen. 'Die komen op zijn vroegst na oktober', aldus de hoogleraar. 'En volgens mijn berekeningen is het water op 15 november op.'

De inwoners van Vila Maria proberen er het beste van te maken. 'We gaan om zes uur dicht dus het gebrek aan water heeft geen invloed op ons werk', zegt Wellington da Silva (31), medewerker van een autowasserette. Hij richt zijn hogedrukspuit op de banden van een zwarte Volkswagen en spoelt de modder eraf. Thuis heeft Da Silva geen water 's avonds maar boos op Sabesp of de regering is hij niet: 'Zij kunnen er niks aan doen. Alleen God bepaalt of het regent.'

undefined

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden