Ruzie SGP en ChristenUnie na velevoortekenen

DEN HAAG - De verkiezingen voor de Eerste Kamer waren maandag het podium van een broedermoord. Voor het eerst ruzieden de ChristenUnie en de SGP openlijk met elkaar. Bittere verwijten vlogen over en weer, voor het oog van de camera's. De partijen die vroeger broederlijk klein christelijk rechts vormden, lusten elkaar niet meer.


Ze konden het niet eens worden over een vierde christelijke senator, gunden elkaar geen reststemmen. Het resultaat: de vierde zetel ging voor beide verloren. De christelijke kranten en websites reppen van het morele failliet van de christelijke politiek. 'De sfeer is bedorven', constateert George Harinck, hoogleraar protestantisme aan de Vrije Universiteit. 'Er waren wel vaker strubbelingen, maar die werden dan in der minne geschikt. Nu is het echt mis.'


Het boterde al tien jaar niet meer binnen het klein-christelijke blok. De eerste scheurtjes ontstonden in 2000 bij het ontstaan van de ChristenUnie, de fusie tussen de RPF en het GPV. De nieuwe partij zocht een nieuw gezicht. 'Dat werd meer een koers zonder ons, dan met ons', zegt Bas van der Vlies, tot vorig jaar partijleider van de SGP.


Door de fusie bleef de SGP over als de kleinste, volgens Eimert van Middelkoop (van oudsher GPV'er, en in het vorige kabinet minister voor de ChristenUnie). 'De rol van de SGP werd marginaler.'


Innige samenwerking

Voorheen hadden de partijen altijd innig samengewerkt, voerden zelfs het woord namens elkaar bij debatten. Vooral in de jaren onder de Paarse kabinetten trokken de christelijke partijen (inclusief het CDA) gezamenlijk op. Ze leden nederlaag na nederlaag bij ethische kwesties als euthanasie en abortus. 'Dat schiep een band', zegt Van Middelkoop.


Dat veranderde in 2002 toen Tineke Huizinga als eerste vrouw namens de ChristenUnie in de Kamer kwam. Ze wist via veel voorkeurstemmen een plaats te bemachtigen, ten koste van Van Middelkoop.


Wrevel

'Het vrouwenstandpunt wekte steeds meer onderlinge wrevel', zegt Van Middelkoop. Wat heet: na de komst van Huizinga zette de SGP een streep onder de afspraak namens elkaar het woord te voeren. Wel bleven de partijen innig samenwerken in de senaat; de christelijke senatoren zijn altijd mannen geweest. 'Als er onenigheid is, gaat het vaak om vrouwen', zegt hoogleraar Harinck.


'Het vrouwenstandpunt is bij ons nooit veranderd', aldus Van der Vlies. Vrouwen worden bij de SGP geen volksvertegenwoordigers. Maar op meer gebieden veranderden 'de accenten' tussen de twee partijen. Onder de nieuwe partijleider André Rouvoet werd 'christelijk-sociaal' het motto voor de ChristenUnie. De partij hamerde steeds meer op thema's als duurzaamheid en sociaal beleid, en pleitte hartstochtelijk voor een generaal pardon. Allemaal zaken waar de SGP veel minder mee heeft.


Het verschil zit ook in de vorm: op congressen van het GPV werden psalmen gezongen - nog steeds de standaard bij de SGP. Maar op ChristenUnie-congressen speelt nu een band met drumstel en elektrische gitaar evangelische liedjes.


In 2007 ging de ChristenUnie het kabinet in; de twee SGP'ers bleven in de oppositie achter. 'De SGP trok zich daaraan op, dat was goed', zegt Van Middelkoop. 'Maar op een gegeven moment ging die partij zich steeds meer tegen ons afzetten. Dat heeft kwaad bloed gezet bij André Rouvoet en de huidige fractieleider Arie Slob.'


Verwijdering

De Europese verkiezingen in 2009 maakten een einde aan een kwart eeuw samenwerking in Brussel. De ChristenUnie besloot zich aan te sluiten bij de fractie van de Britse conservatieven, en die wilden niets te maken hebben met het vrouwenstandpunt van de staatkundig gereformeerden.


Ook tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2010 botsten de christelijke partijen. In Den Haag werd een lijstverbinding afgeblazen. Het was een voorbode van wat komen zou: de Eerste Kamerverkiezingen. De ChristenUnie en de SGP staan nu lijnrecht tegenover elkaar. Met beschuldigende vinger.


Van der Vlies blijft echter optimistisch. 'Als de kruitdampen zijn opgetrokken, en iedereen adequaat reageert, staat de samenwerking niet op de tocht. Ik wil beklemtonen dat we veel gemeen hebben op bepaalde dossiers: de ethische gezondheid, zondagsrust en de zedenwetgeving.' Van Middelkoop 'geneert' zich voor de ruzie. 'Nu zijn we een christelijke zetel kwijt.'


Als de twee partijen hun eigen lijn vasthouden, komt het niet meer goed, voorspelt Harinck. 'Zolang de ChristenUnie zich links profileert, en de SGP aan haar vrouwenstandpunt vasthoudt, wordt de afstand groter.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.