Salafisme: compromisloos en rechtlijnig, maar ‘niet gevaarlijk’

De AIVD noemt de streng-islamitische stroming salafisme staatsgevaarlijk, maar volgens jonge gelovigen is dat onzin: ‘Wij wensen kufar niet de dood, maar de islam toe.’..

Een aantal jongeren van de als radicaal te boek staande As Soennah-moskee aan de Haagse Fruitweg wil best praten over hun gedachtegoed. Ze hangen het salafisme aan, een fundamentalistische islamitische stroming die door de AIVD is gekenmerkt als een bedreiging voor de nationale veiligheid.

De verslaggeefsters krijgen geen hand van de vier jongemannen die, onder het wakend oog van sjeich Fawaz, vertellen over hun religie. Minister Verdonk voor Vreemdelingenzaken maakte enkele maanden geleden ‘een enorm politiek nummer’ van het feit dat haar uitgestoken hand werd geweigerd door de Tilburgse imam Salaam. Het is absoluut geen gebrek aan respect, zeggen de jongemannen, ze mogen gewoon geen vrouwenhanden schudden. Dat is tegen de regels van hun geloof.

We zitten in de werkkamer van Fawaz, geschaard rond een enorm bord met noten en zoete koekjes: Mohamed El Ghabzouri(28), Jamal Ahajjaj(30), Abdel Maoula(26) , Said(20) en de imam.

‘Jullie denken dat het salafisme een gevaarlijke stroming is, maar om te beginnen is het geen stroming’, betoogt Abdel. ‘Het salafisme is de ware islam. Wat salafisten in Nederland doen, is een zoektocht ondernemen naar de zuivere islam, ontdaan van allerlei culturele toevoegingen.’

Jamal, die onder de naam Abu Ismail lessen aquidah (geloofsleer) en fiqh (jurisprudentie) geeft aan beginnelingen, vertelt dat er in de loop van de eeuwen een islamitisch ‘mengelmoesje’ is ontstaan. ‘Wij vragen mensen te leven naar de koran en de soennah van de profeet, zoals deze geïnterpreteerd werden door as-Salaf as-Saalih (de Oprechte Voorgangers) die tot de drie beste generaties behoorden die ooit hebben bestaan en die door de profeet zijn geprezen.’

Alles wat na die drie uitverkoren generaties is gekomen, is in zijn ogen ‘een hersenschim van de mens’. Imam Fawaz vat samen: ‘Wat wij proberen in de moderne samenleving, is een generatie te vormen die bijna identiek is aan die van de profeet.’

Dus moeten ze de omgangsvormen en regels en gewoonten van die tijd, 1400jaar geleden, nauwgezet bestuderen en volgen. Abdel zegt dat hun leven daarmee niet in strijd hoeft te zijn met de westerse waarden en normen. ‘We zijn allemaal geïntegreerd, hebben allemaal een baan.’ Hij is als docent verbonden aan de islamitische middelbare school Ibn Ghaldoun in Rotterdam.

‘We lezen zelfs de Volkskrant’, reageert Mohamed. ‘En we zijn actief op internet’, zegt Said, een voormalige hangjongere die in het salafisme vooral ‘rust’ heeft gevonden.

Volgens de AIVD is het streven naar de zuivere islam wel degelijk in strijd met westerse waarden en normen. In een ambtsbericht over de activiteiten van drie salafistische imams in de Eindhovense Al Fourqaan-moskee, die minister Verdonk zo snel mogelijk het land wil uitzetten, staat dat die stroming ‘een vergaande afzondering en mijding van andersgezinden predikt’.

Daarmee wordt aangezet tot isolationisme en wordt ‘exclusivisme en parallellisme gepropageerd die leiden tot radicaal puritanisme’. Kortom, dat komt neer op een gevaarlijke ondermijning van de Nederlandse samenleving, aldus de geheime dienst.

Vast staat in elk geval dat salafisten er bijna een dagtaak aan hebben om uit te vinden hoe ze, anno 2005, de gedragsregels van 1400jaar geleden moeten interpreteren. Ze moeten vijf keer per dag bidden en lezen, studeren, lezingen en lessen volgen, die over het hele land worden gegeven.

Dat gebeurt onder meer in de Eindhovense Al Fourqaan-moskee, waar op een zondagochtend in juni de lezing Gevaren die moslimhuizen bedreigen wordt gegeven aan vrouwen.

Broeder Elyazid Aouichi van de As Soennah-zustermoskee, probeert het salafistische gedachtegoed naar de dagelijkse praktijk te vertalen. Hij mag zich van zijn geloof niet onder de vrouwen begeven. Tientallen jonge vrouwen hebben zich verzameld in de grote zaal, waar normaal de mannen bidden. De meesten hebben schrijfgerei klaarliggen, de baby naast zich in een Maxi-Cosi. Aouichi spreekt vanuit een aanpalende geluidskamer.

De broeder begint bij het huwelijk. ‘Trouwen is het stichten van een klein koninkrijk. Daarbij is de man de koning en de vrouw de premier, de kinderen zijn de onderdanen.’ Voorkomen moet worden dat kwade geesten en de duivel het huis binnen komen. Daarom moet er altijd drie keer worden geklopt en voordat de moslim het huis binnengaat.

Er mogen geen zaken in huis zijn die ‘haram’ (slecht) zijn, zoals spullen die verkregen zijn door de handel in drugs. Haram in huis is ook: reclame met naaktfotografie, wijn, muziek, een hond en bijvoorbeeld een schilderij met de afbeelding van een levend wezen erop. Want ‘dat houdt de engelen tegen het huis binnen te komen’.

Gevaarlijk, maar niet verboden zijn: televisie, internet, kranten (‘alleen raadplegen als je die echt nodig hebt’) en tijdschriften. Het gaat erom: ‘Ga goed met die dingen om.’ Televisie kan goed zijn voor de ontwikkeling van de kinderen. Met een cassetterecorder is niets mis, als die maar gebruikt wordt voor het afspelen van koranteksten en niet voor muziek. ‘In kranten staat ook nuttige informatie, maar ze zijn gevaarlijk voor de islamitische ontwikkeling. Dus uitkijken zou ik zeggen.’

Echtgenoten, zegt de broeder, moeten elkaar helpen ‘imaanvol’ (vol van het geloof) te leven. Ze mogen elkaar waterdruppels in het gezicht gooien als de een ’snachts niet wakker wordt voor het gebed. Wat ook niet mag ontbreken is koranrecitatie, want die beschermt het gezin tegen shaitaan (de duivel) en bezetenheid.

Drie gevaren bedreigen een goed huwelijk: onwetendheid, het ontbreken van godsvrees en feministische gedachten. Om dat laatste uit te leggen heeft hij eigenlijk wel drie lezingen nodig, meent de broeder. ‘Feminisme is een ziekte die de gezinnen van binnen kapot maakt, zoals aidscellen het lichaam van binnen ondermijnen.’ Hij wijst erop dat er in Nederland 1,3miljoen singles zijn, vooral veel vrouwen boven de dertig. Hij wijt dat aan het ongezonde feminisme. ‘Want dat is de strijd tussen man en vrouw om macht. De laatste tijd zijn er zusters die deze ideeën hebben overgenomen van anderen. In godsnaam, wat heb je bij je man te zoeken als je om macht strijdt. En andersom?’ Hij stelt dat mannen wolven zijn, die net zo lang van een vrouw willen genieten als mogelijk is en haar vervolgens dumpen. Althans in de westerse samenleving. Want de islam behoedt vrouwen voor die vernedering. ‘In de islam zijn mannen de voogden van de vrouw, de islam beschermt het gezin.’

Dat salafisme een voedingsbodem creëert voor de gewelddadige jihad, zoals de AIVD meldt, bestrijden de broeders van de As Soennah-moskee. Abdel Maoula: ‘Wij wensen kufar (ongelovigen) niet de dood, maar de islam toe.’ Toch lopen er in Nederland salafisten rond die geweld prediken, geven ze toe. ‘Dat zijn de takfiri, de mensen rond de Hofstadgroep.’ Ook die zeggen de metgezellen van de profeet te volgen, maar zij gaan te rade bij geestelijke leiders die de koranteksten op een andere, meer gewelddadige wijze interpreteren. Ze verketteren alle ongelovigen, spuwen vuur over vreedzame salafisten, die ze selefies noemen. Ze staan ook wel te boek als de Salafiyya Jihadiyya.

Dan is er ook nog een groep salafisten –volgelingen van de Rotterdamse Surinaamse bekeerling Mohamed Khaled en de Tilburgse leider Bouchta–, die iedere bemoeienis met de politiek afwijst. Sjeich Fawaz zegt dat zo’n groep ‘dwaallichten’ vorig jaar onrust wilde zaaien in zijn moskee. Hij heeft ze de deur gewezen. Fawaz: ‘Bouchta en Khaled zijn niets, ze hebben geen kennis. Ze zijn de handlangers van de Saudische geestelijk leider Rabeeh. Die zegt dat salafisten zich niet met de politiek mogen bemoeien. In Saudi-Arabië mag je geen kritiek hebben op de regering, die steun van de Verenigde Staten heeft gevraagd. Islamitisch gezien is het niet toegestaan om Amerika te hulp te roepen.’

De zuivere islam, zegt Fawaz, is holistisch. Daarom kan er ook geen verschil worden gemaakt tussen de islam en de politieke islam, zoals bijvoorbeeld rechtsgeleerde Afshin Ellian doet.

‘De islam is volledig, omvat alle zaken, heeft te maken met de politiek, met economie, met maatschappelijke kwesties. Zo was het ook ten tijde van de profeet. De zuivere islam is het enige geloof dat een antwoord heeft op alle vraagstukken. Daarom bestaat in het Westen, dat zich de natuurlijke leider van de wereld waant, zo’n angst voor het salafisme.’

Wereldwijd manifesteert zich een grote animositeit tussen de diverse stromingen in het salafisme, ook in Nederland. Takfiri en politieke en a-politieke selefies bestrijden elkaar op internet. Aanhangers van de stromingen bezoeken islamitische boekwinkels en eisen, op soms intimiderende wijze, dat bepaalde boeken uit de schappen worden gehaald.

‘De salafisten hebben een tunnelblik’, zegt de verkoper in een islamitische boekwinkel, die niet nader mag worden aangeduid. Hij is bang voor represailles. ‘Sommigen komen binnen en zeggen dat we geen donaties mogen innen voor de Palestijnen, want dat komt neer op politieke inmenging. Anderen eisen dat we de deur op slot doen als een vrouw naar binnen wil, want vrouwen mogen niet in contact komen met mannen.’

Salafisten zijn, zegt de boekverkoper, niet van deze tijd. ‘Het is alsof ze in een grot leven, ze zijn zo kortzichtig. Dat kan niet, de wereld van de islam is heel breed.’



Salafisme: een lastig te plaatsen stroming uit de begintijd van de profeet

Cijfers over het aantal salafisten, moslims die de zuivere islam uit de begintijd van de profeet nastreven, geven de islamdeskundigen niet en ook de AIVD waagt zich niet aan schattingen. ‘Het is lastig om die stroming goed in kaart te brengen’, zegt Martijn de Koning, onderzoeker bij The International Institute for the Study of Islam in the Modern World (ISIM) en medeauteur van het pas verschenen boek Nederlandse moslims. De Koning heeft de indruk dat salafisten wel een grote religieuze invloed hebben op zoekende moslimjongeren. Ze zijn uiterst actief op internet (www.selefiepublikaties.com), geven lessen en organiseren lezingen.

Salafisme is een verzamelnaam van diverse bewegingen met als gemeenschappelijk kenmerk: een compromisloze, rechtlijnige uitleg van de islamitische bronnen. In het moderne salafisme worden twee hoofdgroepen onderscheiden: Salafiyya Ilmiyya die geweld afwijst en Salafiyya Jihadiyya, die het gezag van de aan het Saudische koningshuis gelieerde ulema (theologische schriftgeleerden) niet erkent en de mondiale jihad propageert tegen zowel het Westen als Arabische regeringen.

De Salafiyya Ilmiyya is opgesplitst in een stroming die zich bezighoudt met religie en een die zich met de politiek bemoeit. Tot de laatste groep behoren onder andere de imams sjeich Fawaz van de Haagse As Soennah-moskee, Mahmoud el Shershaby van de omstreden Al Tawheed moskee in Amsterdam en Ahmed Salaam, die de hand weigerde van minister Verdonk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden