Sandra zat eral

Na jaren in de schaduw te hebben gewerkt van mede-directeuren, heeft Sandra den Hamer nu alleen de leiding over het Rotterdams Filmfestival.Waar staat het festival voor?...

Aan de muur van de werkkamer van Sandra den Hamer, de directeur van het International Film Festival Rotterdam (iffr), hangt een groot bord met talloze kolommen: verticaal de twaalf dagen van de 34ste editie, van 26 januari tot en met 6 februari, horizontaal de filmzalen die het festival dan tot zijn beschikking heeft. Den Hamer wijst op de lange rijen gekleurde kartonnen kaartjes op haar werktafel. 'Dat zijn de films die wij straks gaan draaien', legt ze uit. 'Al die kaartjes' -ze wijst naar het bord aan de muur -'moeten dáár komen te hangen'. Tijdens het gesprek voor dit verhaal, eind december, is het bord nog goeddeels leeg. 'Als het vol is, zijn we klaar.'

Wat bleef, en wat veranderd is: het prikbord toont twee gezichten van het Rotterdamse festival. Omvatte de eerste editie in 1972 nog 36 films in een paar bioscopen, nu zijn het er een kleine achthonderd, waaronder zo'n 250 lange speel-films, in 24 filmzalen verspreid door de stad. Bovenal explodeerde het aantal bezoekers, vooral in het laatste decennium: van 55 duizend in 1991 tot 355 duizend vorig jaar. Inmiddels is het iffr het grootste culturele evenement voor betalend publiek van Nederland.

Ondanks deze enorme groei blijft het inroosteren van de honderden films handwerk. 'Het is niet te automatiseren, in de afweging spelen veel te veel factoren', zegt Den Hamer (45). Het bord vol zelf opgeprikte kaartjes is een symbool voor waar Den Hamer prat op gaat. Hoe groot haar festival ook is geworden, 'wij staan voor de onafhankelijke, artistieke film. De spirit uit 1972 is dezelfde gebleven.' Dat is nou precies wat haar critici bestrijden. 'Het iffr zou weer kleiner moeten worden, weer meer een eigen smaak moeten ontwikkelen', vindt Gerard Huisman van Contact Film, een gesubsidieerde distributeur. 'Het Rotterdamse festival is vooral met politiek bezig, maar mist een filmpolitieke visie.'

Filmproducent Dirk Rijneke van Rotterdam Films, tweemaal leverancier van de openingsfilm van het festival, en door Den Hamer 'onze lokale oproerkraaier genoemd', vindt het iffr 'arrogant' geworden. Volgens Rijneke is Den Hamer 'geen filmliefhebster'. Ze heeft het voornamelijk over geld. 'Er is maar één plek waar je haar kunt raken: in haar portemonnee.'

San Fu Maltha is directeur van a-Film, een commerciële distributeur die ook veel art movies uitbrengt in de Nederlandse bioscopen. In 2003 vond het iffr Max van de Nederlandse regisseur Menno Meyjes niet goed genoeg voor vertoning. Toen Maltha daarop dreigde al zijn films terug te trekken, ging het festival door de bocht: Max kreeg één vertoning. 'Het iffr moet een keuze maken', vindt Maltha. 'Waar staat het festival voor? Zoveel mogelijk bezoekers trekken, of het tonen van vernieuwing?'

Het is duidelijk: Den Hamers benoeming tot enig directeur van het iffr brengt de nodige vragen met zich mee. Toch was zij, toen het contract van Simon Field afliep, de enige kandidaat – een conclusie die werd getrokken nadat het bestuur een ronde door de Nederlandse en buitenlandse filmwereld had gemaakt om zich te laten informeren over de positie van het festival. Den Hamer werd vooral in het buitenland geprezen als de leidende figuur achter het Hubert Bals Fonds (subsidies voor films uit derdewereldlanden) en de Cinemart (financieringsmarkt voor kunstzinnige films), twee festivalpijlers die het iffr over de grenzen op de kaart houdt. 'Hoezo zoeken jullie een directeur?', zo verwoordt Den Hamer zelf de meest gehoorde reacties. 'Sandra zit er toch al?'

Inderdaad, Sandra zat er -al heel lang. Zij werkt sinds 1986 voor het iffr, de eerste jaren als manusje van alles voor wijlen Huub Bals, de legendarische oprichter en gangmaker van het Rotterdamse festival. Gestaag klom zij op, tot vorig jaar steeds in de luwte van directeuren als Bals, Marco Müller, Emile Fallaux en Field.

Doreen Boonekamp, directeur van het Nederlands Film Festival in Utrecht, kwam langs vergelijkbare weg op die stoel terecht. Zij kent Den Hamer al jaren. 'Wij hebben samen bij het iffr gewerkt. Zij is een heel goeie organisator. Rustig, weloverwogen. Sandra begint pas iets nieuws als ze van de hoed en de rand weet.'

Den Hamer zal als 'hoofdredacteur'opereren, zo heette het bij haar benoeming, als een directeur die haar programmeurs meer ruimte laat om een persoonlijk stempel te drukken op de selectie van de films.

Ja, ze kent de verwijten aan haar adres -geen filmdier, geen uitgesproken visie. 'Het is een grote denkfout. Film bepaalt mijn betrokkenheid bij dit festival. Ik ben hier komen werken tijdens mijn studie film-en theaterwetenschappen. Toen ben ik besmet geraakt met de passie van Bals.' Met haar programmeurs reist ze een deel van het jaar de wereld rond, langs festivals en filmmakers, op zoek naar de trends en films voor het volgende iffr. 'Wat mij het meeste aanspreekt: films zien op de montagetafel, niet pas nadat anderen ze voor jou hebben geselecteerd.'

Dat het in haar werk ook veel over geld gaat – dáár kan zij niets aan doen, stelt ze. 'Het gaat in de hele wereld meer over geld.' Den Hamer streeft naar een 'meer gezonde' fifty-fifty-verhouding tussen subsidies en eigen inkomsten. Desondanks komt het budget van het 34ste iffr, vijf miljoen euro, uit op 64 procent private financiering, 36 procent publiek geld. De overheid kort op subsidies, sponsors zijn gemakkelijker te strikken nu het economisch weer wat beter gaat. Dan helpt haar uitgebreide netwerk -sinds kort zit ze bijvoorbeeld in de Economic Development Board Rotterdam, naast zakencoryfeeën als Feyenoord-voorzitter Jorien van den Herik en Robeco-strateeg Jaap van Duijn. Met softwaremaker Microsoft en internetprovider Tiscali haalde Den Hamer twee nieuwe hoofdsponsors binnen voor het iffr. Daar zit een keerzijde aan. 'Sponsors regelen kost heel veel tijd, en bedrijven blijven ongewisse geldschieters. Vaak haken ze na een paar jaar weer af.'

Intussen geeft ze ook haar eerste artistieke visitekaartjes af. Om de kleine film niet kopje onder te laten gaan in haar megafestival, gaat ze het atomiseren. Het hoofdprogramma -'Een schatkamer die steeds meer een vergaarbak werd' -heeft ze afgeschaft en verdeeld in drie nieuwe, permanente secties. 'Die vertegenwoordigen waar wij voor staan: voor films met een duidelijk auteursstempel, voor kritisch engagement en voor vernieuwing, voor jonge filmauteurs maar ook voor een nieuwe beeldtaal.' In de laatste categorie past de selectie van het Argentijnse Los Muertos, een film zonder veel dialogen. Of de Russische Tiger-kandidaat 4, over drie personages op hun struikeltocht over de post-perestrojka-puinhopen.'Net een bewegend schilderij.'

'Wij gaan grotendeels voort op de ingeslagen w eg', z egt Den Hamer. 'Maar Rotterdam verandert altijd, terwijl andere festivals hetzelfde blijven doen. Wat onder Bals een one-man show was, is nu een grootschalig evenement over beeldcultuur, gemaakt door een aantal programmeurs en curatoren.' Ondanks alle gelden beheersproblemen ziet zij voorlopig geen heil in schaalbeperking. 'Zolang wij zoveel prachtige films kunnen vertonen die elders in Nederland niet te zien zijn, zolang daar zoveel bezoekers op afkomen en zolang wij de financiering rond krijgen, is een kleiner festival geen optie.'

Wouter Barendrecht heeft nog met Den Hamer samengewerkt voordat hij met Fortissimo een belangrijke sales agent werd met kantoren in Amsterdam en Hong Kong, gespecialiseerd in Aziatische films. Rotterdam is volgens hem nog steeds 'heel belangrijk' voor de onafhankelijke film.'De huidige generatie Chinese filmmakers zou zonder Rotterdam nooit zijn doorgebroken.' Aziaten kunnen internationaal nog zo beroemd zijn, in eigen land krijgen ze hun films vaak niet eens vertoond. 'Edward Yang moest in Taipei een bioscoop huren om zijn films aan zijn vrienden te laten zien.'

Den Hamer vooral een manager? 'Huub Bals was net zo zakelijk als zij. Dat verklaart ook een groot deel van zijn succes. Sindsdien is de filmwereld totaal veranderd. Voor nu is Sandra de perfecte directeur.'

Dat blijkt: aan het einde van het gesprek op haar Rotterdamse kantoor heeft Den Hamer voor Contact Film 'een uitzondering' gemaakt. De distributeur stond erop dat het iffr een 'eerlijke' fee betaalt voor de vertoning van de films waarvan het de Nederlandse vertoningsrechten bezit -een wens die frontaal botst met de afspraken die het festival met andere Nederlandse distributeurs heeft gemaakt. Den Hamer besloot desondanks voor Contact Film overstag te gaan -vooruitlopend op betere afspraken voor de vertoning en verspreiding van 'kleine' artistieke films in Nederland.

Het iffr kan dus alsnog drie films van Contact één of twee keer laten zien, voor een fee van 750 euro per film. 'Geweldig!', roept Den Hamer. 'Nu nog een openings-film.'

Hoe selecteer je die? 'Je kiest wat je zelf erg mooi vindt', zegt ze eerst. En dan: 'Bij de opening zitten vooral genodigden. Die zijn niet allemaal even cinefiel. Los Muertos is dan geen optie.' De critici moeten straks vooral komen kijken. Naar de films voor de Tiger Awards. 'Die heb ik gekozen. Laat ze daarna maar een oordeel vellen over mijn affiniteit met film.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden