Samsom moet vechten om gezag

Tijdens de PvdA-fractiedagen in Sneek krijgt Diederik Samsom stevige kritiek op zijn stijl van leidinggeven. 'Intellectuele intimidatie', zeggen Kamerleden. 'Diederik weet altijd alles beter.'

DEN HAAG - PvdA-leider Diederik Samsom is plots verwikkeld in een hevig gevecht om zijn gezag binnen de partij te herstellen. De partijtop ontkende vrijdag dat tegenspraak en intern debat niet mogelijk zijn, maar dat kan niet verhullen dat een deel van de Tweede-Kamerfractie zich gepasseerd en ondergewaardeerd voelt. De stijl van Samsom heeft daar alles mee te maken. 'Intellectuele intimidatie', zegt een ingewijde. 'Diederik weet altijd alles beter.'


In een lange en openhartige sessie donderdag tijdens de fractiedagen in Sneek heeft Samsom toegegeven dat hij meer aandacht moet schenken aan het leiden van zijn fractie, zo bevestigen ingewijden. Hij is altijd een man van de inhoud geweest, en van het uitdragen van zijn verhaal in de PvdA-zaaltjes in het land. Maar leiding geven aan een 38-koppige fractie vergt andere vaardigheden. Hij moet mensen binden, aan hemzelf en onderling, in plaats van ze met zijn kennis te overbluffen als ze hem durven tegenspreken. Dat is hem volgens veel Kamerleden in het afgelopen jaar onvoldoende gelukt.


Voor Samsoms imago als aanvoerder was het een beroerde week. Na het geruchtmakende vertrek van het Kamerlid Myrthe Hilkens op woensdag, berichtte De Telegraaf vrijdag dat de partijtop grote druk uitoefent op fractieleden die zich verzetten tegen de strafbaarstelling van illegaliteit. Zij werden onder meer geconfronteerd met bandopnamen van eerdere fractievergaderingen waarin zij hun mond hielden. Samsom gaf dit vrijdag toe: 'De opnamen zijn vooral teruggeluisterd waar het discussies over het regeerakkoord betrof.'


Het is precies die manier van werken die een deel van de fractie tegen de borst stuit. Kamerleden voelen te weinig ruimte om hun eigen afwegingen te maken. 'Het grootste probleem voor veel Kamerleden is dat Samsom gewoon slimmer is en beter op de hoogte', aldus een bron rond de fractie. 'Hij leest alles. Dag en nacht. Dat is obsessief. Hij heeft alle belangrijke portefeuilles gedaan en kent alle details, alle wetsartikelen tot achter de komma.'


Kamerleden die klagen over het vreemdelingenbeleid worden om de oren geslagen met het partijreglement, met de details van de vreemdelingenwet, met de notulen van alle voorgaande debatten. Sommigen weten niet hoe zij daar tegenin moeten gaan en voelen zich machteloos.


De kiem van de onvrede werd al in oktober gelegd, toen de fractie slechts anderhalf uur de tijd kreeg om het regeerakkoord te lezen. Amendementen waren nauwelijks nog mogelijk. Samsom, Jeroen Dijsselbloem en Wouter Bos hadden tijdens de formatie de kaarten tegen de borst gehouden, ook voor hun gekozen volksvertegenwoordigers. Waar vroeger fractiespecialisten uitgebreid meedachten over een regeerakkoord, waren ze nu nauwelijks geïnformeerd en mochten ze slechts tekenen bij het kruisje.


En ook nu nog leunt Samsom veel sterker op een hecht team van vier high potentials dan op zijn collega-Kamerleden. Dat team bestaat uit woordvoerder Saar van Bueren en de politiek adviseurs Simon den Haak, Hayte de Jong en Rens Nissen. In de fractie leidt dat tot gefronste wenkbrauwen: doen wij er nog wel toe? Die frustratie werd in het Van der Valk-hotel in Sneek openlijk uitgesproken.


Daar werd ook gepraat over de kritiek dat Samsom te veel op het regeerakkoord leunt. Speciale gast was Jacques Wallage, fractieleider tussen '94 en '98. Ook toen was er een coalitie met de VVD en zat een partijleider, Frits Bolkestein, in de Kamer. Net als Samsom nu. Maar waar Bolkestein de VVD kleur gaf, is Samsom vooral de hoeder van VVD-premier Mark Rutte geweest. Dat leidde al tot het vertrek, in juni, van Kamerlid Désirée Bonis, die vond dat ze VVD-beleid moest verdedigen. Deze week volgde Hilkens.


Wallage hield de fractie voor dat in een eerste jaar van een kabinet nou eenmaal de compromissen uit het regeerakkoord verdedigd moeten worden, maar dat er daarna weer ruimte ontstaat om het einddoel uit te venten. Met andere woorden, naarmate een kabinet langer op stoom is, komen de verschillen tussen sociaal-democraten en liberalen vanzelf weer beter uit de verf. Waarbij hij wel moest toegeven dat, anders dan Samsom en Rutte, hij en Bolkestein elkaar van het begin af aan al de tent uitvochten - overigens zonder het kabinet in gevaar te brengen.


In een emotionele gesprekssessie over de cohesie in de fractie kreeg Samsom flink tegenspel en verwijten over zijn 'dirigistische' optreden. Volgens aanwezigen speelde het Kamerlid Mohammed Mohandis een positieve rol door als oud-voorzitter van de Jonge Socialisten scherp het offensief te kiezen, maar ook begrip te tonen voor de voorzichtige rol die de partijleiding in een regeringscoalitie moet spelen.


Conclusie van het beraad: meer openheid, meer inspraak, meer groepsgevoel gewenst. Vrijdag werd die broze rust alweer verstoord door de berichtgeving over de bandopnamen. Niets nieuws, meldden vele Pvda'ers haastig: fractievergaderingen worden al sinds 1986 opgenomen, de bandjes dienen als notulen. En Samsom maakte er de afgelopen maanden niet voor het eerst gebruik van. In 2007, onder fractievoorzitter Jacques Tichelaar, liep de discussie over de terugblik op de deelname aan de Irak-oorlog soms hoog op. Kamerlid Samsom luisterde dan de bandjes van jaren eerder terug om zijn gelijk te halen en zijn fractieleider te confronteren met eerdere fractiestandpunten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden