'Rwandees regelt zijn bankzaken gewoon met de mobiele telefoon'

In een paar jaar tijd heeft een revolutie plaatsgevonden in het bancaire systeem in Rwanda. Stonden vroeger mensen urenlang te wachten met hun spaarboekjes in de hand, nu betaal je per sms - mede met dank aan de Rabobank.

'Het zijn lichtjaren verschil', zegt Herman Klaassen door de Rabobank gedetacheerd bij de Rwandese Banque Populaire. 'Toen ik hier in 2010 aankwam, stonden klanten zo maar drie uur te wachten in de hal van de bank; nu zie je er bijna niemand meer wachten.' De klanten doen hun meeste zaken nu via hun mobiele telefoons.


Rabobank nam in 2008 een aandeel van 35 procent in de Banque Populaire du Rwanda (BPR). In het imposante hoofdkantoor in het hart van het oude centrum van de hoofdstad Kigali zegt bestuursvoorzitter Klaassen: 'Voorheen was het een zielig bankje, dat niet serieus werd genomen, er werd op neergekeken, het had een suf imago. Met heel nieuwe methoden van elektronisch betalen hebben we de jongeren bereikt en de helft van de Rwandezen is jonger dan 20 jaar.'


Betalen via je mobiel is een enorm succes, omdat internetbankieren in Rwanda maar voor een select gezelschap mogelijk is, terwijl mobiele telefoons overal in het land zijn te vinden. Klanten moeten zich bij de bank aanmelden en krijgen een menu op hun mobiele telefoon. Ze betalen door een sms naar de bank te sturen, die verwerkt het betalingsverzoek en stuurt een sms als de betaling is verricht.


Klaassen: 'We zijn er in 2010 mee begonnen en er zitten nu 120 duizend mensen op, we denken dat het zal doorgroeien. De meeste andere banken hebben inmiddels een soortgelijk product. Wat ons heel populair maakt, is dat je geld kunt sturen ook naar mensen zonder bankrekening; die kunnen dan met het sms'je geld uit de muur halen.


'We gaan nu beginnen met een netwerk van plaatselijke winkeliers met een geregistreerde mobiel. De betaling gaat dan niet via een pinautomaat, twee sms'jes volstaan. Er is dan geen contant geld meer nodig. De klant kan ook geld opnemen bij die winkeliers - buiten de steden zijn weinig geldautomaten. De winkeliers krijgen een kleine commissie, maar voor hen is het ook een goede manier om klanten naar hun winkel te trekken. We stellen wel limieten, het gaat niet om heel grote bedragen.'


Er is de afgelopen jaren een toeloop naar de Banque Populaire. De typische volksbank heeft nu 1,1 miljoen klanten, 10 procent van de bevolking en ruim de helft van alle Rwandezen met een bankrekening.


Voor Rabobank is de deelname aan de Rwandese bank een nieuwe vorm van samenwerken, iets tussen hulp en commerciële activiteit in. Tot vijf jaar geleden gaf de Rabobank alleen adviezen in Afrika. Klaassen: 'We bedachten: waarom investeren we niet zelf in plaats van andere banken te vertellen hoe ze het moeten doen. We willen een strategische deelname: geen meerderheid, maar wel genoeg om in het management en het bestuur te kunnen zitten. Het doel is die bank naar een hoger plan te tillen.'


De speciale afdeling Rabobank Development ging op zoek naar verwante banken met een coöperatieve achtergrond in Afrika, Azië en Latijns-Amerika en vond die in Rwanda, Mozambique, Tanzania, Zambia en El Salvador.


Corruptie

De Banque Populaire du Rwanda is in 1975 opgericht vooral als coöperatieve spaarbank van boeren. De leden zijn aandeelhouders, 600 duizend in getal. Verspreid over het land heeft de bank 190 vestigingen, vertelt Klaassen: 18 grotere banken, de rest bijkantoren.'In 2008 waren slechts veertig daarvan geautomatiseerd. Bij de rest ging het nog allemaal met de hand, met spaarboekjes en stempels, zo moet je je dat voorstellen.'


De bank was helemaal in het slop geraakt. 'De misère die we aantroffen: onkunde, corruptie, beïnvloeding door plaatselijke politici. Er moest flink de bezem doorheen. Het was een inhaalslag. Nu zijn we volledig geautomatiseerd, met moderne technologie. We hebben de bank efficiënter gemaakt door invoering van betaalautomaten; er zijn nu veel minder kassiers nodig.'


Rabobank koos voor Rwanda vanwege de politieke wil en de stabiliteit, zegt Klaassen. 'De neuzen moeten dezelfde kant opstaan anders heeft samenwerken geen zin en we willen niet dat Nederlandse Rabomedewerkers gevaar lopen of worden bedreigd. Er is hier geen merkbare corruptie, als je een agent 5 euro aanbiedt, moet je mee naar het bureau.'


Drie Nederlanders zitten in het managementteam van zeven leden; nog twee Nederlanders werken in het middenkader van de Banque Populaire du Rwanda. In totaal heeft de bank 1.500 personeelsleden.


Klaassen is positief over het klimaat dat de regering met vaste en autoritaire hand heeft gevestigd. Het doel van de overheid is dat in 2017 80 procent van de bevolking een bankrekening heeft, zegt Klaassen. Nu is dat 20 procent.


Dat past bij het beleid van de regering-Kagame de Rwandese samenleving om te vormen tot een vrijemarkteconomie waaraan ook de kleine boeren deelnemen (meer dan driekwart van de bevolking). Landbouw voor de zelfvoorziening buiten de geldeconomie om moet verdwijnen.


Dat maakt de rol van de bank op het platteland alleen maar belangrijker. 'De Banque Populaire is wat wij een echte systeembank noemen, dat betekent dat die heel veel levens van gewone burgers beïnvloedt.' De BPR had in 2011 een balanstotaal van 120 miljoen euro en duizend medewerkers. Er werd een winst geboekt van 5 miljoen euro. Volgens Klaassen liggen er ongekende groeikansen in het verschiet.


Door de gestaag hoge economische groei en stijgende inkomens groeit de vraag naar hypotheken voor op zich vaak kleine woningen. 'Dat wordt explosief.' De door de regering sterk gestimuleerde mechanisering van de landbouw verhoogt ook de vraag naar leningen. 'We willen verder meer beleggen in de verwerkende agroindustrie, de handel, vooral in het midden- en kleinbedrijf.'


Zo wordt de tot voor kort noodlijdende boerenbank BPR omgevormd tot een moderne, meer algemene commerciële bank, naar het voorbeeld van Rabobank in Nederland, zegt Klaassen. Maar ook in Rwanda wordt de coöperatieve oorsprong van de bank gekoesterd. Het is in de eerste plaats de bedoeling dat de 600 duizend kleine aandeelhouders profiteren van de boom.


BPR heeft een onderlinge beurs van bankaandelen georganiseerd, die binnenkort van start gaat, naar het Nederlandse voorbeeld met de ledencertificaten. 'Dat versterkt het gevoel bij onze leden deel te zijn van onze bank.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden