Saluutschoten voor de laatste oorlogsheldin

Ze was de laatste echte oorlogsheldin; verzetsstrijder én geheim agente. Militairen van 13 Gemechaniseerde Brigade namen daarom op 27 december 2010 in Den Haag met saluutschoten afscheid van Jos Mulder-Gemmeke. Zij was de enige vrouw naast koningin Wilhelmina die ooit de Militaire Willems-Orde kreeg. Een week eerder was zij onverwacht op 88-jarige leeftijd overleden.


Jos Mulder-Gemmeke was zelfs voorzitter van de Koninklijke Vereniging van Ridders der Militaire Willems-Orde, die na haar dood nog slechts zeven leden (zes Nederlanders en een Amerikaan) telt. Aan het ceremonieel eerbetoon rond haar crematie namen ruim 100 militairen deel, waaronder ook het Koninklijke Militaire Kapel Johan Willem Friso en het Regimentsfanfare Garde Grenadiers & Jagers.


Haar verzetswerk tijdens de Duitse bezetting bestond onder meer uit de publicatie en distributie van het blad Je Maintiendrai, dat uiteindelijk een oplage zou bereiken van 25.000 stuks. Eind 1944 bracht ze per fiets geheime documenten door de vijandelijke linies naar het hoofdkwartier van prins Bernhard in Brussel. Daar vandaan ging ze naar Londen voor een opleiding als geheim agente en kreeg ze de codenaam Sphinx. Op 10 maart 1945 werd ze bij Nieuwkoop met wapens, radiozenders en geld per parachute gedropt door een bommenwerper. Bij de landing in de ijskoude nacht viel ze door de wind buiten de droppingzone in een sloot en liep rugletsel op. Verzetsmensen wisten haar te redden, maar ze zou last van haar onderrug blijven houden. Niettemin wilde ze nooit zittend naar militaire parades kijken. Altijd nam ze die staande af, ferm in de houding.


De stof van de parachute die zij bij de sprong in Nieuwkoop gebruikte, diende in 1946 als verlovingsjurk voor Bep de Kuijer, die de parachute voor de Duitsers verborgen had weten te houden in een peluw zak. Nu is die te zien in het Crash Luchtoorlog- en Verzetsmuseum in Aalsmeerderbrug.


Jos Gemmeke werd geboren op 3 juni 1922 te Amsterdam. Haar vader was legerofficier, maar werd door zijn echtgenote die niet wilde dat hij zoveel van huis zou gaan, gedwongen het zakenleven in te gaan. Na een studie in Delft werd hij directeur-eigenaar van een papiergroothandel in Amsterdam. Daar werd Jos geboren, maar omdat haar oudere zusje Mia last had van moeraskoorts, verhuisde de familie vrij snel daarna naar het minder drassige Den Haag.


Jos kreeg een streng katholieke opvoeding. Ze was echter lastig en haalde veel kattenkwaad uit. Ze ging eerst naar het meisjeslyceum, voordat ze haar studie voltooide aan de mulo. Ze wilde verpleegster worden en verzorgde in de eerste dagen van de oorlog gewonde militairen. Via de Haagse student Cock van Paaschen kwam ze in aanraking met het ontluikende verzet.


Na de bevrijding werkte ze enige tijd in Londen voordat ze begin 1947 trouwde. Ze zou nog twee keer trouwen, als laatste met Joop Mulder, een oorlogsvlieger bij de RAF. In de jaren tachtig verscheen een boek over haar en begon ze over haar ervaringen te vertellen. De oorlog is haar altijd blijven achtervolgen. 'Ik ben de rest van mijn leven alert gebleven. Waar ik ook ben, ik ga altijd strategisch zitten, met mijn rug naar de muur en met goed zicht op de uitgang, zodat ik iedereen in de gaten kan houden.'


tips: p.dewaard@volkskrant.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden