ACHTERGROND

Sander Dekker en zijn magnetische krullenkop

Kok wilde hij worden, of popmuzikant. Het werd een swingende carrière in de politiek: in minder dan tien jaar tijd schopte Sander Dekker (VVD) het van raadslid tot staatssecretaris. Zijn vroegere mentor: 'Als wetenschapper competent, als bestuurder briljant. Ik dacht: die gaat heel ver komen.'

Sander Dekker (VVD), staatsecretaris van OC&W bezoekt de nieuwe Havo in Amsterdam.Beeld Jiri Buller

Hoe kan een staatssecretaris wiens lof wordt bezongen, van wie gezegd wordt dat hij hersens heeft en die naar verluidt nog veel meer in zijn mars heeft dan hersens, het in zijn hoofd halen om zijn Grote Omroep Verbouwingsplan te lanceren op het piratenschip van Veronica? Het plan verwurgt in feite de publieke omroep, het schip is het embleem van de commerciële krachten in de mediawereld, zinnebeeld van de oppositie tegen een collectief gefinancierde, publiek gedragen omroep. Waarom doe je dat, als bewindsman?

Dat kan bijvoorbeeld omdat je vindt dat de vrije jongens vijftig jaar geleden al gelijk hadden. 'Sander is niet van het schuiven van grote bedragen naar collectieve instellingen', zegt een van zijn leermeesters, hoogleraar Bestuurs- en Organisatiewetenschap aan de Universiteit Utrecht Paul 't Hart. Dus koos staatssecretaris Sander Dekker (1975) voor het piratenschip. Opdat de boodschap vooral helder zou overkomen.

Racefietsfanaat

Sander Dekker, ofschoon politicus is niet monomaan. Hij zou hoge ogen gooien in de nationale televisiequiz Popmuziek Door De Eeuwen Heen. Verder weet hij alles van racefietsen. Een fiets is voor hem (en voor zijn vriendin) veel meer dan twee wielen met een frame ertussen. Hij kent alle merken en van al die merken alle bijzonderheden. Ten minste twee keer is hij lelijk onderuit gegaan, de laatste keer was september vorig jaar. Een hond liep los, Dekker remde uit alle macht en liep vier botbreuken op; beide armen moesten in een mitella. De hond bleef ongedeerd.

Sander Dekker.Beeld -

Verlangen

Het kan ook omdat je ervan houdt je tegenstanders een klein beetje te kleineren. Je weet dat het een karakterzwakte betreft, je hebt aanzienlijke vorderingen gemaakt in het beteugelen ervan, maar het lukt niet altijd en overal. Het is trouwens nuttig om in voorkomende gevallen hard voor de confrontatie te kiezen. Zegt boezemvriend Arvid van den Bosch: 'Hij discussieert graag, hij is zijn hele leven al aan het discussiëren. Mensen die het zijns inziens bij het verkeerde eind hebben kan hij trakteren op een vlijmscherpe tong. Gelukkig is het een stuk minder geworden.'

De omroepen vrezen dat de nieuwste plannen van het kabinet een doodschop om een hoekje betekenen. Dekker wil dat ze het amusement schrappen. Eerder kondigde hij aan dat alle toppresentatoren van de publieke omroepen terug moeten naar een ministerssalaris. 'Van tien (presentatoren) naar acht naar drie. Wat mij betreft gaan we door naar nul.'

De kijkcijfers zullen dalen, de omroepen marginaliseren totdat ze overbodig zijn. Dat is het schrikbeeld van Hilversum. Verderop deze maand krijgt de kwestie haar beslag in de Kamer. Als hij wint, komt Dekker de eer toe dat hij een stokoud verlangen van de VVD - nationale televisie naar BBC-model - heeft gerealiseerd.

Count Zero, het bandje waar Dekker in speelde als bassist.Beeld -

Jongen met hersens

Tot zijn 18de hield hij er ernstig rekening mee dat hij kok zou worden. Taarten bakken vindt hij fijn. Een gedroomde carrière als popmusicus, als meisjesidool, werd in de knop gebroken. Als politicus stoomt hij op. Ofschoon nog geen publiekslieveling wordt Sander Dekker gekoesterd in de VVD. Er is een ruim gedragen opvatting onder liberalen dat er niet veel zijn zoals hij, niet in de VVD en ook elders niet in de politiek.

Peter Smit, oud-wethouder van Den Haag en tussen 2000 en 2004 fractievoorzitter, trok Dekker de politiek in. Deze had bestuurskunde gestudeerd in Leiden, bij Paul 't Hart. Dekker was bezig met zijn promotieonderzoek, maar dat sneefde. Het politieke handwerk trok.

Smit: 'Je zag een jongen rondlopen met hersens. Zo eenvoudig was het. Bovendien was het iemand met een vrolijke uitstraling.' Het is de min of meer magnetische aantrekkingskracht van de krullenkop. Dekker was begerig om het vak te leren, dat kwam er nog eens bij. In de woorden van Smit: 'Wat ik altijd heel prettig heb gevonden is dat Sander niet twee maal dezelfde fout maakt.'

Hoogleraar 't Hart is op de rand van lyrisch. Een bijzonder joch, meent hij, en dat is-ie. Dekker kwam bij hem solliciteren voor student-assistent - hij zal toen 21 zijn geweest. Het gesprek ging over van alles; na een half uurtje had 't Hart de balans opgemaakt: als wetenschapper competent. Maar als bestuurder briljant. 'Ik dacht: die gaat heel ver komen.'

Het vijfde bandlid

Count Zero heette de band waarmee Sander Dekker in de jaren negentig melodieuze popsongs uit de jaren zestig bracht die hem dichter bij wereldroem, inclusief gillende meisjes hadden moeten brengen. Hoe hij bij de band kwam, is illustratief voor de manier waarop hij politiek bedrijft. De band zat vol, met vier man. Dekker zag dat een tikje anders. Hij moest erbij. Het was het enige dat telde. Vriend Arvid van den Bosch: 'Het gaat bij Sander om het doel. Als hij dat voor zichzelf heeft geformuleerd, houdt niemand hem tegen.' Hij kwam bij de band, als vijfde, als bassist. De wereldroem kon een aanvang nemen.

Beeld -

Aardse invulling

Dekkers carrière tot aan vandaag is swingend: in 2003 raadslid, in 2004 fractievoorzitter, in 2006 wethouder, in 2012 staatssecretaris. In minder dan tien jaar lid van een kabinet; er zijn politici die langer moeten wachten en het dan nog niet halen.

Hij heeft veel mee. Hij is jong, bezit dus die krullenkop en straalt een frisheid uit die je niet in één keer associeert met het politieke bedrijf. Hij is toegankelijk, althans functioneel sociaal. Geen branie. Een prettige man zoals Rutte dat is: vlot en ook wel vluchtig. Een echte VVD'er ook, direct herkenbaar aan de zinnen van de krachtdadigheid: 'We moeten vooruit met dit land.' En: 'Als we geen duidelijke doelen stellen, komen we er niet.'

Even tussendoor: Dekker heeft bij herhaling de charme van het lokale geroemd. Hoe heerlijk het is om als politicus het groen in de wijk te verbeteren, de veiligheid op straat te bevorderen. In een kabinet had hij niks te zoeken: 'Gemeenten lossen problemen op waar Rijk en provincie machteloos staan.' Hij mocht het graag en bij herhaling zeggen. Frits Huffnagel, partijgenoot en vier jaar collega van Dekker in het Haagse college van B en W: 'Netjes van Sander, maar hij zal beseft hebben dat ze in de partijleiding je gaan overslaan als je nee blijft zeggen.'

Het moet gezegd, Dekker geeft aan zijn functie als staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een aardse invulling. Hij draaft door het land. Op zoek naar gewone mensen. Van Wolphaartsdijk in het kader van de kleine school tot Horst waar de excellente school in de bloemen wordt gezet.

Trots

Maar dat terzijde. De vraag is: wat is de motor? Friedrich Nietzsche formuleerde in Der Wille zur Macht: alles wordt voortgedreven door het verlangen naar macht. Dekker zal er niet vies van zijn, maar wellicht draait het bij hem nog net iets meer om Der Wille zur Leistung, de drang om te presteren. Hij is ermee opgevoed. Hardwerkend gezin, vader die zich in een avondstudie opwerkte tot accountant, moeder studeerde psychologie tijdens de middelbare schooljaren van de drie kinderen. Hij groeide op in Zoetermeer; zijn ouders hadden besloten de Haagse Transvaalwijk te verlaten toen er steeds meer allochtonen kwamen en er twee keer bij hen was ingebroken.

Sander Dekker voelt zich gedreven door, wat hij zelf noemt, 'een wil om je best te doen'. Zijn vriend Arvid bevestigt het: 'Wees trots op jezelf, werk hard, dat is Sander.'

Het is niet dat hij niet ambitieus aan een politieke carrière werkt. 'Maar niet op een Rita Verdonkachtige, narcistische manier', zegt hoogleraar 't Hart. 'Daar is hij veel te verstandig voor.'

De zucht om te presteren reserveert hij niet uitsluitend voor zichzelf. Als wethouder van onderwijs en nu als staatssecretaris heeft hij presteren verheven tot een politiek leerstuk. Het onderwijs moet excelleren, leerlingen moeten excelleren. Hij vindt dat je negens moet willen halen in plaats van zevens. 'Best goed is niet goed genoeg.' Sommigen raken gestoord van al dat jagen op hoger en beter. Het SP-kamerlid Jasper van Dijk, voormalig docent maatschappijleer, spreekt van 'een obsessie' en van 'toetsgekte'. Geert ten Dam, voorzitter van de Onderwijsraad, zei al een jaar geleden: 'De samenleving heeft ook behoefte aan creativiteit, probleemoplossend vermogen, samenwerking, culturele en morele sensitiviteit, zorgzaamheid en vakmanschap.'

Hoe rechts zou Sander Dekker kunnen zijn? Zijn wetenschappelijke mentor 't Hart hoeft niet lang na te denken: 'Behoorlijk rechts, denk ik. Een stuk rechtser dan Rutte, als het erop aankomt.'

Als wethouder schafte hij het vrouwenuurtje af in de openbare zwembaden van Den Haag. Allochtone vrouwen kwamen erop af. Hij was er trots op dat hij er een einde aan maakte. 'Het is belangrijk om steeds weer de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen te bewaken.'

Beeld -

Premier

Hem werd een keer gevraagd wat hij als eerste zou doen, als hij premier was. 'Dan sluit ik alle coffeeshops', luidde het antwoord.

Dekker wil ver komen in de politiek, veronderstelt 't Hart. Er is één voorname factor, zegt hij, die daarbij helpt: 'Sander Dekker heeft zijn ego in control. Het geeft hem het potentieel om straks een goed premier of een goed burgemeester van een grote stad te worden.'

Het woord is gevallen. Premier. Slaat dat ergens op? Is Sander Dekker, die altijd zijn best doet, een algemeen erkende coryfee in VVD-gelederen? Vermoedelijk niet. Hoe zou dat komen? Peter Smit, Dekkers politieke mentor, benoemt de makke: 'Hij heeft soms een koele distantie. Hij kan situaties fantastisch goed analyseren en inschatten. Alleen, calculaties binden niet. Ik hoop en denk ook wel dat naarmate hij meer ervaring opdoet dat afstandelijke minder een kwestie zal zijn.'

Is Dekker dan op enigerlei wijze een kroonprins? Frits Huffnagel stelt vast dat kroonprins het allerlaatste is wat je zou moeten willen zijn in de politiek. Het loopt bijna altijd mis.

Fractievoorzitter Halbe Zijlstra heeft twee keer in het wilde weg verklaard dat hij beschikbaar is als opvolger van Rutte. Dat is in de VVD niet onopgemerkt gebleven: vrij algemeen houdt men het nu op Edith Schippers. Die is eerst aan de beurt.

Sander Dekker is voor daarna, misschien. 'Verder vooruitkijken dan vijf tot tien jaar heeft in de politiek geen zin', constateert Huffnagel. Peter Smit hoopt dat zijn politieke belofte doorzet, volhoudt. Hij zit nu elf jaar in de politiek, nog eens elf jaar zou mooi zijn. 'Dat gun ik een jongen als Sander en ik gun het de Nederlandse politiek.'

Tijdlijn

1975 Geboren in Den Haag, de Transvaalbuurt

1980 Neil Diamond, de Carpenters - de keuze van zijn ouders, hopeloos

1983 Wham!, Fantastic

1992 Freddy Mercury Tribute in Wembley, Londen

1995 Supergrass, Allright

2003 The Divine Comedy, Tonight we fly

2014 Lowlands, de bewindsman mag een paar akkoorden spelen op zijn basgitaa

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden