Samen rouwen, leven met een tijdbom

Op de begraafplaats naast de Sint Vincentiuskerk aan het Volendamse Kerkepad wordt een aparte hoek vrijgemaakt voor de slachtoffers van de brand....

Woerlee, tevens beheerder van het begrafenisfonds, bemant samen met dorpsgenoot K. de Wit sinds maandagmorgen vroeg het crisiscentrum naast de parochie. Stapels rouwkaarten op de bureaus, telefoons die niet stilstaan en een lijst met doden die almaar langer wordt. Ze regelen begeleiding, de vieringen in de kerk, de rouwannonces.

Uitvaartondernemers uit omliggende gemeenten bieden extra begrafenisauto's en koelapparaten aan. Priesters in ruste zijn ingeschakeld voor het verlenen van assistentie. Vanuit het bisdom is ondersteuning aangeboden. De Wit vraagt zich af: 'Waar halen we zo snel nog een extra koor vandaan?'

Pastoor J. Berkhout ziet op tegen alle uitvaarten van de komende dagen. 'Dat zeg ik heel eerlijk. Maar het moet.' Iedere mis wil hij zo persoonlijk mogelijk invullen. 'Alleen weet ik echt nog niet hoe ik dat moet aanpakken. Je slaat niet even een boek met teksten open.'

Even was er sprake van een gemeenschappelijke aula, een gezamenlijke rouwdienst. Maar kom in Volendam niet aan met zo'n 'moderne trend', zegt De Wit. Alle doden worden, zoals gebruikelijk in het dorp, thuis opgebaard. En voor iedereen komt er een eigen mis. En een begrafenis, want aan cremeren doen Volendammers nauwelijks.

Steun zoeken ze bij elkaar, zegt Berkhout, en niet zozeer bij professionele begeleiders. 'Sinds Faro, de Bijlmer en Enschede hebben we de nodige ervaring met rouwverwerking. Ik krijg de indruk dat dat programma hier ook wordt toegepast. De hulpverleners bedoelen het goed, maar dat werkt niet in Volendam. Hier moet je de gemeenschap zelf inschakelen.'

Berkhout werd maandagmorgen om kwart voor acht door de recherche ingelicht. 'Toen heb ik eerst zitten huilen.' Hij bracht de rest van de morgen in het AMC door, waar vijftig slachtoffers waren ondergebracht. 'Ik ben al die bedden langsgegaan, ik heb de jongens en meisjes gezegend, met ze gepraat voor zover dat mogelijk was.'

Hij identificeerde een jonge dorpsgenoot en ving de ouders op, die de hele nacht wanhopig naar hun zoon hadden gezocht. 'De avond ervoor hadden we na de dienst nog prettig afscheid genomen en dan zie je elkaar plotseling in een volstrekt andere situatie. Zo vervreemdend.'

In het crisiscentrum noteert De Wit aan het begin van middag de negende dode op de lijst. Hij verwacht ieder moment een nieuwe naam te moeten toevoegen. 'Met die tijdbom leven we hier.' Een jonge brandweerman wilde weten of het meisje van wie het hart na twintig minuten reanimatie weer begon te kloppen, nog leeft. Er ligt een stapel rouwkaarten klaar voor alle Zwarte Pieten in het dorp, in sinterklaastijd 'collega's' van een van de doden. Door de telefoon geeft De Wit informatie over de jongste dode: 'Liesbeth komt vanmiddag nog thuis.'

De hulpverleners vangen elkaar maar een beetje op, zegt Berkhout. 'Voor iedereen is professionele hulp beschikbaar, maar wij dragen alles alleen', zegt directeur J. Schokker van het uitvaartcentrum. Woerlee: 'Hij ziet alle overledenen en heeft voortdurend contact met de nabestaanden. Hij staat echt aan de frontlinie.'

Het is maar de vraag, zegt Woerlee, of de doden het slechtste af zijn. Veel slachtoffers zijn voor hun verdere leven ernstig verminkt. Berkhout: 'Zij zijn levende tekenen van deze ramp. De komende vijftig, zestig jaar zullen zij het dorp herinneren aan de gebeurtenissen van deze nieuwjaarsnacht.

'Hoe gaan de bewoners daarmee om? Zijn ze in staat hen te accepteren? Dan pas kan Volendam bewijzen hoe hecht de gemeenschap is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden