Sander Dekker vergeet te rekenen

Het Nederlandse onderwijs kent weinig diepe dalen en nauwelijks hoge pieken - het is het polderlandschap dat wij zo goed kennen, geen Alpenuitzicht. Veel aandacht van scholen voor leerlingen met achterstand voorkomt de diepe dalen; gebrek aan aandacht voor toptalenten verhindert het ontstaan van hoge pieken. Dit is in de kern de analyse van staatssecretaris Sander Dekker (VVD) van Onderwijs in de Toptalenten-brief over het basis- en voortgezet onderwijs die hij deze week aan de Kamer stuurde. Deze analyse klopt.


Zijn doelstelling om ook aan de bovenkant van de talentenverdeling uit de leerlingen te halen wat erin zit verdient lof.


Van de maatregelen die Dekker voorstaat krijgt een mens een goed humeur. 'Cum laude' een eindexamendiploma kunnen halen? Mooi! Meer ict gebruiken in het onderwijs om dat gemakkelijker te kunnen personaliseren? Graag! Leerlingen toestaan en aanmoedigen vakken te volgen op een hoger niveau - bijvoorbeeld de vmbo'er die wiskunde volgt op havo-niveau? Eindelijk! Docenten beter leren in de klas te differentiëren naar niveau? Fijn hoor. Het jaarklassensysteem ontheiligen? Halleluja.


En ja, er is ook wat te zeuren. Twee dingen eigenlijk. Het eerste zeurpunt gaat over het tempo van verandering. 'Veranderingen in het onderwijs zijn als een marathon, geen sprint', schrijft Dekker. Dat is als berustende constatering opgeschreven. En daarvan word ik nijdig. De gedachten en ideeën die in deze brief worden neergelegd zijn zonder uitzondering minimaal vijf jaar oud. Om het onderwijs in Nederland van 'goed' naar 'excellent' te krijgen is een veel hoger tempo mogelijk en nodig.


Het tweede zeurpunt is nog serieuzer. Dekker vergeet de echte winst binnen te halen, omdat hij in zijn brief niet rekent. Ik illustreer dit aan de hand van een stelling die ook over tempo gaat: verlaag de normduur voor een vwo-diploma naar vijf jaar.


Dekker zoekt de onderwijsvernieuwingen bijna uitsluitend in extra leeraanbod voor de toptalenten. Moeilijker, uitdagender, boven op de gewone stof. Dat klinkt logisch en dat is het ook.


Maar daar zit nog een andere kant aan, die Dekker nauwelijks uitdiept: waarom niet domweg tijdwinst geboekt? Leerstof wordt in de loop van de leerweg van een leerling vanzelf moeilijker. Als je leerlingen in hun eigen tempo naar het eindexamen laat bewegen, zullen de slimpies daar dus het snelst aankomen. Om vervolgens sneller door te stromen naar vervolgonderwijs.


Ten opzichte van het alternatief - extra leeraanbod organiseren - heeft tempowinst belangrijke voordelen: voor de leerling, voor de schatkist en voor de school. De leerling is een jaar eerder op de arbeidsmarkt en wint dus een extra jaarinkomen. De schatkist bespaart een jaar vwo-kosten - volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek zo'n zevenduizend euro. Die kan voor van alles worden aangewend, maar houd die euro's vooral in het onderwijs om dat verder te verbeteren. Zo bouw je een vliegwiel voor verbetering. Voor de school - als het jaarklassensysteem tenminste ten grave is gedragen - is tempoverschil gemakkelijker te organiseren dan leerstofdifferentiatie.


Ik schrijf over 'normduur' omdat, als tempoverschil gewoon is, de gemiddelde doorstroomtijd van een leerling vijf jaar kan zijn, maar dat individuele leerlingen hiervan dus kunnen afwijken.


Is dit van mij dan een originele gedachte? Nee hoor, ook al jaren oud.


Het tempo van verbetering in het onderwijs is lager dan wenselijk is, lager ook dan mogelijk is. In allerlei andere sectoren wordt dezer dagen verandering afgedwongen met stevige bezuinigingen en stelselwijzigingen. De gedachte dat er eerst crisis moet zijn, voor verbetering een kans maakt, is helaas niet alleen cynisch.


Dekker verwijst in zijn brief veelvuldig naar nog af te sluiten 'bestuursakkoorden'. Ik hoop van harte dat die harder en steviger zijn dan Dekkers Kamerbrief, hoe vrolijk die ook is.


Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden