Samenleven, maar achter elkaars rug om

Nederland is sluipenderwijs een klikland geworden. Vorige week werd jubelend het succes gemeld van het Meldpunt Agressief Rijgedrag. Deze week kraaide het project Meld Misdaad Anoniem victorie....

Rob van Alphen, hoofd van de Zeister Schoolvereniging: 'Klikken is voor ons nog steeds klikken.' Als het bij hem in de klas gebeurt, kijkt Van Alphen degene om wie het gaat indringend aan. Even laten blijken dat het niet in de haak is, maar hij onderneemt geen actie. Leerlingen van de Zeister Schoolvereniging worden geacht hun eigen problemen op te lossen.

Fred de Kok, hoofd van De Panda: 'Toen ik dertig jaar geleden in het onderwijs begon, deed je helemaal niets met geklik. Je negeerde het. Nu spreken we erover. Wat is de achtergrond, waarom wordt er geklikt, want daar gaat het om.' Uit een lezersrubriek van NRC Handelsblad afgelopen donderdag: 'Wort ik boos geef ik haar een zagt tikje gaat ze het zeggen en zo krijg ik de schult. Tuurlijk doe ik ook wel eens wat maar alleen als ik boos ben, dan wort ik achressief en kattig. Maar Mabel doet ook wel faak wat, maar ik vint het sielig om over Mabel te klikken.'

Gelden op school nog ouderwetse normen en waarden, volwassenen vinden het allang niet sielig meer om te klikken. Vorige week meldde de krant dat de Limburgse bumperklever dreigt uit te sterven, zo'n succes is het Meldpunt Agressief Rijgedrag. Deze week kraaide het proefproject Meld Misdaad Anoniem victorie: de wietteler wordt massaal verklikt.

'Het klimaat is verziekt', zegt opbouwwerker Nanne de Jong van het Fries WAO-beraad. Ruim vijf jaar geleden trok hij met zijn beraad ten strijde tegen de anonieme kliklijnen van de sociale diensten. Het verzet heeft niet mogen baten. 'Het klikken is alleen maar erger geworden', zegt De Jong.

Kliklijnen zijn net hondenpoep: om de zoveel jaar een steen des aanstoots en de argumenten zijn steeds dezelfde. De tegenstanders zeggen dat een samenleving alleen kan functioneren op basis van onderling vertrouwen. De voorstanders vinden het al erg genoeg dat de brutalen de halve wereld hebben en als wij onze burgerplicht niet vervullen, hebben ze straks ook de andere helft te pakken.

Als internet een indicatie is, dan hebben de voorstanders gewonnen. De website kliklijn.pagina.nl is te groot voor één beeldscherm. Er kan over van alles en nog wat geklikt worden: geweld tegen dieren, geweld tegen kinderen, geweld tegen collega's.

Geen van die kliklijnen wil overigens zo heten. De strijd tegen illegale software wordt gevoerd met een klaaglijn. Voetbalvandalisme moet de wereld uit middels een meldlijn. En Meld Misdaad Anoniem is nadrukkelijk een tiplijn. Projectleider Guus Wesselink: 'Klikken is iemand in een kwaad daglicht stellen. Een tipgever is iemand die zich verantwoordelijk voelt en een ernstig misdrijf aan de kaak wil stellen.'

Hoe gevoelig dat ligt, heeft Wesselink in Engeland gemerkt waar Crime Stoppers het grote voorbeeld was voor Meld Misdaad Anoniem. Een van de regio's had haar tiplijn ook opengesteld voor rijden onder invloed. Andere regio's vreesden daardoor het imago van kliklijn te krijgen, want daarvoor is dat vergrijp niet zwaar genoeg.

De vraag is of een paar hennepplantjes dat wel zijn. Wesselink: 'Niet als het er een paar zijn, maar als er hitte afgevende lampen aan te pas moeten komen en als het foute figuren met pistolen aantrekt, wordt het een heel ander verhaal.' De doorsnee tipgever is volgens Wesselink ook helemaal geen rancuneuze klikker. Het is iemand die bang is voor zijn veiligheid, die handelt uit bezorgdheid en dat pas doet na lang aarzelen.

Ook de melder en de klager zijn oprechte burgers. Henk Groenevelt van Centrum Informatiepunt Voetbalvandalisme: 'Het zijn mensen die schrikken van al dat geweld.'

Mirjam van Avezaath van Business Software Alliance: 'Het kunnen concurrenten zijn, maar ook werknemers die door hun baas worden gedwongen tot illegaal handelen.'

Als Nanne de Jong van het Fries WAO-beraad een profiel moet schetsen van de klikker, dan is rancune wel degelijk een drijfveer. 'Iemand heeft ooit het GAK gebeld, omdat zijn buurman, een WAO'er, 's morgens vroeg van huis ging en pas 's avonds laat terugkeerde. Die moest dus wel bijklussen. Bleek dat de man slechts gedeeltelijk arbeidsongeschikt was. Dat bedoel ik nou. Alleen maar vooroordelen.'

Ulco van de Pol is lid van het College Beveiliging Persoonsgegevens, een onafhankelijk orgaan dat toeziet op fatsoenlijk gebruik van persoonsgegevens. Van de Pol houdt het graag praktisch. Zolang anonieme meldingen met extra waarborgen zijn omgeven, is het hem best. Geklikt wordt er toch wel. Daarvoor heb je geen kliklijnen nodig.

Is Nederland een klikland? Van de Pol: 'Deze ontwikkeling is me zeker niet sympathiek, maar op een gegeven moment zal de wal het schip wel keren.' Wesselink: 'Er komen nogal wat tips binnen bij ons over bijstandsfraude en ik geloof niet dat daarmee de veiligheid van de samenleving in het geding is. Maar het gaat me veel te ver om van een klikland te spreken.'

De Jong: 'Nederland is sluipenderwijs een klikland geworden.' Van Avezaath: 'Nog altijd is 40 procent van de software illegaal. Als Nederland werkelijk een klikland was, zou dat veel minder zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.