Ruzie tussen 'links' en Springer herleeft

De Duitse bondskanselier Schröder beschuldigde uitgever Springer en de CDU ervan samen zijn regering ten val te willen brengen. Maar Springer sloeg terug....

MET de leus 'Ent eignet Springer!' gingen linkse studenten eind jaren zestig de straat op. Na de moordaanslag op de activist Rudi Dutschke, tegen wie de Bild-Zeitung een maandenlange hetze had gevoerd, probeerden zij het gebouw van de rechtse uitgeverij van Axel Springer te bestormen. Busjes die de Bild-Zeitung vervoerden, werden in brand gestoken, kranten op straat gegooid.

Nu Duitsland over het verleden van minister Joschka Fischer van Buitenlandse Zaken debatteert, worden de barricaden van weleer opnieuw betrokken. Weer staan Springer en links tegenover elkaar, al gaat het niet zo wild toe als toen: de vroegere activisten dragen tenslotte driedelige pakken en zitten in de regering.

De kranten van Springer proberen steeds nieuwe, lelijke feiten over hen boven water te halen: deze week presenteerde Bild nog een foto van minister Trittin van Milieuzaken op een demonstratie in 1994, met rode pijltjes in de richting van een 'slagstok' die de gemaskerde demonstrant naast Trittin zou dragen. Uit het volledige beeld bleek later dat de man slechts een koord vasthield, dat langs de demonstratie was gespannen. Bild moest rectificeren.

Bondskanselier Schröder klaagde vorige week tegenover Die Zeit over een 'afgesproken strategie' tussen de CDU en sommige media, 'vooral de nieuwe mensen bij Springer, die deze uitgeverij kennelijk politiek willen inzetten', om de regering ten val te brengen.

Dat waren ongekend harde woorden van de mediakanselier. Schröder huldigde juist altijd het standpunt dat je je als politicus alleen hoeft te bekommeren om wat 'Bild und Glotze' (de Bild-zeitung en de buis) over je brengen. Hij had voor een sociaal-democraat uitstekende connecties met Bild. Maar nu dreigt hij voortdurend met juridische stappen.

Springer sloeg terug. De nieuwe concernchef Mathias Döpfner, op wie Schröder doelde, schreef een boos commentaar in de Bild Zeitung. De kanselier wil 'onafhankelijke journalisten intimideren en monddood maken', schreef Döpfner, en doet een 'aanval op de persvrijheid'.

Dat klinkt al net zo ernstig als het rechtse complot dat de kanselier vermoedt. In de Duitse politiek worden grote woorden nu eenmaal zelden geschuwd. Strijd tussen journalisten en regeerders heeft er een traditie: Adenauer en Strauß veroorzaakten met hun optreden tegen Der Spiegel in 1962 een staatscrisis, Brandts Ostpolitik werd door Springer keihard aangevallen en Kohl verkeerde in een permanente loopgravenoorlog met het grootste deel van de media.

Toch is er wel iets waar van Schröders aantijgingen: tussen Springer en de CDU bestaan connecties. In Duitsland bevinden de kranten zich, anders dan in Nederland, duidelijk in een politiek kamp: de links-liberale Süddeutsche Zeitung, Berliner Zeitung en Der Spiegel zijn op de hand van de rood-groene regering; Frankfurter Allgemeine en Die Welt lijken af en toe bijna een partijblad van de CDU.

Die Welt is het vlaggenschip van het Springer-concern. De krant veranderde twee jaar geleden onder Döpfners leiding van een stoffig-conservatief officierenblad tot de modernste krant van Duitsland: veel eigen onderwerpen, grote foto's, een onorthodoxe en aantrekkelijke opmaak, en veel verwijzingen naar internet. De oplage steeg flink, vooral bij jongeren.

Maar de krant voert intussen wel conservatieve, politieke campagnes. Over de SPD of individuele ministers brengt ze steeds nieuwe feiten of opinies, groot en suggestief opgemaakt. In de CDU-zwartgeldaffaire koos de krant partij voor Kohl, maar vooral tegen diens rivaal Schäuble, die steeds opnieuw paginagroot werd aangevallen en uiteindelijk moest terugtreden als partijleider.

Kohl uitte zich tijdens de affaire in exclusieve interviews met Welt am Sonntag, ook van Springer, waar zijn biograaf en vriend Kai Diekmann hoofdredacteur was. De oud-bondskanselier heeft een nog veel belangrijker vriend bij Springer: grootaandeelhouder Leo Kirch, mediamagnaat uit München en tevens donateur van Kohls CDU.

Kirch wil dat de kranten van Springer harder tegen de rood-groene regering optreden. De meerderheid van de aandelen is echter in handen van Friede Springer, de weduwe van Axel. Zij vindt dat de hoofdredacteuren van de kranten zelf de koers mogen bepalen. Kirch heeft weinig te vrezen: het concern heeft in de nieuwe bezetting van deze posten onder Döpfner een ruk naar rechts gemaakt.

Een naaste vriend van Kirch en Kohl werd hoofdredacteur van het tabloid B.Z., de grootste krant van Berlijn. Hoofredacteur van Bild werd Kohl-biograaf Kai Diekmann. Döpfners eigen positie als hoofdredacteur van Die Welt werd overgenomen door de conservatieve Wolfram Weimer.

SPD en Groenen waarschuwen ervoor dat de politieke strijd in Duitsland ontaardt in een 'Kulturkampf', waarbij rechts de legitimiteit van de regerende ex-rebellen in twijfel trekt. Als dat waar is, dan zijn deze mannen goed in staat hun aandeel in de strijd te leveren.

Toch lijkt een terugkeer naar de giftige journalistiek die in de jaren zestig onder leiding van de oude Springer werd bedreven, niet waarschijnlijk. De tijd is er niet naar. De aanvallen op de ministers hebben ook te maken met de toegenomen concurrentie in de media na de verhuizing van Bonn naar Berlijn. Veel politici klagen over de dagelijkse zoektocht naar relletjes in de nieuwe hoofdstad.

In de branche wordt gespeculeerd dat de jonge hoofdredacteur van Die Welt er vooral op uit is Fischer ten val te brengen, om te pronken met de invloed van zijn krant. 'Een acuut geval van grootheidswaan', becommentarieerde een concurrerende hoofdredacteur.

Het gesloten front uit de Koude Oorlog bestaat zelfs bij Springer niet meer. Die Welt is bijvoorbeeld zo liberaal op zijn opiniepagina plaats te bieden aan protestzanger Wolf Biermann. Die greep de Fischer-affaire aan om Springer in de eigen krant voor zichzelf te waarschuwen, iets wat tot voor kort ondenkbaar was.

'Uitgerekend de krant Die Welt zou niet met stenen uit het glazen Springerhuis moeten meedoen aan de steniging van Joschka Fischer', schreef Biermann. Hij stelde de Bild-Zeitung verantwoordelijk voor de aanslag op Dutschke en citeerde een eigen lied uit die tijd: 'De eerste kogel kwam uit Springers krantenbos...ach Duitsland, je moordenaars.'

De conservatieve factie van Die Welt en Bild reageerde boos : 'Ik was een jonge verslaggever, geen moordenaar.' Zo moeten nu niet alleen de Groene ministers plotseling nadenken over hun jeugdzonden, maar ook de veteranen van de Springer-pers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden