Column

Salomonsoordeel van rijdende rechter lijkt gewenst

Van mormonen tot boeddhisten en van christenen tot baptisten verklaart Max Pam de beleving, de folklore en de uitvoering van religieuze rituelen.

null Beeld anp
Beeld anp

Vrijwel in zijn eentje heeft de schilder Joop Moesman (1909-1988) de surrealistische traditie in Nederland hooggehouden. Zijn hoofdberoep was spoorwegbeambte, maar toen André Breton het werk van Moesman opnam in de surrealistische canon, lag erkenning in het verschiet. Schrijver Willem Frederik Hermans was een bewonderaar, onderbroekenverkoper Loek Brons verzamelde Moesmans schilderijen. Iedere kunstliefhebber kent Moesmans schilderij Het gerucht, van die naakte vrouw op de fiets.

Helaas tiert al jaren het onkruid op Moesmans graf en is zijn naam op de steen nauwelijks nog te lezen. De verwaarlozing is ontstaan omdat de grafrechten al jaren niet zijn betaald. Om het graf te redden, is er van verschillende kanten actie ondernomen, maar de pogingen daartoe beginnen inmiddels zelf op een surrealistisch kunstwerk te lijken. Het Houtense blad 't Groentje bericht er regelmatig over en het AD heeft over de kwestie zelfs een dossier aangelegd.

Moesman vertrok aan het eind van zijn leven uit Utrecht met de woorden: 'Vaarwel rampzalig oord. Tegenover het bruut geweld van vervalsing, verspilling en vernieling, en het zinloos lawaai dat men welvaart noemt en velen voor vooruitgang houden, is de vlucht de enige uitweg.'

Hij vluchtte naar het Houtense dorpje Tull en 't Waal, waar hij zich liet begraven op het kerkhof van de nabijgelegen Sint-Michaëlkerk in Schalkwijk. Een opmerkelijke keus, want Moesman was ongelovig. Zijn vrouw Els weigerde dan ook naast haar man aan te schuiven en verkoos als laatste rustplaats het kerkhof Oud Wulven in Houten.

Misschien ging alles in harmonie, maar afgaande op Moesmans reputatie als querulant proef je hierin iets van huiselijke onenigheid. Begraven en ook herbegraven worden zijn gebeurtenissen vol symboliek, ceremoniën en rituelen. De emoties kunnen hoog oplopen, want net als bij het debat over de donorwet komt men regelmatig voor vragen te staan als: wat had de overledene zelf gewild en wie is eigenlijk eigenaar van de stoffelijke resten?

Nabestaanden en bewonderaars van Moesman zijn er nog niet uit. Zo zou de Utrechtse cultuurminnaar Ari Doeser graag zien dat de knoken van Moesman terugkeren naar Utrecht, waar zij samen met die van Moesmans vrouw kunnen worden herbegraven op de begraafplaats Soestbergen. Volgens Doeser kan dan ook in één adem een nieuw graf worden aangemaakt voor C.C.S. Crone (1914-1951), een Utrechtse schrijver met een licht surrealistische inslag, die enigszins bekend is gebleven door zijn prozabundel De schuiftrompet.

De dochter van Moesman en de gemeente Utrecht hebben zich achter dit plan geschaard, maar voor de Houtenaar Roger Beaujean is de terugkeer van Moesman naar Utrecht een gruwel. Hij meent zelfs te weten dat Moesman zich in zijn graf zou omdraaien als hij ervan zou horen. Om de onderaardse cultuurschat voor Houten te bewaren, is Beaujean inmiddels een petitie begonnen en heeft hij met succes een actie op touw gezet om de onbetaalde grafrechten alsnog bijeen te brengen. In al zijn bedrijvigheid wordt Beaujean gesteund door de 84-jarige Jean Brüll, eveneens uit Houten, die als oud-collega bij de NS de schilder nog heeft gekend. 'Wij moeten Jopie laten liggen waar hij zelf wilde liggen', zegt Brüll.

Een salomonsoordeel van de rijdende rechter lijkt gewenst. Bij de Melanesiërs in Zuidoost-Guinea sneed men het lichaam in stukken en verdeelde die onder de verwanten, opdat eenieder zo op zijn eigen wijze de overledene de laatste eer kon bewijzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden