Ruzie tussen Brussel en premier Orbán ontvlamt

Wat moet Europa aan met Hongarije en de ultrarechtse premier?

De gemoederen lopen woensdag in Brussel hoog op tijdens een debat over het Hongarije van de ultrarechtse premier Orbán. Zijn nieuwe hogeronderwijswet noopt de Commissie tot een strafprocedure.

Foto afp

De cultuuroorlog die woedt in de westerse democratieën splijt woensdag het Europees Parlement. Amper drie dagen na de Franse verkiezingen openbaart zich de scheidslijn tussen globalisten en nationalisten opnieuw met volle kracht. Aanleiding is de vraag wat Europa aanmoet met het Hongarije van de ultrarechtse premier Viktor Orbán.

Strafprocedure

Vlak voor het debat heeft de Europese Commissie bekendgemaakt dat ze een strafprocedure begint tegen zijn land. Maar de profeet van wat hij zelf een culturele contrarevolutie noemt, gaat er niet onder gebukt. Orbán heeft zichzelf uitgenodigd. 'Ik hou van discussie, ik hou van botsende visies', provoceert hij.

De strafprocedure heeft te maken met een nieuwe hogeronderwijswet in Hongarije. Die bepaalt dat buitenlandse universiteiten als de Central European University (CEU) zich alleen in Hongarije mogen vestigen als zij ook een campus hebben in het land van herkomst, wat bij de CEU niet het geval is. Volgens critici is de wet slechts bedoeld om de sluiting van de CEU af te dwingen, die is opgericht door de Hongaars-Amerikaanse miljardair George Soros, aartsvijand van Orbán.

Premier Orbán in het Europees Parlement. Foto reuters

In strijd met Europese waarden

Brussel concludeert nu na een juridische analyse dat de wet in strijd is met tal van Europese waarden, wetten en regels, zoals de academische vrijheid, het recht op onderwijs en de vrijheid van vestiging. Als Boedapest niet binnen een maand met een bevredigende reactie komt, volgen er verdere stappen. De procedure kan in het uiterste geval leiden tot sancties, zoals het ontnemen van het stemrecht, oftewel het schrappen van het EU-lidmaatschap.

Orbán meent dat de Engelstalige CEU 'bedrog' pleegt doordat haar diploma's zowel in Hongarije als in de Verenigde Staten worden geaccepteerd, terwijl zij in Amerika geen campus heeft. 'Concurrentievervalsing' tegenover Hongaarse universiteiten, zegt hij. In één moeite door haalt hij uit naar Soros. 'Als speculant vernietigde hij miljoenen levens. Hij is een vijand van Europa en toch wordt hij hier nog steeds op het hoogste niveau ontvangen.'

CEU een links bastion?

Orbán verwijst naar de jaren negentig, toen Soros Groot-Brittannië grote schade toebracht door tegen het pond te speculeren. Met de ontmoeting op topniveau doelt hij op de ontvangst vandaag van Soros door Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie.

Gianni Pittella, leider van de sociaaldemocraten, reageert fel. 'Meneer Orbán, u liegt. Wij zijn niet de verdediger van een Hongaars-Amerikaanse financier. Wij verdedigen alleen de studenten van een uitstekende universiteit.'

Orbáns tegenstanders zijn ervan overtuigd dat hij van de CEU af wil omdat hij de universiteit ziet als een uit Amerika afkomstig links bastion dat stemming maakt tegen zijn conservatief-nationalistische politiek. Zeker is dat Orbán het buitenland wantrouwt, zich verzet tegen een te grote macht van Brussel, de natiestaat koestert en de nadruk legt op vaderlandsliefde, familie en christendom.

Geestverwant Polen

Hij heeft een geestverwant in de rechts-nationalistische regering van Polen, het andere Europese land waartegen Brussel een strafprocedure is begonnen omdat ze met haar beleid de rechtsstaat zou bedreigen.

Orbán verhult niet dat hij van Hongarije een zogeheten 'niet-liberale democratie' wil maken. Hij ziet in de autoritaire systemen van Rusland, China en Turkije een beter model dan de westerse liberale democratieën. Hij heeft de kieswet zodanig gewijzigd dat zijn Fidesz-partij in 2014 met relatief weinig stemmen een tweederdemeerderheid won.

De liberaal Guy Verhofstadt vraagt aan Orbán hoe hij herinnerd wil worden. Als de man die in 1989 zijn land hielp zich te bevrijden van het communisme, of als tegenstander van de open samenleving. 'Wat is het volgende: de verbranding van de boeken van Kertész, Konrád en Sándor Márai, ook een Hongaarse kosmopoliet die u nu aanvalt?', roept de immer flamboyante Belg.

Foto afp

Rechtse Europarlementariërs vallen Orbán bij, onder wie Zdzislaw Krasnodebski van de Europese Conservatieven. 'Laten we ook eens kijken naar de heksenjacht op twee professoren in Berlijn.' Hij noemt geen namen, maar doelt waarschijnlijk mede op de aanvallen van linkse studenten op de Nederlandse hoogleraar Ruud Koopmans.

Zo raakt Europa deze middag verscheurd tussen twee wereldbeelden. De voorstanders van nationalisme, protectionisme, culturele homogeniteit en gesloten grenzen versus de pleitbezorgers van open economieën, mondialisering, Europese integratie en diversiteit.

Stop Brussel

EU-commissaris Frans Timmermans benadrukt dat het de Europese Commissie in de procedure tegen Hongarije niet gaat om politieke kleur. Het gaat om regels en feiten. Wie de regels overtreedt waarvoor bij het begin van het lidmaatschap getekend is, moet daarop worden aangesproken. En als Orbán een nationale consultatie organiseert onder het motto 'Stop Brussel!', moet hij de Hongaarse burgers niet zeggen dat Brussel Hongarije dwingt zich open te stellen voor illegale immigranten. De EU pakt illegale immigratie juist aan, zegt Timmermans, zorgvuldig het woord 'leugens' vermijdend om de gemoederen niet verder te verhitten.

Orbán, de oud-voetbalprof, blijft tot het eind aanvallen. Hij sluit af met een sneer aan progressief Europa. 'Als links verkiezingen verliest, moet het niet doen alsof dat het einde van de democratie is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.