Column

'Ruttes probleem is niet gebrek aan ideeën, maar gebrek aan tijd'

Mark Rutte is een gewone doordeweekse liberaal, schrijft politiek redacteur en columnist van de Volkskrant Martin Sommer. Hij heeft simpelweg niet zo veel ideeën of visie. En dat is ook niet erg. Zorgwekkender is het gebrek aan tijd waar hij mee kampt. Het is vijf jaar crisis, en het schiet maar niet op.

Mark Rutte tijdens de persconferentie na de ministerraad, vrijdag. Beeld anp

Naar het schijnt zit het halve land te wachten op de visie van premier Rutte. Maandag is het zover, dan houdt hij de H.J. Schoo-lezing in De Rode Hoed. Misschien ben ik de enige, maar voor mij hoeft het niet. Wat is een visie? Eerder heb ik Max Weber aangehaald die al in 1919 schreef: wie visie wil, moet maar naar het theater. Daar is de politiek niet voor.

Mark Rutte is een gewone doordeweekse liberaal. Gematigd progressief, niet te veel overheid, ruimte voor de mensen. Hij heeft weleens een Popperlezing gehouden, daarin zei hij dat besturen vallen en opstaan is en het verstandige midden houden, en zo is het. Hij heeft geen ideeën, zei Arend Jan Boekestijn ooit onverhoeds in de microfoon van De Wereld Draait Door. Dat is erg hoor, als je geen ideeën hebt, vond Boekestijn.

Dat valt reuze mee. Nederlandse premiers hebben geen ideeën en daar past Rutte goed bij. Zogenaamd 'transformationeel leiderschap' zoals van Margaret Thatcher, dat kennen wij niet. Geen premier die 'no, no, no' zegt. Ideeën zijn maar riskant. Dat heeft Rutte zelf ondervonden, die bijna gevloerd was als partijleider nadat hij had bedacht dat je de Holocaust mocht ontkennen. Drees - voorbeeld voor Rutte, meer dan Bolkestein - wilde geen cent te veel uitgeven. Lubbers dacht een beetje mee, Kok kwam pas in moeilijkheden toen hij een visie had, namelijk het afschudden van rode veren. En Rutte is de procesmanager die hij is.

 
Mark Rutte is een gewone doordeweekse liberaal. Gematigd progressief, niet te veel overheid, ruimte voor de mensen.

Ik geloof helemaal niet dat hij qua ideeën in het gedoogkabinet met Wilders meer in zijn element was dan nu met de PvdA. Het uitzetten van de geluksmachine deed hij met even veel verve als nu het zoeken naar draagvlak voor hervormingen. Zijn beruchte antisocialistenspeech was louter tactiek om de PVV-kiezer binnenboord te krijgen. De dure eed dat de hypotheekrenteaftrek in stand zou blijven, was een geval van overlopend enthousiasme - net als 'het CPB verslaan'. Meer dan van ideeën heeft Rutte last van geestdrift.

Mensen
Waar weinig vastomlijnde ideeën zijn, draait de politiek om mensen. Voor Rutte is het essentieel of hij je kan vertrouwen. Hij is heel trouw, beloont zijn vrienden. Zijn mentoren Opstelten en Rosenthal werden minister. Het verwijderen van Rosenthal moet pijn hebben gedaan. Hij vindt de PvdA-ministers beter dan zijn eigen VVD-ploeg. Boosheid is er ook, die gaat dan over ontrouw of verraad. Zijn woede gold Wilders omdat die hem in de steek had gelaten. Lekken naar de pers is hoogverraad. Over de inhoud gaan conflicten niet - daar komen we wel uit.

En inderdaad, deze week waren ze er alweer uit met de volgende 6 miljard bezuinigingen. Want Rutte is niet de enige procesmanager. Dat etiket past ook Wouter Bos, architect van dit kabinet, en Diederik Samsom. Aan de vooravond van de verkiezingen speelden Rutte en Samsom dat VVD en PvdA mijlenver uiteen lagen. Flauwekul, die twee konden het uitstekend vinden. Het is een generatie-kwestie, zei PvdA-oudgediende Bram Peper deze week in het FD. De veertigers zijn nu aan de macht. Zij hebben de Koude Oorlog nauwelijks meegemaakt, met de bijbehorende ideologische tegenstellingen.

Goed gezien van Peper. Daarna zei hij dat deze generatie geen risico's neemt. Dat was minder goed gezien. Deze generatie vertrouwt erop dat het wel op zijn pootjes terechtkomt. Om die reden nemen ze eerder te veel hooi op hun vork dan te weinig. Het zijn gokkers. Ze hebben een riskant regeerakkoord geschreven, onder het motto: dat varkentje gaan we wassen. Pensioenen, onderkant arbeidsmarkt, AWBZ, hypotheekrenteaftrek, nooit eerder zijn er zoveel tergende kwesties tegelijk geagendeerd. De eerste gok was het stemgedrag van de Eerste Kamer, de grootste gok of de samenleving dit wel kan bijbenen.

Beeld anp

Tegenstellingen
Het uitruilen van standpunten bij de formatie was niet onlogisch, aangezien het enorm meeviel met de politieke tegenstellingen. Rutte vond veel best, de starre Stef Blok moest hem tegenhouden bij het weggeven. In de samenleving en de partijen ligt dat anders. VVD-kiezers lopen weg vanwege de lastenverzwaringen van dit rode kabinet. Bij de PvdA vertrekken kiezers en zelfs Kamerleden omdat hun idealen door deze VVD-regering worden vergooid.

Ruttes probleem is niet gebrek aan ideeën, maar gebrek aan tijd. Het schiet niet op na vijf jaar crisis. Er moeten nu weleens resultaten worden geboekt. Tot dusver mocht je bij Mark altijd terugkomen om er nog eens over te praten. Dat is dan ook veelvuldig gebeurd. Het ligt heus niet alleen aan hem, maar ik meen dat er in vier jaar tijd vijf verschillende pensioenakkoorden zijn gesloten, een bijna-Catshuisakkoord, een Lente-akkoord, een sociaal akkoord en vorige week nog een energieakkoord. Iedereen wordt tureluurs van deze Echternach-politiek, twee stapjes vooruit en dan weer een terug. Intussen schuimden de ministers door het Kamergebouw, hengelend naar steun. Dat is geen mooi beeld. Het kleeft vooral een premier aan die toch al de roep heeft van u vraagt en wij draaien nog een keertje.

Het is om die reden dat we hem zo weinig zagen de laatste maanden. Zoals het inmiddels ook over is met de hongertochten om draagvlak van de vakministers. Geen akkoorden meer, ze zien het wel in de Eerste Kamer straks.

Vanaf nu wordt er geregeerd. Per saldo moet je vaststellen dat er gewoon wordt aangepakt wat al veel te lang op zich had laten wachten. Binnen nu en een half jaar gaat er een hele lading wetgeving naar de senaat. Dan zullen we weten of die gok goed heeft uitgepakt. Dat wordt tijd. Want visie hoeft niet, uitzicht wel.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden