Ruzie deskundigen over effect antidepressiva bemoeilijkt rechtszaken

Rechtszaken over agressie en antidepressiva worden bemoeilijkt doordat deskundigen het in toenemende mate onderling oneens zijn. Drie gerechtelijk deskundigen zijn nu ook buiten de rechtszaal met elkaar in conflict gekomen over de oorzaak van enkele geruchtmakende moordzaken.

Beeld anp

Ze beschuldigen elkaar van gebrek aan wetenschappelijke kennis en van wangedrag en commerciële motieven, met een aangifte en (tucht)klachten tot gevolg.

Rechters hebben zich de afgelopen drie jaar zeker tien keer over een zaak moeten buigen waarbij mensen die een antidepressivum slikten plots extreem gewelddadig werden en naasten om het leven brachten. Zo bracht een vrouw haar man en dochter om met een bijl, sneed een jonge moeder de keel van haar kinderen door en schoot een 43-jarige man een vriendin dood in de dakgoot.

Volgens de deskundigen is duidelijk is dat antidepressiva kunnen aanzetten tot geweld, maar ze twisten over de vraag in hoeverre en op welke manier. Die verschillen zijn niet in het voordeel van de verdachten. Waar rechtbanken in de VS daders die antidepressiva slikken soms ontoerekeningsvatbaar verklaren en vrijspreken in 'Prozac killings', oordelen Nederlandse rechters strenger. Voor zover bekend is in Nederland nooit iemand vrijgesproken vanwege het gebruik van antidepressiva.

Dat komt deels doordat rechters er hier van overtuigd moeten zijn dat de verdachte op geen enkele wijze kon overzien wat de gevolgen van zijn handelen waren. Dat is al lastig om aan te tonen, zegt hoogleraar klinische farmacologie Anton Loonen, de meest gevraagde deskundige op dit terrein.

Als de deskundigen dan ook nog van mening verschillen, wordt het helemaal ingewikkeld, zegt hij. 'Voor rechters zijn deze zaken vaak een sprong in het duister. Het is een complex gebied. Rechters kunnen er niet gemakkelijk tussendoor laveren. Dat wordt nog moeilijker als de rapportages van wisselende kwaliteit zijn.'

Uitspraken tonen hoe rechters moeite hebben om te bepalen welke rol antidepressiva hebben gespeeld. Zo schrijft de rechtbank in Zutphen in maart 2016 na urenlange betogen van vier deskundigen: 'De rechtbank kan geen conclusies verbinden aan het gebruik van paroxetine door verdachte.'

Bewijs maar eens dat het de pillen waren

Maakt antidepressiva daders minder toerekeningsvatbaar? Lees hier de reportage over geweld en antidepressiva (+).

'Charlatan'

De discussie over de rol van antidepressiva is nu op de spits gedreven. Twee maanden geleden kwam hoogleraar Loonen in rapportages met felle kritiek op twee andere deskundigen. Hij zette vraagtekens bij de geestelijke vermogens van de Deense hoogleraar Peter Gøtzsche, auteur van een geruchtmakend boek over de farmaceutische industrie. 'Ik heb hem nooit onderzocht', schreef hij aan de rechtbank, 'maar als professional zeg ik: dat zou wel moeten gebeuren.'

Over forensisch arts Selma Eikelenboom schreef hij dat ze 'wellicht niet over voldoende brede wetenschappelijke kennis beschikt'. Eerder noemde hij haar in een krant een 'charlatan'. Hij waarschuwt dat door haar toedoen een verdachte mogelijk een veel te hoge straf is opgelegd.

Beide deskundigen zijn woedend over de aantijgingen. Eikelenboom heeft aangifte gedaan van smaad en laster en een klacht ingediend bij het medisch tuchtcollege. In haar aangifte wijst ze op de kans dat de rechtbank haar nooit meer als getuige-deskundige in zaken zal benoemen. 'Dit kan echt niet', zegt ze. 'Hij heeft zich aan de wet te houden.' Hoogleraar Gøtzsche heeft zich beklaagd bij de Rijksuniversiteit Groningen, waar Loonen werkt, en stapt ook naar het tuchtcollege.

Bloed afnemen

Om problemen in de toekomst te voorkomen, pleiten advocaten en wetenschappers voor beter onderzoek naar de relatie tussen agressie en antidepressiva. Aanklagers zijn daar nog terughoudend in, zegt advocaat Bart Visser. 'Het Openbaar Ministerie heeft zich verschrikkelijk verzet tegen de onderzoeken die ik heb laten doen, ik ben echt tegengewerkt.'

Ook wordt voorgesteld onmiddellijk na het delict bij verdachten bloed af te nemen, om te bepalen hoe hoog de concentratie medicatie is. Dat gebeurt nu vaak niet of in een laat stadium.

Hoogleraar Loonen pleit voor een register van gerechtelijk deskundigen die verstand hebben van antidepressiva.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden