Ruttes nederlaag: waarom het ene lek soms het andere uitlokt

Hier en daar werd zondagavond gesuggereerd dat RTL Nieuws de prinsjesdagcijfers wel in het Torentje opgehaald zou hebben. Dat het de premier zelf was geweest die het verstandig vond alle koopkrachtsomberte alvast de deur uit te doen voordat hij ons vandaag in zijn Troonrede weer wat moed probeert in te praten.

Het gouden koffertje Beeld ANP

Nu luidt een oude Haagse wet dat het schip van Staat het enige schip is dat van boven lekt, maar toch is het uitgesloten dat het lek zó hoog moet worden gezocht. Er is nog een Haagse wet: Mark Rutte lekt niet. De premier is er diep van overtuigd dat het duivelse spel tussen de Haagse journalisten en politici - waarbij nieuws op straat wordt gegooid in een stadium dat het sommige partijen slecht uitkomt en andere partijen juist goed - de goede verhoudingen in zijn coalitie ondermijnt.

Strijd tegen fluistercircuit
Al sinds zijn aantreden voert de premier een verbeten strijd tegen het fluistercircuit, met als meest zichtbare maatregel dat een plan dat uitlekt voordat het op vrijdag in de ministerraad is besproken, onmiddellijk van de agenda wordt afgevoerd en tot nader order uitgesteld. Dat werkt, een beetje.

Ruttes hand is ook zichtbaar in de persregelingen rond Prinsjesdag. Ooit kregen pers en Kamer al op de vrijdag voor de Troonrede alle stukken 'onder embargo', begeleid door een persconferentie per minister. Toen dat jaar na jaar mis begon te gaan, morrelde Balkenende in zijn jaren als premier (2002-2010) aan de regeling (stukken onder embargo beschikbaar op dinsdagmorgen), totdat Rutte genadeloos toesloeg: alles blijft geheim totdat de koning de allerlaatste zin van de Troonrede heeft uitgesproken.

Onder Balkenende kreeg de pers de miljoenennota onder embargo op dinsdagmorgen Beeld ANP

Daar heeft Rutte deze zomer toch een gevoelige nederlaag geleden. In grote lijnen is al het nieuws uit de Miljoenennota inmiddels bekend: van het geschuif met de belastingen en de aankoop van de JSF-gevechtsvliegtuigen tot de koopkrachtcijfers en de plannen om vermogens los te weken.

Waarom gebeurt dat toch?

In de eerste plaats omdat er anders op Prinsjesdag te veel nieuws in één keer komt. Met dertien ministers in een kabinet zijn er elf die bij voorbaat weten dat zij het in de strijd om aandacht op zo'n dag verliezen van de premier en de minister van Financiën. Dat werkt voorbarige loslippigheid in de hand.

In de tweede plaats speelt het 'maak-je-borst-maar-nat-effect' een rol. Duidelijkste voorbeeld deze zomer: het lek dat onthulde dat het kabinet voor 0,5 miljard euro snoeit in de belastingvoordelen voor zelfstandigen en kleine ondernemers. Het was vooral een proefballon, maar de reacties waren fel. Hans Wiegel, het VVD-erelid, klom in de hoogste boom. Met resultaat. De bezuiniging blijkt nu beperkt tot 300 miljoen euro. Nog steeds fors, maar na de eerste woede bijna een meevaller.

In de derde plaats is er het estafettelek: het lek dat een volgend lek uitlokt. Mooiste voorbeeld deze zomer: eerst lekte uit dat het kabinet het inkomensafhankelijke eigen risico in de zorgverzekering toch weer schrapt uit het regeerakkoord. Jammer voor de PvdA, want dat risico was goed voor lagere inkomens en nadelig voor hogere.

Bezoekers van de Luchtmachtdagen bekijken een Joint Strike Fighter (JSF) Beeld ANP

Snel daarna kwamen er dan ook meer flarden los. De nivellering (waar de PvdA zo op hamert) gaat gewoon door, maar nu met belastingmaatregelen: de hogere inkomens verliezen hun algemene heffingskorting. Toen in de uren daarna nogal wat commentatoren opmerkten dat dit de VVD-achterban wel niet zou bevallen, was er plots het bericht dat veel werkenden de schade gecompenseerd zouden krijgen dankzij een hogere arbeidskorting.

Mark Rutte werd om commentaar gevraagd. Hij zweeg. Hij wel.

Mark Rutte zweeg. Hij wel. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden