Samen wedden op de Vredesprijs: wordt het Merkel, de paus of, eh, Trump?

Op de Britse wedkantoren zijn ook Trump en Kim Jong-un in de race. De Volkskrant zet de eigen favorieten voor de vakprijzen op rij.

Het kon niet uitblijven: zelfs op de Amerikaanse president Donald Trump kan worden gegokt voor de Nobelprijs voor de Vrede 2017, net als trouwens op de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Krijgt een van de heren vrijdagochtend een telefoontje van het Nobelprijscomité, dan verdient een goklustige waaghals 10- tot 25 duizend keer zijn inzet terug bij de Britse wedkantoren.

Met andere woorden: niemand die dat serieus neemt. Maar ook niemand die het wél weet. Deze en volgende week worden de Nobelprijzen voor 2017 bekendgemaakt en op 10 december worden ze in Stockholm uitgereikt door de Zweedse koning - dat is het enige echt voorspelbare.

Gezwabber van de wedkoersen

Wat het Noorse parlement vrijdag ook bekendmaakt in de geest van Alfred Nobel, het blijft een verrassing. Omdat de winnaar zo voor de hand lag of omdat niemand hem had zien aankomen. En dankzij de magie van de Nobelprijzen (lang niet de grootste prijs, maar zeker de meest prestigieuze) is het allemaal wereldnieuws.

Dat de Nobelprijzen leven, ondanks of juist dankzij die ongewisheid, was weer goed af te lezen aan het gezwabber van de wedkoersen de laatste dagen. Bovenaan de lijst voor de Vredesprijs staan al enkele weken de Witte Helmen, de vrijwillige reddingstroepen in Syrië, met pakweg vijf tegen één. Paus Franciscus, al jaren een veelgenoemde kanshebber voor de Vredesprijs, doet zes tegen één, gevolgd door de Duitse bondskanselier Angela 'Wir schaffen das' Merkel (7,5). Daaronder was het de laatste dagen een komen en gaan van denkbeeldige kanshebbers, van de vermoorde Britse parlementariër Jo Cox, tot Barack Obama, Hillary Clinton, Ivanka Trump. Wijlen Jo Cox is onzin: Nobelprijzen worden nooit postuum toegekend. De rest is vermoedelijk ook flauwekul.

In de gelederen van de Nobelprijs voor Literatuur, toegekend door de Zweedse academie op een nader te bepalen dag eerste helft oktober, is het niet anders. Meestgenoemd is dit jaar de Keniaanse schrijver Ngugi wa Thiong'o met 5,5 tegen één, gevolgd door de onvermijdelijke Japanse publiekslieveling Haruki Murakami (bij Ladbrokes al jaren favoriet met ditmaal 3,5 tegen één). Voor wie wat verdienen wil, is de naar eigen zeggen uitgeschreven Amerikaanse schrijver Philip Roth misschien een betere gok: 31 tegen 1. Niet eens zoveel hoger dan de enige Nederlander Cees Nooteboom, met 67 een goeie midden-moter.

De wedkantoren zien traditioneel geen brood in de overige Nobelprijzen, die voor medicijnen, natuurkunde, scheikunde en economie. Maar juist daar is het voorspellen van de winnaars een heuse wetenschap geworden. De Amerikaanse kennismakelaar Clarivate telt en meet de invloed van wetenschappelijke publicaties en stelt jaarlijks een shortlist op van potentieel Nobelprijsmateriaal. Geen letterlijke voorspellingen voor dit jaar, waarschuwen de makers. Ergens de komende jaren kan ook. In het verleden, toen nog als Thompson Reuters, had Clarivate het 43 keer bij het rechte eind, waarvan 9 keer zelfs in hetzelfde jaar.

De prijzen, is de prognose, zouden naar tumoronderzoekers kunnen gaan, naar chaostheoretici, naar oerknalkosmologen. Of misschien naar de chemicus die persovskieten ontdekte, rare brosse kristallen die zonnecellen blijken te kunnen oppeppen. Markant is dat de ontdekkers van Einsteins ruimtetijdgolven, vorig jaar februari wereldnieuws, niet worden genoemd. Interessant is dat een groep van Amerikaanse specialisten in debatten op onlineplatform Sigma Xi tot dezelfde conclusie komt: nog geen zwaartekrachtgolven dit jaar.

In het diepste geheim

De opvallendste naam op het Clarivatelijstje voor dit jaar is de Delftse nanofysicus Cees Dekker, voor zijn werk van jaren geleden aan koolstofnanobuisjes, lange holle moleculen met intrigerende elektronische eigenschappen. Goed voor een Nobelprijs Natuurkunde, vindt het bureau, te delen met Phaedon Avouris van IBM en Paul McEuen van Cornell. Dekker laat overigens weten er 'helemaal niks' over te willen zeggen.

En hoe zou hij ook kunnen. De voorbereiding van de jaarlijkse Nobelprijstoekenningen gebeurt in het diepste geheim in een klein comité van de Zweedse academie van wetenschappen, het Karolingska Instituut, de Bank van Zweden en het Noorse parlement. Afgezien van de incidentele lekken blijven de nominaties en voordrachten statutair gedurende vijftig jaar achter slot en grendel, de beraadslagingen in principe zelfs voor eeuwig. Pas als de secretaris van het Nobelprijscomité de namen noemt, weet de wereld wie wint. En verder eigenlijk niks.

Dit zijn onze favorieten:

Economie (maandag 9 oktober)

'Voorspellingen zijn zinloos', stelde econoom Eugene Fama over de Nobelprijs die hij in 2013 zelf won. Dat klopt. Natuurlijk blijft de buitenwereld hopen op een aansprekende naam à la Thomas Piketty. Of een dapper statement waarbij een economisch historicus in de schijnwerpers wordt gezet of, god verhoede, een socioloog. Maar nee, ook dit jaar gaat de officieuze Nobelprijs voor de Economie naar enkele bij het grote publiek volstrekt onbekende mannen aan Amerikaanse topuniversiteiten met een stortvloed aan citaties op hun naam. Te saai, zo'n voorspelling? Vooruit dan: een anti-ongelijkheidseconoom als Esther Duflo of Branko Milanovic. Maar aangevuld met een rechtse rouwdouwer à la Trump-aanhanger Arthur Laffer, die de rijken nog rijker wil maken. Want ook dat wedden op twee paarden is een Nobelprijstraditie.

Koen Haegens

Beeld ANP

Medicijnen (maandag 2 oktober)

Immuuntherapie tegen kanker: daar zou zo zoetjesaan eens een Nobelprijs op mogen vallen. Misschien het trio Jim Allison, Gordon Freeman en Arlene Sharpe (alle drie VS), dat ontdekte welke remmen immuuncellen ervan weerhouden een tumor aan te vallen. Of gewoon Mary-Claire King, ontdekker van het 'borstkankergen' BRCA1. Aan de andere kant, volgens een oude bookmakerswijsheid houdt het Nobelcomité niet van kanker. Dan maar plan B: optogenetica, een sensa-tionele techniek waarmee onderzoekers heel precies hersencellen kunnen in- en uitschakelen. Kan neuro-wetenschapper Karl Deisseroth, al jaren gedoodverfd winnaar, eindelijk naar Noorwegen. Samen met Boris Zemelman (VS) en Gero Miesenböck (Oostenrijk) natuurlijk, die deden het voorwerk.

Maarten Keulemans

Beeld Dana-Farber Cancer Institute

Natuurkunde (dinsdag 3 oktober)

Het was vorig jaar precies elf dagen te laat om de Nobelprijs 2016 nog in de wacht te slepen. Op 11 februari maakte een groot internationaal onderzoeksconsortium bekend dat ze Einsteins ruimtetijd nu en dan zagen trillen. De definitieve bevestiging van Einsteins zwaartekrachttheorie uit 1915, en zonder enige twijfel Nobelprijswaardig. Alleen sluit de nominatietermijn traditioneel op de laatste dag van januari en dus moesten Kip Thorne, Rainer Weiss en Ron Driver een jaartje geduld hebben. De theoreticus Thorne (VS) en de project-leider Weiss (VS) kregen sindsdien al ongeveer iedere andere wetenschapsprijs die er bestaat. Vermoedelijk hoeven ze voor de komende gang naar Stockholm niet eens een nieuwe smoking aan te schaffen. Tot Driver daarentegen drong het succes van LIGO vorig jaar al bijna niet door, vanwege vergaande dementie. In maart dit jaar overleed hij.

Martijn van Calmthout

Beeld EPA

Scheikunde (woensdag 4 oktober)

Dit moet dan toch eindelijk het jaar worden van CRISPR-Cas, de scheikundige truc waarmee wetenschappers razendsnel, gemakkelijk en superprecies veranderingen in dna kunnen aanbrengen. In de laboratoria is de techniek al jaren een sensatie: opeens kunnen onderzoekers met heel gewone spullen vooruitstrevende genetische manipulatie bedrijven in cellen en weefsels. Maar de ontdekkers ruzieden om de rechten, en daar houdt het Nobelcomité niet van. Nu dat min of meer achter de rug is, wordt het tijd om de ontdekkers te eren. Jennifer Doudna (VS) en Emmanuelle Charpentier (Frankrijk) natuurlijk, die de techniek in microben ontwikkelden. En vooruit: hun patentconcurrent Feng Zhang (VS), die de techniek vertaalde naar dieren en planten.

Maarten Keulemans

Beeld EPA

Vrede (vrijdag 6 oktober)

Nu de wereldpolitiek in de greep raakt van atoomwapengekletter, stappen de Wijzen uit Oslo ongetwijfeld op de kansel. De Nobelprijs voor de Vrede gaat naar een succes van tergend langzame diplomatie: het akkoord dat John Kerry (namens Amerika) en Javad Zarif (namens Iran) in 2015 sloten om het atoomprogramma van Teheran te beteugelen. Het is een waarschuwing aan Donald Trump, die deze 'slechtste deal ooit' in de herfst dreigt af te blazen. Het is ook een advies: ga aan tafel met de Noord-Koreanen, hoe zinloos dat ook mag lijken. En het is natuurlijk nostalgie, want het Nobel-comité hield van het Obama-tijdperk.

Alex Burghoorn


Literatuur

Gek genoeg zit de winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur altijd bij het rijtje favo-rieten van de bookmakers. Alsof de Zweedse Academie, net als wij, eerst even dáárop kijkt. Als het dit jaar weer zo gaat, maakt de Keniaanse nestor Ngugi wa Thiong'o (79) grote kans, net als Haruki Murakami, Margaret Atwood, Amos Oz en Don DeLillo. Cees Nooteboom is weggezakt en staat zelfs achter de Vlaamse bard Leonard Nolens. Wat aardig zou zijn: Elena Ferrante, achter wie naar eigen zeggen níet Domenico Starnone schuilgaat. Die kan dan ook niet naar de prijsuitreiking en het etentje in Stockholm.

Arjan Peeters

Beeld HH
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden