Samen foliumzuur als het kind niet wil komen

Mannen die foliumzuur gaan slikken, produceren veel meer zaadcellen. Dat kan het verschil betekenen tussen net wel of net geen zwangerschap....

VROUWEN DIE zwanger willen worden, wordt aangeraden van vier weken voor tot acht weken na de bevruchting extra foliumzuur te slikken. De kans op de geboorte van een kind met een open ruggetje (spina bifida) wordt daarmee aanzienlijk verkleind. Uit nieuw Nijmeegs onderzoek blijkt dat foliumzuur in combinatie met zink een rol speelt bij de kwaliteit van het sperma bij de man en daardoor wellicht van belang kan zijn voor paren bij wie een zwangerschap om onverklaarbare redenen uitblijft.

'Het aantal zaadcellen bij een groep mannen die verminderd vruchtbaar was, nam na een half jaar slikken van een hoge concentratie foliumzuur en zink met 74 procent toe', zegt dr. Wai Yee Wong. 'Foliumzuur, ofwel vitamine B12, doet dus kennelijk iets.' Afgelopen woensdag promoveerde zij op haar studie, die werd uitgevoerd in het Universitair Medisch Centrum St. Radboud in Nijmegen.

Aan het onderzoek deden ruim honderd vruchtbare mannen mee van wie de vrouw al zwanger was en ruim honderd verminderd vruchtbare mannen - minder dan twintig miljoen zaadcellen per milliliter ejaculaat - van wie de vrouw na een jaar onbeschermde geslachtsgemeenschap nog niet zwanger was.

In Nederland is ongeveer 15 procent van de paren ongewild kinderloos. In eenderde van de gevallen ligt de oorzaak bij de vrouw, in eenderde bij de man en in eenderde bij beiden. Bij mannelijke verminderde vruchtbaarheid spelen zowel genetische als omgevingsfactoren een rol. Bekende risicofactoren zijn roken, alcohol, drugs, medicijnen, sommige antibiotica, beroepsmatige blootstelling aan pesticiden en lasdampen.

Voor het Nijmeegse onderzoek werden de vruchtbare en verminderd vruchtbare mannen elk in vier groepen verdeeld. Zij kregen dagelijks een capsule met vijf milligram foliumzuur, 66 milligram zinksulfaat, een combinatie van foliumzuur en zink of een placebopil zonder werkzame stoffen. Als een normale dagelijkse inname geldt 0,25 milligram foliumzuur en 15 milligram zink.

Na 26 weken bleek niet alleen het aantal zaadcellen bij de verminderd vruchtbare mannen te zijn toegenomen, dat gold ook voor de vruchtbare mannen. Daar was de stijging weliswaar minder opzienbarend, maar toch altijd nog zo'n 10 procent. Foliumzuur alleen verhoogt het aantal spermacellen, maar de grootste stijging trad op bij gebruik van zowel foliumzuur als zink.

Moeten bij een geplande zwangerschap nu niet alleen de vrouwen, maar ook de mannen aan de foliumzuurpil? Zo ver wil Wong nog niet gaan. 'We zien wel een zeer sterke toename van het aantal normale zaadcellen bij de groep verminderd vruchtbare mannen, maar ook een toename van 4 procent aan abnormale zaadcellen. Daarbij moet worden gedacht aan zaadcellen met allerlei afwijkingen aan kop, middendeel en staartstuk, zoals twee koppen of een deuk in de kop danwel een afwijkende vorm.'

Of abnormaal gevormde zaadcellen ook vaker leiden tot miskramen of aangeboren afwijkingen, is niet bekend, zegt Wong. Volgens de WHO (de Wereldgezondheidsorganisatie) hoeft pas alarm te worden geslagen als 70 procent of meer van de zaadcellen afwijkingen vertoont. Wong: 'Maar we weten het niet zeker. Daarom moet er grote voorzichtigheid worden betracht bij het slikken van extra foliumzuur door mannen vóór een zwangerschap. We weten ook niet hoeveel een man zou moeten slikken en hoe lang.'

Het onderzoek geeft een eerste indruk. Uit vervolgonderzoek zal moeten blijken of een vergroting van het aantal zaadcellen ook vaker leidt tot een zwangerschap, zegt projectleider en arts-epidemiologe dr. Régine Steegers-Theunissen. Zelf promoveerde zij in 1993 op het verband tussen foliumzuur en het ontstaan van een open ruggetje. In het Universitair Medisch Centrum St. Radboud coördineert zij onderzoek naar de interactie tussen voeding en genen en het ontstaan van aangeboren afwijkingen, miskramen en reproductiestoornissen.

Behalve het onderzoek van Wong naar het verband tussen foliumzuur en zaadkwaliteit, wordt ook onderzoek gedaan naar de invloed van voedingsfactoren en genen enerzijds en het optreden van schisis (gehemeltespleet) anderzijds. Dat wordt volgend jaar afgerond. Ook wordt gekeken naar wat vrouwen die zwanger willen worden, eigenlijk eten.

'Voeding maakt deel uit van omgevingsfactoren, zoals ook roken, alcohol, drugs en medicijnen, die - in tegenstelling tot genen - zijn te beïnvloeden. We weten inmiddels dat bij een optimale gezondheidsconditie de kans op een gezond kind het grootst is. Goede voeding hoort daarbij.'

Volgens Steegers-Theunissen ontstond het idee voor een onderzoek naar de relatie tussen foliumzuur en spermakwaliteit in 1994. 'Foliumzuur is van invloed op de DNA-kwaliteit. We vroegen ons af waarom de man daarbij buiten schot bleef. Van zink was al bekend dat het een rol speelt bij de DNA-synthese en bij delingsprocessen. Zink is belangrijk voor de kwaliteit van zaad omdat het de membranen van de cellen versterkt.'

Extra foliumzuurpillen slikken wordt mannen (nog) niet aangeraden, maar dat wil niet zeggen dat mannen niets kunnen doen om hun vruchtbaarheid misschien wat op te krikken. Steegers-Theunissen: 'Goede voeding kan nooit kwaad en verhoogt foliumzuur op een natuurlijke manier.' Voor aanstaande zwangere mannen: foliumzuur zit vooral in vlees, melk, kaas, peulvruchten, bloemkool en groene bladgroenten, zoals spinazie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden