Sanders zet zekerheden Clinton op losse schroeven

Democratische presidentsrace weer wat onbeslister

De nominatie is niet dichterbij gekomen voor Bernie Sanders. Maar zijn verrassende zege in Michigan zetten veel van de zekerheden van Hillary Clinton op losse schroeven.

Bernie Sanders viert dinsdag zijn zege in Michigan. Foto Alan Diaz / AP

De Democratische presidentsrace is weer wat onbeslister, na de nipte maar veelbetekenende overwinning van Bernie Sanders in Michigan dinsdag. Hij versloeg Hillary Clinton met 50 tegen 48 procent, maar dat was zo verrassend dat de voorspellingen in vergelijkbare staten ook op losse schroeven zijn komen te staan.

Daarmee is duidelijk dat Sanders' revolutie nog breder aanslaat dan de afgelopen maanden al bleek. Hoe ongelooflijk het een jaar geleden ook zou hebben geklonken: meer dan de helft van de helft van de Amerikanen in een representatieve staat als Michigan wil een actieve, sociaal-democratische overheid die hen beschermt tegen hoge ziektekosten, academische schulden, de grillen van Wall Street en concurrentie uit China.

Xenofoob en perfectionistisch

Daarmee lijken hun wensen veel op die van de Trump-stemmers, die op sommige plekken de helft van de ándere helft van de Amerikanen vormen, en die bescherming zoeken bij een populist die weliswaar xenofoob is maar een vergelijkbare protectionistische agenda heeft.

Het is het Amerikaanse kapitalisme zelf, dat serieus ter discussie wordt gesteld, deze voorverkiezingen.

Voor de goede orde: de nominatie kwam voor Sanders dinsdag niet dichterbij. Want Clinton versloeg Sanders 'gewoon' ruim in Mississippi, net als in de vorige staten in het zuiden. Daardoor bouwde zij per saldo haar voorsprong in gedelegeerden verder uit. Zo kruipt ze langzaam verder.

Maar de winst van Sanders in Michigan was zo verrassend (de peilingen hadden een gat van bijna 20 procent verwacht in het voordeel van Clinton), dat de onzekerheden groter zijn geworden. Als Sanders daar kan winnen, dan worden vergelijkbare blue-collar-staten als Ohio, Illinois, Missouri, Indiana en Pennsylvania ook een mogelijke prooi.

Bernie in tien punten

- Hogere belastingen voor de rijken en voor bedrijven.
- Minimumloon van 7,25 dollar naar 15 dollar per uur.
- Door overheid betaalde zorg
- Gratis universitair onderwijs
- Betaalbare kinderopvang
- Minimaal twee weken betaalde vakantie en zeven ziektedagen
- Herziening vrijhandelsverdragen
- Geen financiering van politici meer door bedrijven (super-PACs)
- Opbreken van grote financiële instellingen (Wall Street)
- Eén biljoen (duizend miljard) dollar investeren in infrastructuur

Bijna twee keer zo veel

Clintons vaste pijlers lijken wat te wankelen. In Michigan stemde 30 procent van de Afro-Amerikaanse bevolking op Sanders, bijna twee keer zo veel als in de zuidelijke staten die Clinton daardoor met overmacht won. De zwarten in het noorden stemmen dus minder als blok dan die in het zuiden.

Dat is misschien onverwacht, maar zeker niet onlogisch. Sanders neemt het op voor de Amerikanen die niet van de economische groei van de afgelopen jaren hebben geprofiteerd, en dat zijn evengoed zwarte als blanke midden- en onderklassers. Alleen hebben zwarte inwoners van de zuidelijke staten tot dusver meer loyaliteit getoond met Clinton, die daarbij vooral teert op haar burgerrechtenwerk in de jaren zeventig en de sympathie die man Bill kreeg als saxofoonspelende gouverneur van Arkansas in de jaren tachtig.

Dat Sanders' boodschap juist in Michigan zo aanslaat is ook geen toeval. Hier ligt Detroit, Motown, het hart van de Amerikaanse auto-industrie, die in 2008 zwaar werd getroffen door de economische crisis. Hoewel de regio uit het dal is geklommen en Obama dat tot een van zijn successen rekent, voelt dat lang niet voor iedereen zo. De werkloosheid is zeker rond Detroit nog altijd hoger dan het Amerikaanse gemiddelde, en bovendien zegt dat getal niet alles: de arbeidsparticipatie is veel lager dan voor de crisis. Dat betekent dat mensen gestopt zijn met de zoektocht naar een baan, omdat die toch niets oplevert.

Amper stijgende lonen

Volgens Sanders (en volgens Trump) is de mondiale economie daar schuldig aan. Hij keerde zich de afgelopen weken in Michigan fel tegen de vrijhandelsakkoorden als Nafta en TPP, die voor gewone Amerikanen vooral betekenen dat zij moeten concurreren met arbeiders in landen als Mexico en Vietnam. Fabrieken zijn verhuisd, en de lonen stijgen nog amper. Detroit ging failliet.

Die vrijhandel kleeft de Democraten evenzeer aan als de Republikeinen. Obama beschouwt TPP als een van zijn grote diplomatieke successen, en Clinton heeft hem daar als minister bij gelopen. Pas vorig jaar keerde zij zich als kandidaat ineens tegen de verdragstekst, maar zij was toen al besmet.

Sanders bracht die anti-globalistische boodschap in afgelegen plaatsen in Michigan zoals Traverse City, waar de inwoners al decennia geen presidentskandidaat meer hadden gezien. Hij sprak tegen tienduizenden kiezers, en zette een stevig campagneteam neer in Michigan.

Clinton probeerde het tij te keren met een beschuldiging dat Sanders de auto-industrie niet heeft willen redden, toen die na 2008 veel staatssteun nodig had om te overleven. Maar die beschuldiging keerde zich tegen haar, toen Sanders aantoonde dat hij als senator had tegengestemd omdat hij wel de auto-industrie maar niet de banken wilde redden.

Sanders' boodschap, die in Michigan niet alleen aansloeg bij de jongste kiezers, maar ook bij dertigers, in de voorsteden, en zelfs bij de rijkere middenklasse, kan ook gaan resoneren in andere fabrieksstaten als Ohio en Illinois, die volgende week stemmen. Maar dan nog heeft Sanders een lange weg te gaan. Hij staat ruim tweehonderd gedelegeerden achter op Clinton. Om die in te lopen zal hij het nog beter moeten gaan doen dan in Michigan.


Rubio wankelt

Bij de Republikeinen won Donald Trump naast Michigan ook Mississippi en Hawaii, waar hij bijna 50 procent van de stemmen haalde. Idaho ging naar de Texaanse senator Ted Cruz. Het waren degelijke overwinningen van geletruidrager Trump, waaruit blijkt dat hij nog niets aan aantrekkingskracht heeft ingeboet - ondanks de felle anti-campagne van het Republikeinse establishment. Wel is duidelijk dat Marco Rubio wankelt. Na zijn slechte score zaterdag bleef hij nu op een paar procent steken, waardoor hij nul gedelegeerden binnenhaalde. De trend van afgelopen weekend is bevestigd: het wordt steeds meer een potje Trump-Cruz, de twee kandidaten die het minst gewenst zijn bij de partij-elite. Zelfs John Kasich, de gouverneur van Ohio die zich als meest redelijke kandidaat presenteert, eindigde voor Rubio. Volgende week komt het moment suprème voor Rubio, als hij op moet in thuisstaat Florida. Net als in Ohio gaan alle gedelegeerden daar naar de winnaar, waarmee het een van de hoofdprijzen van de voorverkiezingen is. Vraag is of Rubio zijn vorm op tijd terugvindt.

Meer over