‘Samenleving wil strengere straffen’

Vandaag legt de vice-president van de Amsterdamse rechtbank haar ambt neer. Anita Leeser-Gassan (70) gaat met pensioen na bijna dertig jaar politierechter, strafrechter en kinderrechter te zijn geweest....

Van onze verslaggeefster Margreet Vermeulen

Toen ze 29 jaar geleden als rechter begon, zag Anita Leeser-Gassan (70) vooral beroepsinbrekers aan zich voorbijtrekken. Ze heeft levendige herinneringen aan de gebroeders Bever en Gerrit de Stotteraar. ‘Die droegen nog inbrekersvesten. Ze maakten de stad onveilig met een handboor waarmee ze gaatjes in kozijnen boorden. Vakmensen, zal ik maar zeggen.’

Het was dertig jaar geleden makkelijker recht te spreken dan nu, vindt Anita Leeser. ‘De rechter en de inbreker waren professionals onder elkaar’, verduidelijkt ze. ‘Je sprak elkaars taal. Inbreken kon lucratief zijn. Behalve als je werd gepakt. Maar dat risico werd voor lief genomen. Een kraak ontkennen was er dan ook niet bij.’

Inbreken is allang geen vak meer. ‘Stelen gebeurt nu vrijwel altijd vanuit een impuls. Ergens staat een raam open en de dader slaat zijn slag. De verslaafde heeft een shot nodig en grijpt een handtasje.’

Maar het grootste verschil met vroeger is dat het Anita Leeser de laatste jaren steeds meer moeite kostte tot de verdachte door te dringen. ‘Ze spreken meestal wel Nederlands, maar ze missen de nuances. Of ze knikken aan één stuk door ja, omdat hun cultuur dat voorschrijft. Of ze zijn verslaafd. En we krijgen natuurlijk veel gestoorde mensen. Soms zijn ze echt zo gestoord als een ui.’

Ze hoopt dat ze te boek staat als rechtvaardig en streng. ‘Ik laat me natuurlijk niet veel meer op de mouw spelden.’ Maar in haar toon ligt vooral veel compassie. Met de daders wel te verstaan. Met de ‘schlemielen’ en de ‘stakkers’ die ze voor haar bankje krijgt. En met wie ze soms in de loop der jaren een band krijgt. ‘Zeker als ik de verdachte ook als kinderrechter heb meegemaakt. Laatst veroordeelde ik een man tot zes maanden. Na afloop van de zaak buigt hij zich voorover en zegt: hoe is het nou met u, mevrouw Leeser? Nou ja, dan wil ik natuurlijk even weten hoe het met zijn tante is.’

Hele families kent Leeser, compleet met tantes, ooms en en neven. ‘Ik geef geen klantenkorting’, grapt ze weleens. Ook mishandelde kinderen ziet ze vaak terug. Eerst als slachtoffer. Later als dader.

Ze kent een ‘klein Turks vadertje’ van wie ze alle zoons meermalen tot celstraffen heeft veroordeeld. ‘Laatst kwam ik die Turkse mijnheer tegen toen mijn zoon mij van het vliegtuig haalde. Waarop ik spontaan tegen hem riep: kijk, dit is nu míjn zoon! Belachelijk, natuurlijk. Maar het was eventjes het feest der herkenning.’

Opmerkelijk opgewekt is Antia Leeser onder al dat menselijk leed dat 29 jaar lang aan haar is voorbijgetrokken. Zelfs de somberste statistieken over jeugdcriminaliteit krijgen haar niet klein. ‘De jeugdcriminaliteit in Amsterdam groeit niet. De cijfers laten een daling zien. Maar de daders worden wel agressiever. Burgers krijgen het gevoel dat de wereld op zijn kop staat.’

Veel vormen van jeugdcriminaliteit zijn trouwens tijdelijk, is Leeser opgevallen. ‘Een tijd lang zag je jongeren die elkaar van het perron duwden. Heel griezelig. Maar je hoort er niets meer van. Toen deden overal meisjesbendes van zich spreken. En nu zijn het weer de groepsverkrachtingen.’

In de loop der jaren is Anita Leeser steeds strenger gaan straffen. Ze windt er geen doekjes om. ‘Je leeft niet in een ivoren toren. Je merkt dat de samenleving daar om vraagt. En je vonnissen moeten wel geaccepteerd worden, anders gaan mensen zelf voor rechter spelen.’

De roep om hardere straffen pakt voor sommige daders wel erg onrechtvaardig uit, vindt Leeser. Om veelplegers van de straat te houden, kunnen nu relatief zware straffen geëist worden voor kleine vergrijpen. ‘Voor het stelen van een reep chocola kan een junk twee jaar cel krijgen in een Inrichting Stelselmatige Daders. Oké, het is niet hun eerste reep. Maar voor mij staat een fietsendiefstal toch niet in verhouding tot drie of vier jaar vrijheidsberoving.’

Op de vraag welke zaak haar het meest is bijgebleven, schudt Anita Leeser het grijze hoofd. ‘Zoveel zaken. Zoveel. Nou, eentje dan. Ik herinner me een vrouw die uit Ethiopië was gevlucht. Ze zette alles op alles om haar vijf kinderen ook hier naartoe te krijgen. Toen dat eindelijk was gelukt, was ze van gedachten veranderd. Ik zie die kinderen nog zitten, met hun koffertjes naast zich op de grond. Zo uit Ehtiopië. Nee, riep moeder, ze zijn zo brutaal geworden, ik kan ze niet in huis hebben. In arren moede zijn we toen maar pleegouders gaan zoeken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden