Saakasjvili staat bijna met lege handen

Crisis was ‘grote politieke catastrofe’, waarbij de NAVO tegelijk wel en niet op de grenzen van expansie is gestuit...

De Franse president Nicolas Sarkozy was er duidelijk over, toen hij dinsdagnacht in Tbilisi een akkoord presenteerde waar beide partijen mee hadden ingestemd: ‘Deze tekst zal niet alle problemen oplossen voor meneer Saakasjvili.’

Een meereizende Franse diplomaat zei tegen Reuters: ‘Saakasjvili was gek om een stad te gaan bombarderen in het midden van de nacht. Hij heeft gegokt en verloren. De Georgiërs zijn in een gemene val getrapt. Ze dachten dat Poetin niet terug zou slaan te midden van de Olympische Spelen.’

De voorlopige balans van de vijf dagen oorlog die volgden – ten koste van een paar duizend doden en duizenden ontheemden – wijst op een zege voor Rusland. Althans, op het slagveld. Rusland kreeg een aanleiding die het in de voorafgaande maanden zorgvuldig had uitgelokt: het pro-westerse bewind van de in Rusland gehate Saakasjvili een militaire afstraffing geven.

Terwijl Saakasjvili de Russische bereidheid om terug te slaan onderschatte, bleef de westerse steun waar hij op hoopte beperkt tot woorden. Zelfs zijn grootste vrienden, de Amerikanen, konden hem niet redden. Sterker, de Amerikaanse diplomatie deelt in de nederlaag omdat het zijn bondgenoot op de Kaukasus niet kon beteugelen.

Tegenover The New York Times spraken anonieme Amerikaanse functionarissen over een ‘buitenlandse politieke catastrofe’. De afgelopen jaren steeg Georgië’s defensiebudget pijlsnel. Het enthousiasme waarmee de VS het Georgische leger hebben gemoderniseerd – ook om er een bondgenoot bij te winnen in Irak en Afghanistan – zal het zijne hebben bijgedragen aan Saakasjvili’s besluit ten aanval te gaan.

De ernst van het terreinverlies dat Georgië in vijf dagen heeft geleden in Zuid-Ossetië en Abchazië moet niet onderschat worden. Saakasjvili maakte een centraal punt van de herovering van Georgië’s verloren gebieden. Eerder slaagde hij er in de provincie Ajarie en de Kodoripas in Abchazië terug te veroveren. Nu is het vooruitzicht op de hereniging met de afvallige provincies verkeken, wat Saakasjvili in eigen land duur kan komen te staan.

De voorman van een kleine liberale oppositiepartij, David Oesoepasjvili, noemde de oorlog gisteren een ‘fatale vergissing’. Hij verklaarde deze uit de regeerwijze van Saakasjvili: alle besluiten worden zonder ruggespraak genomen door een kleine groep gelijkgezinden, die zich door emoties kunnen laten verleiden tot overhaaste besluiten.

Volgens Oesoepasjvili kan de oorlog een politieke crisis in Georgië uitlokken. Saakasjvili is net voor vijf jaar herkozen, maar het zagen aan zijn stoelpoten is zelfs tijdens de oorlog al voorzichtig begonnen. Dit voorjaar bij de parlementsverkiezingen gingen in Georgië voor het eerst stemmen op om een ‘neutraal’ buitenlands beleid te voeren.

Hoewel het NAVO-lidmaatschap nog steeds door een grote meerderheid van de Georgiërs wordt gesteund, moet worden afgewacht welk effect de oorlog zal hebben. Het vertrek van Saakasjvili of, in het extreemste geval, een neutraal Georgië zou, als het zover komt, de grootste prijs zijn die Moskou in deze oorlog binnenhaalt.

Maar ook als het niet zover komt, is de conclusie dat Rusland onder westerse ogen zijn dominantie in de regio heeft bevestigd. Het heeft zich wel en niet ingehouden. Wel, omdat het op zich een beperkt militair doel heeft bevochten – het zeker stellen van de afvallige provincies, plus eerder verloren gebied. Niet, omdat het de grenzen van deze beperkte opdracht ver heeft opgerekt – wat gisteren andermaal werd bevestigd in en nabij Gori.

Daarmee wint Moskou geen schoonheidsprijs in het Westen. Daar zal Poetin mee kunnen leven. Belangrijker is de calculatie dat Moskou de actie ‘beperkt’ genoeg heeft gehouden om geen grote prijs te hoeven betalen in de relaties met het Westen – tenminste, als de taferelen in Gori snel de kop worden ingedrukt.

President Saakasjvili oogde woensdagnacht – tegen het decor van zijn nieuwe, bombastische maar half afgebouwde residentie in de heuvels van Tbilisi – emotioneel en afgemat. Naast Sarkozy, die namens de Europeanen de scherven trachtte op te ruimen, staat hij bijna met lege handen. Slechts op één punt boekt hij winst: de ‘internationalisering’ van de vredesmacht – een oude wens – is dichterbij gekomen.

Is de NAVO in Georgië op de grenzen gestuit van zijn expansiedrift? Ja en nee. Nee, want de morele druk van de VS en de Oost-Europese lidstaten om Georgië snel in de NAVO op te nemen zal groot zijn. Ja, omdat Georgië’s NAVO-lidmaatschap alleen bewaarheid zal kunnen worden onder het ‘Cyprus-scenario’: een stabiele, door een internationale vredesmacht bewaakte patstelling tussen Georgië en Zuid-Ossetië. ‘Mourir pour Tschinvali’ (sterven voor Tschinvali) is voor het Westen geen optie. De vraag die de komende tijd op tafel ligt, is of ‘mourir pour Tbilisi’ dat wel is.

Het gemengde beeld duidt erop dat ook Rusland een prijs betaalt. Zijn vredeshandhavers worden alleen nog in Moskou zelf als ‘neutraal’ beschouwd en de Russische intriges op de Kaukasus zullen internationaal scherper gevolgd worden. Dat er een assertiever Rusland is opgestaan, is inmiddels een cliché. Maar is het een 21ste-eeuws of een 19de-eeuws Rusland?

Sommige analisten plaatsen de ontwikkelingen die in maart (vlak voor de presidentsverkiezingen) begonnen met Poetins opdracht om ‘juridische banden’ aan te knopen met Zuid-Ossetië en Abchazië in de context van de machtsstrijd in het Kremlin.

De siloviki (de clans uit de ‘machtsministeries’) zouden de crisis in Georgië hebben aangewakkerd om de nieuwe president Medvedev voor voldongen feiten te plaatsen. Het was Poetin, niet Medvedev, die deze week zijn autoriteit liet gelden.

Rusland investeert grote bedragen om zijn eigen visie naar buiten te brengen en als ‘normaal’ land gezien te worden. Maar de afgelopen week waren de revanchistische trekken van een land dat zijn rijk is verloren weer goed zichtbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden