Sadistisch heerser over gedrogeerde jochies

Wat dreef rebellenleider Foday Sankoh tot zijn gruwelijke misdaden tegen burgers en de kinderen uit zijn leger? Niemand zal het weten: psychisch was 'papa' al een tijdje op, nu is hij ook lichamelijk ten einde....

'Papei', papa, is niet meer. De man die ooit zei zijn revolutionaire strijd te voeren om in Sierra Leone 'het systeem te organiseren' en het West-Afrikaanse land zijn waarde te hergeven, is als een geestelijk en lichamelijk wrak op 65-jarige leeftijd gestorven. De ooit charismatische rebellenleider vond een uitermate zielige dood.

De Volkskrant is waarschijnlijk een van de laatste media geweest die Foday Sankoh hebben geïnterviewd toen hij, in volle glorie nog, aan het hoofd stond van het Revolutionair Verenigd Front (RUF), de beweging die 'rebellie' de walgelijkste bijklank heeft gegeven die het woord maar kan hebben. Dat is was in april 2000, ongeveer een maand voordat hij werd gearresteerd en zijn aftakeling begon.

Sankoh ontving in 'het hol van de leeuw', zoals hij het zelf noemde. Het was zijn woonhuis in de hoofdstad Freetown. De leider was getooid met zijn favoriete paarse wollen muts, werd door zijn persoonlijke lijfwacht in elke stap gevolgd, en ontkende vrolijk glimlachend iedere gedocumenteerde beschuldiging die tegen hem werd ingebracht. Might is right, tenslotte, en macht bezat hij toen nog steeds.

Hij leek er echter allerminst voor in de wieg gelegd. Als bruiloftsfotograaf, een van zijn eerste beroepen, zullen weinigen in hem een tiran hebben vermoed. Ook toen hij het in het leger van Sierra Leone tot fotograaf schopte, kwam hij bij zijn collega's niet over als iemand die later totale onderworpenheid aan zijn persoon zou eisen.

Deelname aan protesten tegen de toenmalige regering brachten hem in de jaren zeventig korte tijd in de gevangenis. Die ruwe kennismaking met de politiek leidde ertoe dat hij zich als banneling in Libië aansloot bij de 'revolutionaire trainingen' die Moammar Kadhafi ook toen al in de woestijn organiseerde.

Maar veel beslissender voor zijn loopbaan was de ontmoeting met Charles Taylor, de Liberiaanse rebel die het later tot president van Sierra Leones buurland bracht en die Sankoh materieel steunde bij de oprichting van het RUF. Zonder Taylor, die momenteel zelf zwaar onder rebellenvuur ligt, zou Foday Sankoh weinig geschiedenis hebben geschreven.

De politieke beginselen van het RUF zijn nooit duidelijk geworden. De beweging is omschreven als een club die het vooral moest hebben van de negatieve energie van werkloze jongeren, het lompenproletariaat van Sierra Leone, dat al dan niet onder invloed van drugs en opruiende reggae-teksten ontvankelijk bleek voor de oproep tot geweld.

Sierra Leone, zo was de redenering, was een land van ongekende diamantschatten, waarvan de opbrengst echter slechts bij de elite terechtkwam. Oplossingen voor 's lands problemen, zo leerde het RUF, konden slechts gevonden worden in niets en niemand ontziend geweld. Totdat bleek dat een andere elite, die van het RUF zelf namelijk, ook voornamelijk uit was op diamantgeld.

Foday Sankoh zal hierbij vooral herinnerd worden als de man die zijn jochies zowel geestelijk als materieel volledig van zijn leiderschap afhankelijk maakte. De kern van de opleiding van rebellen bestond er maar al te vaak uit dat zij hun eigen familieleden moesten vermoorden, of minstens verminken. Daarna was het een stuk eenvoudiger het gezag van 'papei', van vader, te aanvaarden.

De gruwelijke gewelddaden die het RUF heeft begaan, zoals het afhakken van ledematen bij vrouwen, mannen én kinderen, zijn het kenmerk geworden van een van Afrika's wreedste burgeroorlogen, een strijd die ook aan zeker 50 duizend burgers het leven heeft gekost. Sankoh zelf schrok voor executies evenmin terug.

Het leverde de RUF-leider uiteindelijk niet veel meer op dan een ministerschap in de regering van Tejan Kabbah, de man tegen wie hij ten strijde was gegaan en die vorig jaar opnieuw tot president werd verkozen. De wankele vrede in Sierra Leone kon alleen stand houden dankzij Unamsil, de grootste VN-vredesmacht ter wereld.

Van die vrede is Sankoh typisch genoeg het slachtoffer geworden. Nadat RUF-rebellen in mei 2000 honderden VN'ers hadden gegijzeld, braken op diverse plaatsen nieuwe gevechten uit. Die keerden zich ook tegen Sankoh zelf. Na een aanval op zijn huis wist hij zich nog slechts een paar dagen schuil te houden.

Hij kwam in de gevangenis terecht, kreeg een beroerte en bleek psychisch totaal onderuit te gaan. Het Oorlogstribunaal voor Sierra Leone leidde de rebellenleider in de rolstoel nog een paar keer voor. Geen zinnig woord kwam nog uit hem. Het geheim van zijn ziekelijke ideeën neemt Foday Sankoh mee in zijn graf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden