Sancties tegen buren Zimbabwe zijn onlogisch

Het is een ongelukkig idee om de buurlanden van Zimbabwe met sancties te dreigen om zodoende Mugabe te treffen. Pas als alle diplomatieke middelen zijn uitgeput, zou het dreigen met sancties tegen Zimbabwe alléén wel zinvol zijn, menen Peter Hermes en Wiep Bassie....

DE opmerking dat Nederland de buurlanden van Zimbabwe zou moeten dreigen met sancties, moet een vergissing zijn. In het redactioneel commentaar in de Volkskrant van afgelopen vrijdag werd zo'n stap geopperd om de buurlanden ertoe te bewegen zich fermer op te stellen tegen president Mugabe en zijn aanhangers.

De president die in 1980 nog alom werd bewonderd toen hij na de strijd tegen het blanke regime van Ian Smith aan de macht kwam, slaat in de aanloop naar de presidentsverkiezingen 9 en 10 maart wild om zich heen. In het commentaar worden de bezettingen van blanke boerderijen genoemd, maar in feite zijn het vooral zwarten die worden getroffen. Zo'n 200 duizend landarbeiders zijn werkloos en ontheemd geraakt en raken hun stemrecht kwijt. Wie geen lidmaatschapskaart van de regerende ZANU-PF bij zich draagt, kan slachtoffer worden van het geweld van de 'oorlogsveteranen' en speciaal daarvoor opgeleide jeugdbendes.

Ook de vrijheid van meningsuiting helpt de Afrikaanse leider deskundig om zeep. Buitenlandse journalisten mogen het land niet meer in en er is een wet in de maak om binnenlandse journalisten de mond te snoeren. Als die wet erdoor komt, is kritiek leveren op Mugabe strafbaar.

Westerse druk wuift de president weg als neo-kolonialisme. In het commentaar wordt gesteld dat Afrikaanse regeringen fermer stelling moeten nemen tegen Mugabe. De president is inderdaad gevoeliger voor de woorden van Afrikaanse leiders. Daarom zou het goed zijn als de buurlanden van Zimbabwe zich zouden aansluiten bij de Nigeriaanse president Obasanjo en de Ghanese president Kuffour en openlijk kritiek zouden leveren op het schenden van de democratische beginselen.

Het is echter absurd om buurlanden met sancties te dreigen, zoals in het Volkskrant-commentaar wordt voorgesteld. De EU heeft nog niet eens sancties opgelegd aan Zimbabwe zelf. De EU bereidt zogenoemde smart sanctions voor om het vermogen van de president en zijn handlangers te blokkeren en hun reismogelijkheden te beperken. De vergadering over deze sancties is gisteren begonnen en wordt vandaag voortgezet.

Het opleggen van sancties is in dit stadium echter niet meer dan windowdressing. Volgens artikel 96 van het Cotonou-verdrag mogen sancties op zijn vroegst zestig dagen na het besluit ingaan. Dat zou betekenen dat ze pas ná de verkiezingen van kracht kunnen worden. Zimbabwe dreigen met sancties als Mugabe zijn leven niet betert, kan zinvol zijn. Maar dan alleen als alle andere diplomatieke middelen zijn uitgeput en een groot deel van de Zimbabwaanse bevolking daar om vraagt.

Het voorstel van de Volkskrant om niet Zimbabwe, maar de buurlanden met sancties te dreigen, is uiterst ongelukkig. Dergelijke sancties zouden de buurlanden zwaar treffen, terwijl die toch al ernstige economische schade lijden door de crisis in Zimbabwe. De suikerindustrie in Mozambique bijvoorbeeld maakt moeilijke tijden door; de belangrijkste doorvoerhaven van Zuidelijk Afrika, het Mozambikaanse Beira, lijkt een verlaten oord.

Veel gepaster zou het zijn om gehoor te geven aan het verzoek van oppositieleider Morgan Tsvangirai, die nu aandringt op het sturen van zoveel mogelijk waarnemers. Vaak doorbreekt hun aanwezigheid de spiraal van geweld, zoals ook het geval was bij de Zimbabwaanse parlementsverkiezingen in juni 2000, toen 150 EU-waarnemers ruim vier weken in het land verbleven. Daarnaast kan Nederland proberen te redden wat er te redden valt als het gaat om de persvrijheid in Zimbabwe. Het Nederlands instituut voor Zuidelijk Afrika (NiZA) doet dat door tal van media-organisaties te ondersteunen, zoals het Media Institute of Southern Africa (MISA). Deze organisatie verleent juridische steun aan journalisten die in de problemen komen, vangt hun families financieel op en is juist gisteren een actie begonnen waarin het (internationale) publiek wordt opgeroepen protestbrieven te schrijven naar de president.

De Nederlandse regering kan in EU-verband aandringen op het toelaten van buitenlandse journalisten en onvoorwaardelijk achter haar eigen waarnemers gaan staan. Ze moet de EU ervan overtuigen dat deze onder geen beding toelaat dat Mugabe Nederlandse waarnemers uitsluit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden