'Samenwerken? Dat is prima. Maar met elkaar in één hok?'

Botsende culturen leggen een zware claim op de beoogde integratie. Hoe moet dat op twee locaties?

DEN HELDER/ALKMAAR - Het kleine Geminiziekenhuis in Den Helder en het veel grotere Medisch Centrum Alkmaar (MCA) zetten op 1 mei 2008 de eerste stap op weg naar een volledige fusie. Er kwam één raad van bestuur voor beide ziekenhuizen. Het echte werk kon beginnen: het combineren van ziekenhuisdiensten en de fusie van de specialistenmaatschappen. Ook moesten de taken tussen beide ziekenhuizen worden verdeeld. En, niet te vergeten, de nieuwbouwplannen voor de diverse ziekenhuislocaties konden eindelijk werkelijkheid worden.


Al in 2009 sneuvelde het eerste bestuur op de fusieplannen, na een motie van wantrouwen. In 2010 werd het fusieproces hervat onder leiding van Harry Luik, de nieuwe bestuursvoorzitter. Vorig jaar nog overhandigde het actiecomité Laat het Gemini niet in de kou staan bijna 27 duizend handtekeningen (Den Helder telt 57 duizend inwoners) aan de Tweede Kamer.


Volgens oprichter Henny Abbenes zijn veel inwoners bang dat van het Gemini niet méér zal overblijven dan een 'paracetamol-ziekenhuis', omdat er bedden verdwijnen. 'Dat kan niet: de hele kop van Noord-Holland is aangewezen op het Gemini, inclusief de Wieringermeer en Texel. En vergeet de offshore-industrie niet. Als daar iets misgaat, komen de mensen hierheen.' Luik herkent de emoties. 'Maar via elk poliklinisch loket is straks topzorg bereikbaar als het nodig is. Een patiënt met urologische klachten kan voor alle noodzakelijke zorg in het Gemini terecht, behalve voor de ingreep zelf. De nazorg krijgt hij weer in Den Helder.'


Ondersteunende diensten als ict, personeelszaken en marketing zijn inmiddels samengevoegd. Ook de maatschappen cardiologie van beide ziekenhuizen fuseerden, maar tot dusver zijn zij de enige. 'Vorig jaar oktober hebben we besloten welke zorg op welke locatie wordt geboden', zegt Luik trots. 'Maar het is een besluit met 20 procent witte plekken', reageert Arian Minderhoud, voorzitter van de Cliëntenraad van het Gemini.


Volgens de plannen blijft het Gemini in Den Helder bestaan als zogeheten systeemziekenhuis; het biedt, net als nu, 7 dagen per week 24 uur per dag basiszorg, inclusief spoedeisende hulp en verloskunde. Dat is 80 procent van de behoefte. Voor gecompliceerde zorg kunnen de mensen straks terecht in een spiksplinternieuw topziekenhuis in Heerhugowaard, dat op termijn de functie overneemt van het huidige topziekenhuis in Alkmaar. Dat ziekenhuis wordt omgebouwd tot een dagkliniek die in het weekend dicht is.


Het verschil in cultuur tussen de 'Helderse' en de 'Alkmaarse' specialisten is een belangrijke oorzaak dat de fusie moeizaam verloopt. 'In het begin stonden ze met de rug naar elkaar toe', zegt Andries Verburgt, voorzitter van de cliëntenraad van het MCA. Ook de orthopeed Wim Salomons, voorzitter van het stafbestuur in Den Helder, wijst op het verschil in cultuur tussen beide staven. 'Wij willen best samenwerken met de collegae uit Alkmaar', zegt hij. 'Maar daarvoor hoeven de maatschappen toch niet per se te fuseren. Samenwerken, prima, maar met elkaar in één hok? Wij betwijfelen of een fusie meerwaarde biedt voor de kwaliteit.'


Salomons noemt de afstand tussen Den Helder en Alkmaar, en straks Heerhugowaard. 'Eén uur rijden over de provinciale weg. Kunnen wij dan nog wel onze patiënten op de andere locatie blijven behandelen?' De diagnose van Frans in 't Veld van de Alkmaarse cliëntenraad: 'Nu de plannen concreter worden, ontdekken de specialisten wat er gebeurt.'


Volgens de cliëntenraden in Den Helder en Alkmaar is een fusie onvermijdelijk. Minderhoud: 'Wij verwachten echt niet dat er een topacademisch ziekenhuis in Den Helder komt, maar als er niets gebeurt, stort het Gemini vanzelf in elkaar.' Verburgt: 'Hier in Alkmaar blijven zitten en doorgaan op de oude voet, is niet aan de orde. Maar je moet de bevolking meekrijgen.' Ze zijn allebei wel bezorgd over het trage tempo. 'Vertraging veroorzaakt schade. Als het te lang duurt, is het vogeltje over het touwtje gevlogen. Dan willen mensen hier niet meer komen werken vanwege de onzekere toekomst', zegt Minderhoud. Verburgt: 'Dan wordt de kwaliteit van de zorg uitgehold.'


De verstandhouding tussen bestuurder Luik en de cliëntenraden is, anders dan bij het begin van de fusie, goed. Zij prijzen zijn openheid, hij ziet ze als medestanders. Maar, zegt Harry Luik: 'De cliëntenraad zou eigenlijk de ondernemingsraad links moeten inhalen. Verhoog je niveau. De patiënten zijn mijn belangrijkste partners.' Hij blijft, voorzichtig, optimistisch. 'De fusie is eerder kansrijk dan kansloos.' 'Niks is zeker totdat het er is', zegt Minderhoud.


Dat bleek vorige week. Uit het niets lekte een plannetje uit om de bouwplannen maar helemaal te schrappen wegens geldgebrek. Het stuk bleek afkomstig van een consultant uit Amstelveen die door de specialisten van het Gemini als adviseur was ingeschakeld. Hun collega's uit Alkmaar en het ziekenhuisbestuur wisten van niks. Toeval of niet: een dag later bood bouwgigant Strukton aan dat het de financiering en exploitatie van de nieuwbouw voor zijn rekening wilde nemen. Bestuursvoorzitter Harry Luik was not amused. Wordt vervolgd.


Tussen 1999 en 2011 is het aantal zelfstandige ziekenhuizen gedaald van 147 naar 95. De afgelopen jaren zijn tientallen ziekenhuizen gefuseerd. Maar het aantal dat zonder fusie met elkaar samenwerkt ligt op 80 procent. Er wordt ook samengewerkt met zelfstandige klinieken. Zo behandelt het AMC in Amsterdam samen met de privékliniek Zonnestraal oogpatiënten die op de wachtlijst staan.


Voor een fusie is toestemming nodig van de Nederlandse Mededingingsautoriteit NMa. Kwaliteit speelt daarbij geen rol, de NMa kijkt alleen of de patiënt voldoende keuzevrijheid overhoudt.


Minister Schippers wil ziekenhuizen met fusieplannen dwingen om door middel van een zogeheten concentratie-effectrapportage aan te tonen dat zij patiënten en personeel uitgebreid hebben betrokken bij de plannen. Zo kan de kwaliteit in het fusieziekenhuis voortaan beter worden gegarandeerd, hoopt ze.


Die fusietoets moet worden ingeleverd bij de Nederlandse Zorgautoriteit, die thans niet formeel betrokken is bij fusieplannen. Pas als de beoogde fusiepartners slagen voor de fusietoets, mogen zij door naar de NMa. Die oordeelt of er genoeg ziekenhuizen overblijven waaruit de patiënt kan kiezen.


Wie zakt voor de fusietoets moet zijn huiswerk overdoen. Zolang de wet nog niet van kracht is, vraagt Schippers de ziekenhuizen om zich al te gedragen alsof dat wel zo is.


Eerst slagen voor de fusietoets, dan pas fuseren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden