'Saai shit!', brult een veertienjarige

Laat ik vooropstellen: ik ben een overtuigd anticommunist. Hoe langer je leeft op een plek waar het communisme geen ideaal was maar werkelijk werd uitgevoerd, hoe geringer je neiging er iets goeds over te zeggen....

Om bij het begin te beginnen: Roemenië heeft een erg interessante literatuur. De Roemeense dertigers - mijn eigen generatie - zijn de laatsten die al die boeken ook hebben gelezen. Zij groeiden op in een tijd dat het totale televisieaanbod bestond uit een uur propaganda-tv met erg veel Ceausescu. En dus lazen jongeren 's avonds een boek.

Het gevolg is dat ik van Roemeense vrienden boeken cadeau krijg waaraan zij onuitwisbare herinneringen hebben en die ik echt mòet lezen. Maar ik lees in het Roemeens veel te langzaam. Naast mijn bed liggen minstens vijf lijvige Roemeense romans waarin ik niet verder ben gekomen dan een bladzijde of veertig.

Een tijdje geleden bedacht ik een soort oplossing. Veel romans zijn in de communistische tijd verfilmd. Er was censuur, maar geen commerciële druk. Het zijn vaak goede films. Uiteraard: ze kunnen de boeken niet vervangen. Maar je weet dan toch enigszins waar een boek over gaat. De oude Roemeense boekverfilmingen zijn meestal echter traag en bespiegelend. Er wordt veel gepraat, er is weinig actie. Meestal worden ze om half negen 's ochtends vertoond voor een halve euro.

Als snel werd het een hobby de dag te beginnen met een oude Roemeense film. Het is ook een speciale ervaring vroeg in de ochtend met een man of vier in een oud bioscoopzaaltje te zitten. Maar toen ik gisterochtend het zaaltje binnenliep, bleek het plotseling stampvol te zitten met dertien- en veertienjarigen. Op het programma stond Felix en Otilia, de verfilming van de roman Het raadsel van Otilia van George Calinescu - een van de ongelezen auteurs naast mijn bed. Waar zou Calinescu dit ineens aan verdiend hebben?

Op het witte doek lopen Felix en Otilia over een kerkhof waar een pastorale stilte heerst. Maar in de zaal is het een hels lawaai. 'Saaie shit!', brult een van de veertienjarigen in leren jack die op zijn stoel is gaan staan. Op vijf verschillende plekken in de zaal gaan mobiele telefoons af. Allerhande harde dancetracks zijn via walkmans mee te beluisteren. Verder op is een groep van een man of tien verwikkeld in een popcorngevecht. Een lerares kijkt radeloos om zich heen.

Gedisciplineerd, beschaafd en rustig - zo beschrijven buitenlanders die na 1989 in Roemenië les gaven meestal de scholieren en studenten. 'Een verademing met wat ik in Nederland heb meegemaakt', vertelde een bevriende Neerlandicus die van 1999 tot 2002 les gaf aan de Universiteit van Boekarest. Je hoeft hier maar één ding aan toe te voegen: mìts die Roemeense scholieren en studenten nog een aanzienlijk deel van hun onderwijs hebben genoten in de communistische tijd, of in de jaren direct erna. Hoe meer jaren in het oude systeem, hoe beschaafder de leerling, is, vrees ik, een regel.

Op het doek geven Felix en Otilia elkaar een voorzichtige kus. 'Ja! Aan het werk!', brult het heerschap in het leren jack. 'Boe!' loeit de zaal als de kusscène al na enkele seconden wordt weggedraaid (het gaat hier om een keurige communistische film). Aan de lopende band worden lichtjes van laserpennen geprojecteerd op het kruis in de witte broek van Felix. Het is nu zo'n hels lawaai in de zaal dat de toch behoorlijk trage dialogen in de film niet meer te volgen zijn. 'Stilte!', waag ik nog te roepen. Bulderend gelach verspreidt zich door de zaal.

Plotseling besef ik dat het bijna veertien jaar geleden is dat het communisme viel. De scholieren om mij heen waren in 1989 baby's. Ze waren vier toen MTV naar Roemenië kwam en vijf toen de commerciële tv in het land een vlucht nam. Het werk van Calinescu wordt op de meeste Roemeense scholen niet meer onderwezen. Er is na 1989 geen enkele roman van hem meer verfilmd.

Na vijf kwartier loopt de filmprojector vast. De lichten gaan aan. En masse stromen de veertienjarigen de bioscoop uit. 'Verrek, ze zien niet eens dat de film nog niet is afgelopen', constateer ik tot mijn schrik. De lerares verontschuldigt zich: 'Vroeger waren mijn leerlingen altijd heel stil als ik met ze naar de film ging.'

Tien minuten later is de projector gerepareerd. Met vier man kijken we naar de slotscène van de film.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden