Samba wacht een onmogelijke klus

Ze wordt beschouwd als integer en bekwaam, maar de interim-president van de CAR bezit geen effectieve macht. En dat in een land dat op geen enkele manier een natie is.

KEES BROERE

Ze wil weer 'trots' kunnen zijn. In een toespraak tot leden van de krijgsmacht in de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) gaf president Catherine Samba-Panza aan dat het afgelopen moest zijn met het barbaarse geweld. Maar amper was zij uitgesproken, of militairen brachten een burger op gruwelijke wijze om het leven.

Het is de trieste werkelijkheid waarmee de 49-jarige interim-leider van het land heeft te kampen. 'Moeder Courage' wordt de vroegere zakenvrouw, advocate en burgemeester van de hoofdstad Bangui wel genoemd. Zij geldt als een onpartijdig iemand, die oprecht het beste voorheeft met 'haar kinderen', zoals ze de strijdende partijen betitelt. Maar effectieve macht heeft zij niet.

'Binnen een maand wil ik het grootste deel van het land veilig hebben', hield zij woensdag duizenden militairen voor. 'Ik ben van plan woord te houden.' De leden van de krijgsmacht stonden strak in het gelid voor haar. Om kort daarna een man uit het publiek dood te trappen en zijn lichaam in brand te steken, ondertussen uitgelaten poserend voor camera's.

De man zou lid zijn van Séléka, de coalitie van rebellerende groepen uit het noorden van CAR. De voornamelijk uit moslims bestaande beweging veroverde vorig jaar gewapenderhand de macht in het zuidelijke, doorgaans christelijke Bangui. Maar inmiddels is Séléka ook zelf weer in de politieke woestijn terechtgekomen.

Was de man een gevaar? Het is het soort vraag dat in CAR al tijden niet meer serieus wordt gesteld. Het begon als een strijd om de macht, als het zoveelste conflict sinds het land in 1960 onafhankelijk werd van Frankrijk. Maar zoals een CAR-deskundige heeft gezegd: 'Elke verandering in leiderschap heeft het land tot nu enkel verder naar beneden gebracht.' Inmiddels lijken alle inwoners potentiële vijanden van elkaar.

Landelijke verkiezingen

In dit decor van politieke anarchie en haast onstelpbare humanitaire ellende heeft president Samba-Panza een jaar de tijd om landelijke verkiezingen voor te bereiden. Vrijwel iedereen weet dat een zoveelste verkiezingsronde voor de werkelijke problemen van CAR net zo weinig kan betekenen als het circus aan staatsgrepen dat de afgelopen decennia door het land is getrokken.

Het werkelijke probleem van CAR is niet dat nu gruwelijkheden plaatsvinden tussen al dan niet islamitische leden van Séléka en al dan niet christelijke leden van de als burgerwacht begonnen 'anti-balaka'. CAR kent geen geschiedenis van gewapende religieuze twisten. Niettemin hebben de gruwelijkheden al mogelijk tienduizend mensen het leven gekost en een miljoen burgers, 20 procent van de bevolking, op de vlucht doen slaan.

Het werkelijke probleem van CAR is evenmin dat het land 'richting een genocide' gaat, zoals vooral Franse politici hebben beweerd. Het geweld dreigt wel steeds beter georganiseerd en grootschaliger te worden. En zeker, zo berichtte de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch, nu uit Bangui verdreven Séléka-rebellen zich in het noorden hergroeperen en aan het plunderen en moorden slaan. Ondanks duizenden internationale vredestroepen. En deels ook dankzij, omdat 'vredesmilitairen' uit buurland Tsjaad aan Séléka de vrije hand geven.

Het werkelijke probleem van het land is dat het na ruim 50 jaar nog altijd op vrijwel geen enkele manier een natie is. In de grondstoffenrijke Centraal-Afrikaanse Republiek, zo meent CAR-kenner David Smith, gaat het niet om 'wederopbouw', maar om instituten die nog moeten worden gebouwd, 'omdat ze er simpelweg nooit geweest zijn.' Vrijwel iedereen die zich in CAR politicus noemt, zou zich volgens een andere deskundige tevens 'corrupte leider' moeten noemen, 'in een land dat nooit een staatsapparaat heeft opgebouwd'.

Integriteit

President Catherine Samba-Panza lijkt een uitzondering te vormen op deze regels van ellende. Aan haar integriteit twijfelen weinigen. Dat zij als vrouw (en derde vrouwelijke president van Afrika) kwaliteiten te berde kan brengen waarover al haar mannelijke voorgangers in CAR volstrekt niet beschikten, staat voor de meesten ook buiten kijf. Maar haar zou groot onrecht worden aangedaan door ervan uit te gaan dat zij in een jaar kan slagen waarin eerst Frankrijk, en vervolgens mannelijke CAR-politici ruim een halve eeuw lang niet wílden slagen. Ook Moeder Courage blijft een mens.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden