Samenleven zonder haat is niet gemakkelijk

Na een racistische moordpartij zijn tal van Antwerpse straten uitgeroepen tot ‘Zonder Haat Straat’. Het Vlaams Belang reageert hierop met de ‘Zonder Jihad Straat’....

Bart Dirks

Je komt ze tegen op de etalageruiten van de winkels in de multiculturele Driekoningenstraat. Ze hangen voor de ramen in de wijk Zurenborgh, waar zowel allochtone gezinnen als hippe tweeverdieners wonen. Er zijn er aardig wat te vinden in de Lange Beeldekensstraat, waar schilder Vincent van Gogh verbleef van november 1885 tot februari 1886. Maar ze springen net zo goed in het oog in pakweg de Lange Altaarstraat, op de Vlaamse Kaai en de Waalse Kaai en in de Grote Hondstraat.

Al die Antwerpse straten hebben één ding gemeen: bewoners, winkeliers en horecaondernemers hebben er langwerpige posters opgehangen met de opdruk ‘Zonder Haat Straat’. De affiches zien er hetzelfde uit als de originele Antwerpse straatnaambordjes: witte letters op een blauwe achtergrond. In een jaar tijd zijn er ruim honderdduizend ‘Zonder Haat Straat’-posters verspreid. Vooral in Antwerpen, maar ook in andere dorpen en steden.

Ze kwamen er na de gruwelijke moordpartij van dinsdag 11 mei 2006 in de Zwartzustersstraat. Het is een steegje in de oude binnenstad van Antwerpen, halverwege de Grote Markt en het Schipperskwartier. De straat dankt haar naam aan het Zwartzuster Augustinesser klooster.

Op klaarlichte dag wandelde de 18-jarige Hans van T. door hartje Antwerpen met een dubbelloops Marlin-jachtgeweer dat hij kort daarvoor op legale manier had aangeschaft. Enkele dagen eerder was hij van school gestuurd op het Vrij Agro- en Biotechnisch Instituut in het West-Vlaamse Roeselare. Hij had op zijn kamer van het internaat stiekem gerookt. Hij besloot wraak te nemen op willekeurige slachtoffers.

Alhoewel, willekeurig? Gestoken in een lange zwarte jas en legerkistjes, schoot hij bij de Pottenbrug op de Songül Koç, die rustig op een bankje een boek zat te lezen. De Turkse vrouw raakte zwaargewond. Vervolgens liep de schutter door naar de Zwartzustersstraat. Daar schoot hij de Malinese Oulematou Niangadou dood. Ze was 24 jaar en zwanger van haar tweede kind. Oulematou was de au pair van de Belgische peuter Luna Drowart. Omdat Luna begon te huilen, bracht Van T. ook haar om het leven.

‘Het was zó verschrikkelijk, we wilden iets doen’, zegt Véronique Grossi van het Antwerpse minderhedencentrum ‘de8’. ‘We wilden een positief signaal geven.’ Een groot aantal maatschappelijke organisaties en een reclamebureau werkten het idee van de Zonder Haat-straten uit. ‘We zijn letterlijk de deuren langsgegaan om de straatnaambordjes te verspreiden. We kregen heel veel positieve reacties, ook in wijken waar de verzuringsgraad hoog is.’

Dat is codetaal in Vlaanderen om te zeggen dat veel inwoners er sympathieën koesteren voor het Vlaams Belang. En Hans Van T. had met de keuze voor zijn slachtoffers kennelijk racistische motieven. ‘Die jonge gast wilde zijn familie overtroeven’, denkt Nico Volckeryck, de uitbater van FANS, een winkel in de Antwerpse Kammenstraat waar punkers, gothics, hiphoppers, new wavers en andere subculturen komen voor kleding en accessoires. ‘Zijn familie heeft extreem-rechtse sympathieën, een tante was lid van het Vlaams parlement namens het Vlaams Belang.’

Volckeryck, ondervoorzitter van de Antwerpse afdeling van de Unie van Zelfstandige Ondernemers (Unizo), wil dat de Zwartzustersstraat officieel wordt omgedoopt in Zonder Haat Straat. ‘Zodat we altijd blijven stilstaan bij het drama.’ Maar de gemeenteraad volgt zijn idee niet. ‘Ze durven niet’, veronderstelt hij.

Helpen de Zonder Haat Straat-affiches? ‘Ze hebben veel positieve gesprekken opgeleverd, en de sociale cohesie versterkt’, denkt Véronique Grassi. ‘Maar het wij-zij-gevoel in Antwerpen is nog altijd groot. Samenleven in de stad is niet altijd gemakkelijk.’

Misschien heeft de campagne de polarisatie zelfs versterkt. Het Vlaams Belang voelt zich aangevallen door de affiches, en sloeg dit voorjaar terug met tienduizenden pamfletten met de opdruk ‘Zonder Jihad-Straat’. Niemand is voor haat, redeneerde de Vlaams-nationalistische partij, dus wie kan er vóór de jihad zijn, de heilige islamitische oorlog?

‘Heel pijnlijk, want we hadden geen politieke boodschap’, stelt Grossi. ‘Het Vlaams Belang gooit olie op het vuur met die jihadfolders’, oordeelt Volckeryck. ‘Ze hadden natuurlijk gewoon de Zonder Haat-affiches voor het raam van hun partijbureau kunnen ophangen. Maar kennelijk voelen ze zich aangesproken. Het is kwalijk dat ze deze positieve campagne misbruiken voor hun eigen gewin.’

Gelukkig, zegt Nico Volckeryck, heeft hij de Zonder Jihad Straat-affiches nergens in Antwerpen zien ophangen.Bart Dirks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden