Sander Dekker mist het essentiële punt

Staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs haalde de zomerse krantenkolommen met zijn voornemen het voor ouders gemakkelijker te maken een nieuwe school op te richten. Religie en levensbeschouwing zijn niet langer voorwaarde. In de toekomst mogen ouders ook een 'richtingvrije' school beginnen.


Dit klinkt als een stap vooruit, tot je zijn brief aan de Kamer gaat lezen. Dan blijkt: Sander Dekker mist het punt.


Hoe is het nu? Dekker constateert in zijn brief dat de samenleving seculariseert. Vakbonden, ziekenhuizen, middenstand: hun denominatie doet er niet meer toe. In het primair onderwijs echter is nog steeds drie op de tien scholen katholiek, ruim een kwart protestant en ruim 6 procent algemeen bijzonder. De rest is openbaar.


De stichting van nieuwe scholen verloopt moeizaam. Dekker meldt dat in de periode 2003-2007 in het primair onderwijs 103 scholen zijn gesticht. Van die scholen hadden na vijf jaar slechts 59 het minimaal aantal benodigde leerlingen.


Hoe ziet Dekker het voor zich? Hij wil ouders meer en directere invloed geven, zowel bij het 'verschieten van kleur' van bestaande scholen als bij het stichten van nieuwe. Hierbij ziet hij beren op de weg die hij typeert als 'doelmatigheidsproblemen'. Leegstand van schoolgebouwen moet worden voorkomen, vindt hij, nieuwbouw van scholen eveneens. 'Het is een desinvestering als na een aantal jaren de school (of een andere school in de omgeving) moet sluiten vanwege een tekort aan leerlingen.'


Dit klinkt misschien logisch. Maar dat is het niet.


Als een 'andere school in de omgeving' moet sluiten wegens succes van een nieuwkomer, heeft de markt z'n werk gedaan. De conclusie moet dan luiden dat de publieke euro nu doelmatiger wordt besteed dan voorheen. De nieuwkomer, die dezelfde bekostiging krijgt als de zittende partij, heeft de wensen van leerlingen en ouders blijkbaar beter ingeschat dan de bestaande school. Dat er eventueel een pand overblijft? Verkopen die handel!


In Dekkers brief ontbreekt elk spoor van de gedachte dat als je de bestaande schoolkartels openbreekt en nieuwe toetreders verwelkomt, de doelmatigheid en dienstbaarheid in het onderwijs zal stijgen. En dit zou juist de kern moeten zijn.


Het ontbreken van deze gedachte verklaart ook waarom Dekker blijft steken in de gedachte dat ouders zelf de stuwende kracht moeten zijn in het stichten van nieuwe scholen. Wie heeft er anno 2013 zin, tijd en de capaciteiten om dat te doen? Tegen de tijd dat zo'n school eindelijk staat en lekker draait, zijn je eigen kinderen alweer van school. Nieuwe scholen oprichten, dat moet je laten doen.


Hoe? Stel je voor:


- er geldt in het onderwijs pure 'lumpsumbekostiging', een uniforme prijs per leerling. Deze prijs dekt alles, ook de huisvesting. Scholen huren hun school. Geen toeslagen voor dit of dat.


- er geldt vestigingsvrijheid die uitsluitend is gekoppeld aan minimale kwaliteitsvoorwaarden.


Wat gebeurt er dan? Dan ontstaat er echt een interessante kans voor nieuwe toetreders. We kunnen dan samen een landelijke basisschoolketen beginnen - een franchiseformule bijvoorbeeld, puur gericht op kwaliteit en dienstbaarheid aan leerlingen en ouders. Concept goed uitdenken, uitproberen, en uitrollen. Elk jaar tien scholen erbij. Bruikbare ideeën uit de ene school toepassen op de andere. Efficiënt, niet als vies maar als lekker woord. Schaalvoordelen benutten. Eigen bijscholing voor onze werknemers. Een eigen bedrijfs-cao natuurlijk, met hogere kwaliteitseisen aan ons personeel en een hoger salaris.


Opdat de beste school de meeste leerlingen mag trekken.


Maar ouders toestaan met vijftig handtekeningen lokaal hun eigen niet-religieuze schooltje te beginnen - en dan ook nog zorgelijk gaan kijken bij een leegstaand schoolgebouw - tsja, dan mis je dus het punt van vrije toetreding.


Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek

Reageren?

frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.