Samsoms geloof in eigen kunnen is ongebroken

Zelfs onder zijn meest geharnaste tegenstanders oogst Diederik Samsom tegenwoordig enige bewondering voor zijn onverzettelijkheid. Hij is al vergeleken met Boudewijn de Groots eenzame fietser ('die krom gebogen over zijn stuur tegen de wind - zichzelf een weg baant'). Een verweesde fractie, aanhoudend desastreuze peilingen, concurrenten in eigen kring die alleen al populairder zijn omdat ze niet Samsom zijn: er zijn politiek leiders om minder bezweken.

Beeld anp

Maar wat velen daarom verwachtten, een stille terugtrekking, gaat er niet van komen. Het sneeuwde bijna onder door alle aandacht voor zijn andere uitspraken, maar hij zei het toch echt, zaterdag in NRC Handelsblad: ergens in de komende maand kandideert hij zich opnieuw als PvdA-lijsttrekker. Hij gaat ervan uit dat er tegenkandidaten komen en hij vindt het geen ramp als hij verliest, maar hij wil wel kijken hoe ver hij kan komen. In de volle wetenschap dat hij binnen en buiten zijn eigen partij veel weerstand moet overwinnen.

Intellectuele intimidatie

Aan de weerstand in eigen kring begon hij in het weekend meteen: hij ging door het stof voor de manier waarop hij met zijn partijgenoten in zijn eigen fractie is omgesprongen. Zijn tucht is veelbesproken. Samsom en zijn trouwe kompaan Jeroen Dijsselbloem betrokken hun fractie amper bij de formatie met de VVD. En toen het regeerakkoord er eenmaal was, duldde Samsom onder het motto 'afspraak is afspraak' geen kritiek meer. Wie tegensprak, werd met kennis overbluft. 'Intellectuele intimidatie', aldus PvdA'ers.

'Het grootste probleem voor veel Kamerleden is dat Samsom gewoon slimmer is en beter op de hoogte', analyseerde een bron rond de fractie eerder in deze krant. 'Hij leest alles. Dag en nacht. Dat is obsessief. Hij heeft alle belangrijke portefeuilles gedaan en kent alle details, alle wetsartikelen tot achter de komma.' En hij onthoudt alles. Toen de weerstand tegen de strafbaarstelling van illegaliteit serieuze vormen aannam, werden PvdA'ers geconfronteerd met bandopnamen van eerdere fractievergaderingen waarin zij hun mond hielden.

In de laatste twee jaar heeft Samsom daarin gas terug genomen en meer in zijn fractie geïnvesteerd. Maar de klachten over zijn solisme bleven. Een ambitieus maar ook veelbekritiseerd milieuplan belandde in het voorjaar in de media voordat de fractie de kans had erover te praten. In het vluchtelingenvraagstuk nam hij het voortouw met het veelbesproken 'plan-Samsom', maar ook daarover hoorden veel fractieleden voor het eerst via de krant.

Kwetsbaar

Zijn ijzeren discipline in het stutten van het regeerakkoord en zijn ongebroken vertrouwensband met VVD-voorman Rutte zijn belangrijke pijlers onder het kabinet - het eerste sinds de eeuwwisseling dat de rit lijkt te gaan uitzitten. Effectiviteit is belangrijker dan wilde politieke profilering, zei Samsom keer op keer als de kritiek weer opstak. Beste voorbeeld: toen de PvdA-achterban schreeuwde om actie tegen de uitzetting van de Angolese kinderen Márcia en Gláucio, moest Samsom zich publiekelijk op de vlakte houden - een openlijke confrontatie met VVD-bewindsman Dijkhoff zou het voor de VVD alleen maar moeilijker maken om over de brug te komen. De kinderen mochten uiteindelijk blijven.

Samsom hoopt en vermoedt dat de waardering nog zal komen voor 4 jaar drastisch hervormen en toch stabiel regeren. Maar hij is kwetsbaar. Van het stempel 'bedrijfsleider van het kabinet' (dixit Felix Rottenberg) komt hij niet snel meer af. 'Diederik heeft zich zo druk moeten bezighouden met saneren dat niemand hem nog ziet als representant van de toekomst', zei ook zijn politieke vriend en oud-fractiegenoot Staf Depla eerder dit jaar. Bovendien: nu de vruchten van de economische opleving geplukt kunnen worden, associëren veel mensen die meer met de VVD-agenda van financiële soberheid dan met Samsoms eigen linkse, ideologisch gedreven profiel.

Rutte en Samsom. Beeld anp

Tegenstand

Of hij het redt, zal in hoge mate afhangen van de tegenstand. Velen rekenen op vicepremier Lodewijk Asscher als tegenkandidaat. Die riep minder weerstand op gedurende Rutte II maar is net zo gebonden aan de versmelting met de VVD. Outsider Ahmed Aboutaleb scoorde zondag volgens opiniepeiler Maurice de Hond nog steeds onverminderd onder potentiële PvdA-stemmers, maar lijkt nu buitenspel te staan: hij blijft zeggen dat hij geen kandidaat is zolang Samsom ook meedoet.

En Samsom zelf? Die vindt het beeld van de eenzame fietser waarschijnlijk zo slecht nog niet. Zijn geloof in eigen kunnen is ongebroken: waarom zou hij het nu in de belangrijke tv-debatten minder goed doen dan vier jaar geleden, toen hij glorieerde? Zijn vaste antwoord aan degenen die waarschuwen dat hij er inmiddels wel erg beroerd voorstaat, klinkt inmiddels als een mantra: 'Dat zeiden jullie ook in de zomer van 2012.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden