Ruzie over griepprik laait weer op

In de maand dat vijf miljoen Nederlanders van hun huisarts een uitnodiging krijgen voor de jaarlijkse griepprik laait de controverse over het onderwerp opnieuw op. Het Geneesmiddelenbulletin veegt de vloer aan met de werkzaamheid van de vaccinatie. Er zou geen bewijs zijn dat de belangrijkste doelgroep, ouderen, erbij gebaat is.

AMSTERDAM - Daarentegen publiceert The LancetInfectious Diseases vandaag een analyse van de beste studies waarin wordt geconcludeerd dat de griepprik wél werkt, maar minder effectief is dan gedacht. Bij 59 procent van de gezonde volwassenen wordt griep door vaccinatie voorkomen. Als weer een pandemie uitbreekt, is dat onvoldoende, schrijven ze, maar vooralsnog is de prik tegen de seizoensgriep beslist aan te bevelen.


Onder wetenschappers bestaat al jaren discussie over de werkzaamheid van het griepvaccin, zegt Jan Wilschut, hoogleraar moleculaire virologie aan het Groningse UMCG. Duizenden studies zijn gedaan en de resultaten verschillen. De griep blijkt een lastig onderzoeksterrein, constateren de Amerikaanse onderzoekers in The Lancet. Alles draait om een juiste interpretatie van de cijfers, verduidelijkt Wilschut.


Een dubbelblind onderzoek, de gouden standaard waarbij de ene groep een griepprik krijgt en anderen een nepprik, is onuitvoerbaar, zegt hij. 'Geen enkele medisch-ethische commissie keurt dat goed.' Daarom wordt noodgedwongen van andere uitkomstmaten gebruik gemaakt. Dan kan onduidelijkheid ontstaan, zegt hij. Bekeken wordt bijvoorbeeld hoeveel mensen griepachtige verschijnselen krijgen. Maar in een winter met weinig venijnige virussen worden veel mensen hooguit snotverkouden. Als dat wordt weg geboekt als griep, valt ten onechte de conclusie dat het vaccin niet werkt.


RIVM-directeur Roel Coutinho wijst op een tweede probleem. Het vaccin wordt jaarlijks aangepast aan de virusstammen die het meeste circuleren en die match is niet altijd even goed. Als de inhoud van het vaccin in een seizoen niet overeenkomt met de rondwarende virussen, kan dat de effectiviteit beïnvloeden. 'Dan kun je het ene jaar vinden dat de griepprik wel werkt en het andere jaar niet. Dat is nu onoplosbaar. Er zijn breder werkende vaccins nodig. Die verbeteren de effectiviteit.'


In veel onderzoeken wordt sterfte als criterium gehanteerd. Het is echter ondoenlijk om alle overlijdensgevallen ten gevolge van de griep te achterhalen: bij ouderen en zieken is een griepinfectie vaak een van de doodsoorzaken. Daarom wordt gekeken naar sterfte in het algemeen. Maar dat is bij zeer oude mensen weer misplaatst, aldus Wilschut: 'Vaccinatie tegen de griep levert niet het eeuwige leven op.'


Het Geneesmiddelenbulletin zet met al te stellige en soms ronduit onjuiste conclusies de discussie onnodig op scherp, meent Wilschut. Zo wordt beweerd dat de griepprik wel effectief is bij chronisch zieken maar niet bij gezonde ouderen. Dat is heel vreemd, zegt hij: 'Als het vaccin bij de ene groep werkt, dan ook bij de andere.' Hij refereert aan een omvangrijke analyse die onlangs werd gepresenteerd op een congres. Daaruit blijkt dat het aantal griepcomplicaties na vaccinatie met 20 tot 30 procent daalt en het aantal griepachtige verschijnselen met 30 tot 40 procent.


Coutinho noemt de conclusies van het bulletin 'uit het oogpunt van volksgezondheid onverantwoord'. Hij zegt: 'In een klimaat waarin het publiek toch al wantrouwig is over vaccinaties zaait dit onnodige verwarring.' Dat er voor bepaalde groepen onvoldoende bewijs is voor de werkzaamheid wil nog niet zeggen dat we er dan maar vanaf moeten zien, zegt hij. 'Realiseer je goed wat voor gevolgen dat kan hebben.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden