Sanders was een fatsoenlijk mens

IN HET RIJTJE van Jan Bank, Gerard Mulder en enkele anderen voegt zich nu ook Gijs Schreuders. Ook hij toont zich in zijn column van gisteren in Forum woedend over mijn boek De affaire Sanders....

COEN HILBRINK

Je maakt een biografische schets van W.E. Sanders, tijdens de oorlog hoofd van de recherche in Enschede en daarna hoofd dienst opsporing van het Bureau Nationale Veiligheid. Je beperkt je daarbij tot controleerbare feiten, noemt naam en toenaam, verwijst naar (overvloedig) bronnenmateriaal in een zeer uitgebreid notenapparaat. Zo ontstaat een beeld van hem. Een fatsoenlijk mens blijkt hij te zijn.

Jazeker, heren cynici, ze bestaan echt. Sanders is in zijn leven nooit met een concrete aanklacht tegen hem geconfronteerd, hoewel hij vijanden genoeg had.

Jan Bank, bestuurslid van het RIOD dat zich publiekelijk distancieerde van mijn aandeel in De Affaire Sanders, Gerard Mulder, die mijn boek in NRC Handelsblad heeft afgekraakt, en nu dus ook Schreuders kunnen niet meer lezen van kwaadheid. 'Er wordt niet opgehelderd of hij voor de oorlog als chef van de Vreemdelingenpolitie in Enschede joodse en linkse vluchtelingen uit Duitsland heeft teruggestuurd', schrijft Schreuders.

Ik schreef: 'De gewetensbezwaren die hij (Sanders) er (in een gepubliceerd gedicht van zijn hand) met zoveel gevoel tot uitdrukking bracht, hebben hem jaren later niet verhinderd om, in opdracht van de staat die hij diende, mensen de landsgrens over te brengen voor wie (naar later zou blijken) de vlucht naar Nederland een zaak was van leven op dood.' En: 'Nadat Wim Sanders de ongelukkigen voor de keus had gesteld te worden uitgeleid over die grüne Wiese - hiervoor koos iedereen - of regulair via de officiële grensovergang bij Glanerbrug, bracht hij ze naar het Aamsveen.' (p. 32). Dat was dus de Duitse grens. Wat is hier niet opgehelderd?

Over de arrestatie van 105 Enschedese joden door de Duitse politie, begeleid door Nederlandse collega's (onder wie Sanders), schreef ik: 'Door te gehoorzamen aan het Duitse bevel waren zij medeschuldig geworden aan een misdaad die zij zelf niet hadden gewild.' (p. 36).

Wat wordt hier, zoals Schreuders schrijft, 'op misselijkmakende wijze goedgepraat'? Ik schreef dat Sanders zich overvallen voelde door de Duitse bliksemactie, en zwaar genomen toen de joden niet naar Schoorl maar naar Mauthausen gingen.

Wie overzagen al in september 1941 (!) de Duitse strategie tegen de joden? Ken uw geschiedenis, Schreuders. Ik beveel u mijn vorig jaar verschenen boek 'In het belang van het Nederlandse volk...' over de medewerking van de ambtelijke wereld aan de Duitse maatregelen tegen de joden en andere vervolgden ter lezing aan.

Op basis van welke gegevens had Sanders evengoed een gewetenloze politieploert kunnen zijn, Schreuders? Welke joden en saboteurs zijn door Sanders aan hun vervolgers uitgeleverd? Noemt u mij de namen van deze mensen. Of wilt u dat ik ze verzin? Door mijn proefschrift over het verzet in Twente (De illegalen, 1989) ken ik de illegaliteit in die streek veel te goed om ook maar iets van Sanders te hebben hoeven aannemen. Uw samenvatting van mijn verhaal over de kijk van enkele Enschedese illegale werkers op Sanders is niet meer dan een malicieuze karikatuur van wat er werkelijk staat. Waarom toch?

En wat is 'verontschuldigend' aan het feit dat Sanders twee met name genoemde joodse arrestanten liet ontkomen? Sanders werd eind 1942 door de Duitsers opgepakt en gevangen gezet toen hij weigerde arbeidsdienstweigeraars te laten arresteren. Hij dook na zijn vrijlating onder en werd een van de leiders van het verzet tegen de Duitsers.

Een geweteloze politieploert? Noemt u mij de gegevens, Schreuders, die zo'n conclusie rechtvaardigen. Ik stel u al mijn documentatie en al wat u op dit punt nog meer zou wensen ter beschikking.

SCHREUDERS noemt mij bevooroordeeld. Toen ik Sanders in 1986 leerde kennen in verband met mijn dissertatieonderzoek, had hij juist een schokkende ervaring met de geschiedschrijving achter de rug. Een journalist van het ANP had in het King-Kong-dossier een stuk gevonden waarin hij, Sanders, werd beschuldigd van corruptie en de moord op de verrader van de geallieerde opmars naar Arnhem, King-Kong.

In ons boek tonen wij aan dat dit stuk moet worden beschouwd als onderdeel van de beschadigingscampagne tegen Sanders. Het Friesch Dagblad nam indertijd het ANP-bericht plompverloren over en Sanders kon aan iedereen gaan uitleggen dat hij geen moordenaar en dief was.

Sanders vertrouwde mij en vroeg mij bij toekomstige interviews aanwezig te willen zijn. Zo kwam het dat, toen Dick Engelen zich voor zijn proefschrift over de BVD bij Sanders meldde, deze mij belde of ik wilde komen. Dit is nadien enkele keren voorgekomen. Zo leerde ik ook mijn co-auteur Gerard Aalders kennen en deze kennismaking leidde tot het idee een biografie over Sanders te schrijven.

Kennelijk vonden sommige historici het vreemd dat als zij Sanders wilden spreken, ik daar bij moest zijn. Zij hebben toen besloten dat ik pro-Sanders moest zijn, een besluit waarvan hun onvermogen mijn biografische schets van Sanders onbevooroordeeld te lezen blijkbaar het gevolg is. Dat dit onvermogen bij de heren zo'n agressie zou veroorzaken, had ik niet verwacht.

Vanwaar deze heftige emoties, die hen bij het lezen van mijn boek aantoonbaar moet hebben verblind? Welke werkelijke bedoelingen had u met uw tirade tegen mij, Gijs Schreuders? Ik daag u hierbij uit tot een eerlijk debat over uw 'affaire van niks'. Waar en wanneer u maar wilt.

Coen Hilbrink

De auteur is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden