Saab was er sinds 'mijnheer Muller' niet zo erg aan toe

In Trollhättan rijden velen nog Saab, er werken er niet meer zo veel. Er wordt bij Saab zelfs even helemaal niet meer gewerkt.

Heel sportief Trollhättan frequenteert 's ochtends vroeg, voordat de werkdag aanvangt, de Arena Älvhögsborg. Mannen en vrouwen met sporttassen lopen om half acht het grote sportcomplex met zwembad in en uit. De parkeerplaats staat goed vol. Zeker een op de zes auto's is van het huismerk Saab. Trollhättan is met straatlengte voorsprong de stad met de grootste Saab-dichtheid ter wereld. De vraag of ze soms bij Saab werken, beantwoorden de sportmannen echter een voor een ontkennend. 'Je bent veel te vroeg', zegt er eentje met een brede grijns. 'De Saab-mensen liggen allemaal nog in bed!' Die hoeven vandaag niet te werken, bedoelt hij. De Saab-fabriek ligt al bijna de hele week plat en het is maar de vraag of hij volgende week weer op gang komt. Als hij überhaupt nog op gang komt. De naar huis gestuurde werknemers maken het beste van een beroerde situatie en hebben hun sportuurtje gezamenlijk verdaagd naar een wat luier tijdstip.


Trollhättan, een stad van 55 duizend inwoners in de Zweedse provincie Västergotland, is een industriestad gebouwd op waterkracht. De rivier Göta älv die de stad doorsnijdt werd ter hoogte van de latere nederzetting eens gesierd door een imposante waterval. De energie van het neerstortende water wordt sinds begin vorige eeuw opgezogen door twee waterkrachtcentrales, die een groot deel van de regio van stroom voorzien. De stad Trollhättan (vertaling: Trolhoeden) ontstond in 1916. De naam is ontleend aan de trollen die volgens een Zweedse legende in de waterval leefden. De eilandjes in de Göta älv zouden de boven het water uitstekende hoeden van de ondergedoken trollen zijn. Niet dat de grillig gevormde eilandjes ook maar enigszins op hoeden lijken. De Zweden beschikken kennelijk over een rijke fantasie.


Een van de vele bedrijven die op de goedkope stroom afkwamen en zich in 1938 op de rivieroever nestelden, was vliegtuigfabrikant Saab. Het Zweedse leger had voor de Tweede Wereldoorlog extra bommenwerpers en jachtvliegtuigen nodig en die werden in eerste instantie in Trollhättan gebouwd. Na de oorlog, toen de vraag naar militair materieel verminderde, stapte Saab in de autoproductie. De militaire vliegtuigtak scheidde zich later af van de autofabrikant. Beide behielden de naam Saab, wat nog steeds voor enige verwarring zorgt. Vliegtuigfabrikant Saab produceert onder meer de Saab Gripen, de concurrent van de Joint Strike Fighter in de strijd om de gunst van de Nederlandse defensietop.


Autofabrikant Saab produceert even helemaal niets meer. De automaker heeft ernstige cashflowproblemen, kan zijn leveranciers niet meer betalen en heeft als gevolg daarvan met een fors aantal mot gekregen. De zakenpartners zijn opgehouden met het leveren van onderdelen, zodat de fabriek niet verder kan. Vorige week liet het management de productie al een paar keer staken. Het conflict met de ene leverancier (transportbedrijf DB Schenker) was nog niet opgelost of de volgende (dashboardenmaker IAC) begon te piepen. IAC constateerde dat de chantage van DB Schenker - geen poen, dan ook geen onderdelen - werkte, want Saab ging binnen twee dagen overstag. De volgende dag paste IAC daarom dezelfde strategie toe, waardoor Saab wéér alles moest stilleggen. Dit domino-effect was een publicitaire ramp, geeft Gunilla Gustavs, de pr-dame van Saab, toe. 'We wilden niet in een eindeloze start-stopsequentie terechtkomen. Daarom hebben we de productie maar helemaal gestopt totdat de problemen met álle leveranciers zijn opgelost.' Die oplossing is nabij, beweert ze. 'We zijn bezig met diverse mogelijkheden om onze liquiditeitspositie te verbeteren. We kunnen nieuwe investeerders aantrekken, maar ook nieuwe kredietfaciliteiten bij de banken aanvragen. Een derde optie is verdere kostenreductie in de fabriek, maar omdat we al zo enorm zijn afgeslankt heeft dat niet onze voorkeur.' Een nieuwe ontslagronde is dus niet meteen aan de orde, bevestigt Gustavs.


Svenåke Berglie van de Fordonskomponentgruppen is de meest recente nagel aan de doodskist van Saab. De voorzitter van de branchevereniging van automotive-toeleveranciers roept al twee weken in de Zweedse media dat Saab een gigantische betalingsachterstand heeft bij leveranciers. Donderdag noemde hij een bedrag van 10 miljoen Zweedse kronen, ruim 1,1 miljoen euro. Gustavs wil dat getal niet bevestigen. Ook wil ze niet vertellen hoe Saab zo snel aan voldoende geld denkt te komen om de schuldeisers weer enige tijd in het gareel te houden. Uit mediaberichten viel gisteren op te maken dat Saab de Zweedse staat wil overhalen om het onderpand voor de staatsgarantie van 400 miljoen euro op te geven, zodat Saab dat onderpand kan gebruiken om nieuwe leningen bij banken los te peuteren. Ook lijkt Zweden een draai te maken ten aanzien van Vladimir Antonov, de vermeend 'foute' Rus die aandeelhouder wil worden van Saab en daar misschien wel 100 miljoen euro voor over heeft. Zoals het er nu naar uitziet, zet Zweden de eerdere bezwaren tegen Antonov opzij omdat Saab het gewoon niet redt zonder het geld van de Rus.


Gustavs ontvangt in een zaaltje met rijen stoelen naast de hoofdingang. In de productiehal laat ze, nu daar geen beweging te bespeuren is, geen pottenkijkers toe. Het Saab-complex ligt op een eigen industrieterrein enkele kilometers ten noorden van Trollhättan. De Saab-vlaggen langs de toegangsweg staan strak in de straffe westenwind. Op het terrein van enkele hectaren werken 3.500 mensen. Bij de toeleveranciers van Saab nog eens 6- à 7.000, schat Paul Åkerlund, de burgemeester van de stad.


'Als het goed gaat met Saab, gaat het goed met Trollhättan. Correctie: niet alleen met Trollhättan, maar met de hele regio', oreert Åkerlund in zijn bescheiden kantoor in het minder bescheiden stadhuis. De sociaal-democraat is een Saab-man in hart en nieren. Voordat hij een jaar geleden tot burgervader gekozen werd, was hij 32 jaar lang werkzaam bij de automaker. De laatste negentien jaar als voorzitter van de lokale afdeling van IF Metall, de Zweedse vakbond voor de metaalindustrie. Bij de gedachte dat Saab alsnog failliet zou kunnen gaan, lopen hem zichtbaar de rillingen over de rug. 'De werkloosheid is hier nu al 11 procent, veel hoger dan het Zweedse gemiddelde. En dat komt deels door de problemen bij Saab. Want vrijwel elke jongere in deze stad begon vroeger zijn carrière bij Saab. Maar de autofabriek neemt geen tijdelijke krachten meer aan. Daardoor is de werkloosheid onder jongeren tot 24 jaar hier tot 20 procent opgelopen.'


De huidige productieproblemen baren de oud-vakbondsman ernstige zorgen. 'Het is zonder meer de grootste crisis sinds mijnheer Muller Saab heeft overgenomen. Al die negatieve publiciteit is erg schadelijk voor het merk. Net nu Saab hard bezig was de boel weer op te starten en nieuwe modellen wilde lanceren. Mensen die net overwogen een Saab te kopen, zullen zich nu misschien bedenken. Dat is waar ik bang voor ben.'


De ellende van een jaar geleden herinnert hij zich nog goed. Op 18 december 2009 maakte General Motors bekend dat het finito was voor Saab. Het merk zou worden opgedoekt, de fabriek in Trollhättan gesloten en alle werknemers de laan uit gestuurd. 'Vlak voor Kerstmis. Wat een timing', memoreert Åkerlund. Op zijn revers draagt hij een speldje van een rode roos. 'De meeste werknemers hoorden het 's avonds op de radio. Het was een verschrikkelijke schok. Een paar dagen later hoorden we dat Victor Muller Saab wilde overnemen. Een maand leefden we tussen hoop en vrees. In de hele stad werd nergens anders meer over gepraat. Totdat we op 26 januari hoorden dat General Motors akkoord ging met het bod van Spyker. Toen was iedereen natuurlijk ontzettend blij. Van Spyker had vrijwel niemand hier ooit gehoord, ik ook niet. 'Spyker, wat is dat?', was mijn eerste reactie.'


Victor Muller geniet in Trollhättan grote populariteit als redder van Saab, maar de Zweden hebben maar een vaag beeld van hem. Een lange, goedgeklede, internationale zakenman. En erg slim. Aldus de indruk die Joachim Lind heeft van Victor Muller. Lind is directeur van de Saab-showroom in Trollhättan, waarschijnlijk de best draaiende Saab-dealer ter wereld.


In de ruime, wit betegelde showroom staan ongeveer tien gloednieuwe Saabs te pronken, het meest luxueuze model zelfs op een draaiplateau. Aan klandizie is deze ochtend geen gebrek. Zeker vijf mannen staan de bolides van eigen makelij nauwkeurig te inspecteren. 'De inwoners van Trollhättan zijn erg loyaal jegens Saab, dus rijden mensen hier Saab', zegt Lind. Wat de ondergang van Saab voor de stad zou betekenen? 'Een emotionele ramp en een financiële nachtmerrie. Dat scenario willen we eigenlijk niet eens onder ogen zien.'


Paul Åkerlund


Burgemeester Trollhättan en oud-werknemer Saab


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden