Analyse Klokkenluiders

Ruzie over snoepreisjes legt generatieconflict bloot bij de eens zo onaantastbare SGP

Voormalig SGP-fractievoorzitter Bas van der Vlies tijdens het congres van de SGP-jongeren in 2018. (De jongeren op de foto komen niet voor in het verhaal) Beeld Novum RegioFoto

De SGP is in rep en roer vanwege snoepreisjes van de oude mannen in de partijcommissie voor buitenlandse vormingsactiviteiten. Het zijn de jongeren die aan de bel trekken en het niet meer pikken. 

Het is nog wennen voor de SGP. Ineens liggen de mannenbroeders onder het vergrootglas van de media. Speelt er een generatieconflict bij de gereformeerden? Is er een zwijgcultuur ontstaan in de top van de partij, waarbij prominenten elkaar de hand boven het hoofd houden om hun privileges te behouden?

Het bijzondere is dat de SGP’ers er over willen vertellen. Steeds op basis van anonimiteit: de vrees voor repercussies is groot. Er is een angstcultuur ontstaan, zegt iemand. Men voelt zich niet veilig. Maar wordt die anonimiteit gegarandeerd, dan vallen er namen. Namen die vaak genoeg herhaald worden om een patroon te kunnen destilleren.

Directe aanleiding voor de verziekte sfeer is een conflict bij de Stichting VOE, een commissie van de SGP die christelijke politiek in verre buitenlanden wil bevorderen en daartoe reizen maakt. Deels zijn dat snoepreisjes voor commissiebestuurders en bevriende partijleden, schreef een medewerker van die commissie in een klachtenbrief aan het partijbestuur. Hij schreef ook twijfels te hebben over de herbenoeming van de bestuursleden, en vond dat het bestuur van de VOE intimiderend gedrag vertoont.

De resultaten van het onderzoek van de vertrouwenspersoon liggen sinds eind vorige week op straat. De arbeidsovereenkomst van de klokkenluider is per 1 juli met de helft teruggebracht. Betrokkenen vrezen dat diens contract eind september niet zal worden verlengd.

Generatieconflict

Achter die klokkenluidersaffaire, die door bestuursleden van de VOE als een arbeidsconflict wordt voorgesteld, gaat een diepere onenigheid schuil. Uit gesprekken met een flink aantal jongere SGP’ers rijst het beeld op van een generatieconflict. Partijbestuurders en volksvertegenwoordigers blijven bij de SGP lang op hun post, de omloopsnelheid is klein. Kees van der Staaij is al negentien jaar Kamerlid, zijn voorganger Bas van der Vlies hield het 29 jaar vol.

Europarlementariër Bas Belder bleef uiteindelijk twintig jaar in Brussel, en hield al die tijd consequent vast aan zijn weigering inzicht te geven in de besteding van de – riante – onkostenvergoeding. In 2014 werd hij door het hoofdbestuur opnieuw voorgedragen, op voorwaarde dat hij zijn mandaat halverwege die termijn zou opgeven. Belder stemde daarmee in – ‘een man en man, een woord en woord, zoiets hoeft niet met een contract geregeld’ – maar weigerde toen het tijd was om plaats te maken. 

Belder kan symbool staan voor de bestuurscultuur bij de SGP. Mensen kennen elkaar uit kerk en politiek, tussen hen ontstaat een sfeer van vertrouwen, waarbij controle achterwege blijft. Je moet er niet per se kwade opzet in zien, zegt een prominent SGP’er. ‘Vrijwilligerswerk wordt nu eenmaal vaak door een klein clubje gedaan.’

Missie

Iets dergelijks is aan de hand bij de VOE. Voorzitter Engelbert van Voorden en secretaris W.J. Jongsma zijn heren op leeftijd. Het is binnen de SGP een publiek geheim dat Van Voorden, tot 2000 burgemeester van Rijssen, amper een woord Engels spreekt. Dat verhindert hem niet jaarlijks op ‘fact finding mission’ naar Jordanië te gaan. Daar staan de schoolkinderen dan met wapperende vlaggen en bossen bloemen klaar, vertelt een ingewijde, die het nut van een jaarlijks reisje naar Jordanië ernstig in twijfel trekt.

De VOE heeft jaarlijks zo’n 200 duizend euro te besteden, afkomstig van de ministeries van Binnenlandse- en Buitenlandse Zaken. Een deel van dat geld wordt volgens betrokkenen nuttig besteed, bijvoorbeeld aan conferenties in het voormalige Oostblok. In totaal gaat het om ongeveer twintig reizen per jaar. Belder en een van diens medewerkers zijn vaak van de partij.

Van Voorden is ook de man die in de klachtenbrief van intimiderend gedrag wordt beschuldigd. SGPJ, de jongerenafdeling van de partij, heeft naar eigen zeggen ‘wel honderd keer’ gewaarschuwd en verzette zich in 2016 hevig tegen de herbenoeming van beide bestuurders. Ook het Wetenschappelijk Instituut stuurde een noodkreet naar het partijbestuur: grijp in! Het mocht niet baten. Inmiddels was P.J. den Boef zowel toegetreden tot het bestuur van de VOE als van de partij. Een actie tegen de VOE zou dus een eigen bestuurslid raken. ‘Toen knapte er wat’, zegt een betrokkene.

Niet meer van deze tijd

Je ziet veel grijze koppen bij de SGP, zegt een jonger lid. Er is een relatief klein clubje dat veel bedisselt, daar moeten we goed naar kijken. In Overijssel werd deze week nog het 25-jarig jubileum van SGP-Statenlid Dirk van Dijk in dankbaarheid gevierd. ‘Dat is niet meer van deze tijd. Ik denk dat we naar een maximum van drie termijnen van vier jaar moeten’, vindt een prominente jonge SGP’er. Ook over Peter Zevenbergen, voorzitter sinds eind 2018, zijn veel bedenkingen. Hij maakt al lang deel uit van het hoofdbestuur, is zodoende bij alle besluitvorming aanwezig geweest en heeft dus zijn handen niet vrij.

De positie van de staatkundig gereformeerden leek decennia onaantastbaar, maar staat nu van twee kanten onder druk. De jarenlange samenwerking met de ChristenUnie in Brussel en op provinciaal en lokaal niveau is geen vanzelfsprekendheid meer. Zo weigerde de CU in Europa met Forum voor Democratie een fractie te vormen, de SGP moest mee verkassen. In Zuid-Holland wilde de CU, anders dan de SGP, geen coalitie vormen met FvD. Terwijl een stem van FvD de SGP aan zijn tweede zetel in de Eerste Kamer had geholpen.

Van de andere kant zou FvD aantrekkingskracht op met name jonge SGP’ers uitoefenen, vanwege het pragmatische conservatisme van Baudet c.s.. Een rondgang langs jonge SGP’ers bevestigt dat beeld niet. Er is een verschil tussen herkenning en overstap, zeggen ze. ‘Zo’n foto van Baudet aan het zwembad is niet goed voor de acceptatiegraad onder SGP’ers.’

Imagoschade

De SGP koestert het beeld van ‘een wat brave partij met aparte ideeën’, zoals een oud-bestuurder zijn partij typeert. Strikt christelijk-conservatief, met dwarse opvattingen over vrouwenrechten, Israël, doodstraf, ongeboren leven en nog het een en ander. Maar ook door en door betrouwbaar, en geroemd als staatkundig geweten van het Binnenhof.

Dat imago van onkreukbaarheid loopt een forse deuk op door de handelswijze van een commissie waarvan een week geleden nog niemand had gehoord. Het valt de SGP’ers rauw op het dak. ‘Dit doet me oprecht verdriet’, zegt een gesprekspartner. ‘Vreselijk dat dit via de media naar buiten komt.’ Een ander: ‘We leggen als christelijke partij de lat hoog voor een ander. Dan moet je voor jezelf de norm nog wat hoger stellen.’

Tegelijk lijkt het lekken naar de pers effect te hebben. ‘We hopen medio volgende week met een reactie te komen op het rapport van de vertrouwenspersoon’, meldt een woordvoerder van partijvoorzitter Peter Zevenbergen. ‘Dan moet er zicht zijn op een oplossing.’ Een opmerkelijke versnelling: aanvankelijk zou pas in september een standpunt worden ingenomen. Verschillende SGP’ers zijn bang dat de zaak dan alsnog in de doofpot belandt. ‘Straks is het zomervakantie, ik ben bang dat het vlammetje dooft.’

De SGP is onder Kees van der Staaij in allerlei opzichten – televisie, sociale media, positie van vrouwen – moderner geworden. Een deel van de partij is eraan toe ook op bestuurlijk vlak zo’n stap te zetten.

Eén click verwijderd van porno, gokken, bingewatchen

Ook de achterban van de SGP is één click verwijderd van porno en onnozele series. Hoe bescherm je hen in een tijd vol digitale verleidingen als vanouds tegen verderfelijke invloeden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden