Ruziënd nemen sociale partners de bocht

In weerwil van het publiekelijke gekrakeel over de topinkomens werken werkgevers, werknemers en kabinet eendrachtig aan een huzarenstukje: het beteugelen van een dreigende loongolf zonder nationale crisis....

Een diepe kloof lijkt vakbeweging, werkgevers en kabinet te scheiden. Gescheld over topinkomens verraadt een verschil in maatschappijbeeld. Intussen proberen de partijen met scherp bochtenwerk de CAO-loonstijgingen voor het eerst af te remmen zonder acute nationale crisis.

De scheldkannonades gaan over de aanpak van graaiers in het bedrijfsleven die zichzelf buitensporige beloningen toekennen. De vakbeweging wil aanpak van de dubbelhartige houding van de werkgevers. Die leggen hun werknemers gematigde loonstijgingen op terwijl de bedrijfstop zichzelf rijkelijk beloont. De FNV wil beperking van de topinkomens. Desnoods door beloning boven de drie miljoen volledig te belasten.

Grote onzin, vinden de werkgevers. VNO/NCW, de lobbyclub van grotere bedrijven, wil vrijheid-blijheid. Maar MKB-Nederland vindt de beloning in grote bedrijven buitensporig: daar kan ook de middenstand slechts van dromen.

Het kabinet kijkt er naar en gaat het nog eens onderzoeken. Verantwoordingsplicht in het jaarverslag, aan ondernemingsraad en aandeelhouders, moet een louterende invloed hebben op onbezonnen ondernemers. Tegelijk moet dit draagvlak creëren voor de toegenomen inkomensverschillen. 'Te laconiek', vindt FNV-voorzitter L. de Waal.

De topinkomens zijn beeldbepalend en daardoor sfeerbepalend. Maar de onderlinge verhoudingen staan niet op scherp. Bij nader inzien blijken de sociale partners en het kabinet namelijk bezig met scherp bochtenwerk. Ze werken aan een waar huzarenstukje.

Dit jaar werd een nieuw belastingstelsel geïntroduceerd. Met volledige instemming van de sociale partners. In de aanloop verkondigde het kabinet dat de looneisen tot nul beperkt konden blijven. De stelselherziening zou zorgen voor gemiddeld 5 procent koopkrachtstijging, al pakte dat in de praktijk minder rooskleurig uit. Het kabinetspleidooi voor strikte loonmatiging vond gehoor.

De vakbeweging beperkte de looneisen tot vier procent. Ondanks de hoge inflatieverwachting, recordwinsten, rap oplopende topinkomens, krappe arbeidsmarkt en het wegkopen door werkgevers van elkaars personeel.

Dit jaar zet minister Vermeend van Sociale Zaken een dodenmars in. De economische vooruitzichten verslechteren volgens hem rap. Zo rap dat de kostenstijgingen in CAO's beperkt moeten worden. 'We moeten vol op de rem gaan staan', aldus de minister. De werkgevers zeggen het hem graag na.

Vermeend geeft de vakbeweging zo een duwtje in de rug. FNV en CNV hebben weliswaar al een looneis van maximaal 4 procent aangekondigd, maar als de omstandigheden echt verslechteren zal die verlaagd worden. De FNV wil zelfs een oud dogma opgeven, en zegt dat de looneisen per bedrijf of bedrijfstak uit elkaar kunnen gaan lopen. Tot nu toe gold de looneis als uniform gegeven.

Het geeft minister Vermeend vertrouwen om van een trendbreuk te spreken. Hij verwacht volgend jaar gemiddeld 3 tot 4 procent CAO-loonstijging tegen 4,2 procent dit jaar. Dat is een forse daling, omdat voor 2002 al een reeks CAO's is afgesloten met zo'n 4 procent loonsverhoging.

De daling wordt een breuk in de 'poldertraditie'. Tot nu toe liepen de CAO-loonstijgingen jaar op jaar op, tot een acute crisis de reeks afbrak en het spel opnieuw begon. De valutacrisis in het Europees Monetair Stelsel leidde in 1993 tot een 'adempauze' in het CAO-overleg, en vervolgens tot een centraal akkoord. Daarin stond de ruil korter maar flexibel werken centraal. Sindsdien valt de gemiddelde CAO-loonstijging jaar op jaar iets hoger uit.

Nu ontbreekt de sense of urgency, maar komt het tot een breuk met de traditie dat de lijn van oplopende loonstijgingen slechts door een crisis kan worden doorbroken. Als het lukt, is dat een vernieuwing van het poldermodel. En dat is ingrijpender dan het obligate gekrakeel over topsalarissen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden