Ruttes beurt bijna voorbij: 'Het houdt een keer op'

Voor de rechtse coalitie is dit de laatste poging, oordelen de fractieleiders van de ‘oppositie’...

den haag De uiterste houdbaarheidsdatum van aspirant-premier Mark Rutte (VVD) komt in zicht. Mislukt ook de derde poging om een rechts kabinet te formeren, dan vindt een groot deel van de ‘oppositie’ dat Rutte is uitgespeeld. Verklaard tegenstander, SP-leider Emile Roemer, is niet langer de enige fractieleider in de Tweede Kamer die vindt dat Rutte zijn beurt heeft gehad.

De VVD-voorman heeft kwaad bloed gezet met opmerkingen als zou ‘rechts Nederland zijn vingers aflikken’ bij de afspraken van VVD, PVV en CDA. Ook Ruttes vaststelling dat ‘de druiven in de linkse kerk zuur zijn’ en zijn optreden in het Kamerdebat van vorige week wekken ergernis. ‘Rutte heeft zich van het midden afgewend. Bij het arrogante af.’

Het oordeel van de beoogde oppositiepartijen over Rutte is niet alleen relevant als de formatie van het rechtse gedoogkabinet strandt. Komen VVD, CDA en PVV wél tot een akkoord, dan komt er een minderheidskabinet dat op onderdelen op zoek moet naar samenwerking met andere partijen. Geert Wilders gedoogt slechts en tekent niet voor alle maatregelen.

Bondgenoten
Juist bij een dergelijk kabinet is de band met de Tweede Kamer van levensbelang. ‘Rutte vervreemdt zich van zijn bondgenoten. Zo stom. Met alleen Kees van der Staaij (SGP-leider die dit kabinet op hoofdlijn steunt, red.) redt hij het niet.’

De partijleiders spuien hun kritiek anoniem om de band met de beoogd premier niet op voorhand te schaden. Ook CDA-fractieleider Maxime Verhagen komt er in hun bespiegelingen slecht af. Hij heeft zich evenals Rutte ‘ingegraven’ op rechts. In het debat van vorige week dinsdag gaf Verhagen toe alleen in uiterste noodzaak met de PvdA te willen regeren. ‘Hij kan inpakken als deze formatie op niets uitloopt. Hij zit er zó aan vastgeklonken – over en uit.’

Mislukt de coalitie over rechts, dan lijkt de VVD te willen kiezen voor een middenkabinet van – in elk geval – VVD, PvdA en CDA. Rutte had daar anderhalve week geleden meerdere gesprekken over met PvdA-leider Job Cohen – in het weekend nadat Wilders de rechtse formatie had afgebroken. Cohen stelde zich welwillend op, zoals hij de laatste weken ook in de media doet: er is met de PvdA over alles te spreken. Er liggen geen blokkades, maar er zijn wel voorkeuren. Cohen baseerde zich op deze gesprekken, toen hij de koningin vorige week adviseerde hem en Rutte samen een ‘proeve van een regeerakkoord’ te laten schrijven.

Voor de rechtse coalitie is dit sowieso de laatste poging, oordelen de fractieleiders. Al kunnen er bij een blijvende meerderheid theoretisch wel tien pogingen worden ondernomen, Ruttes geloofwaardigheid bladdert af. ‘De klok begint te tikken. De posities verzwakken, het houdt een keer op.’ Nieuwe verkiezingen vinden alle fractieleiders principieel het ‘aller-, aller-, allerlaatste alternatief’. Een extraparlementair of zakenkabinet heeft daarboven nog de voorkeur. ‘Je kunt niet zeggen: sorry jongens, deze uitslag bevalt me niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden