nieuwseuropese unie

Rutte wil niet wijken voor veto Polen en Hongarije: geen EU-geld bij gebrekkige rechtsstaat

Nederland zet het gevecht in de Europese Unie om de koppeling tussen uitkering van begrotingsgelden en handhaving van de rechtsstaat op scherp. Polen en Hongarije hebben er een veto tegen aangekondigd, maar Rutte beloofde de Tweede Kamer dinsdag niet te zullen wijken.  

Premier Mark Rutte tijdens zijn persconferentie na de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

Rutte: ‘Voor Nederland is het compromis daarover de ondergrens, daar kunnen we niet onder zakken. Dat vind ik echt cruciaal.’ Rutte heeft afgelopen weekend het Duitse voorzitterschap op de hoogte gesteld van het Nederlandse standpunt, in het besef dat het vinden van een oplossing hiermee ‘nog ingewikkelder’ is geworden. ‘De snelste oplossing is natuurlijk de dialoog heropenen en een compromis bereiken, maar dat lijkt me onmogelijk vanuit de Nederlandse positie', aldus de minister-president.   

Het besluit om een rechtsstaattoets te verbinden aan het uitkeren van gelden uit het coronafonds (van 750 miljard euro) of de meerjarenbegroting (van 1074 miljard euro) kan met een gekwalificeerde meerderheid genomen worden – en dus niet geblokkeerd worden door Polen en Hongarije. Maar deze landen kondigden deze week aan dat als deze toets wordt aangenomen, zij hun veto zullen uitspreken over de goedkeuring van zowel het herstelfonds als de meerjarenbegroting. Dit zal grote financiële gevolgen hebben, ook voor beide landen zelf. 

Tegenover de Kamer liet Rutte doorschemeren dat zijn geduld op is met beide landen en dat zij ofwel alsnog moeten instemmen met het compromis over de rechtsstaattoets die na maanden onderhandelen is overeengekomen, of dat de andere 25 lidstaten terecht komen bij wat hij noemt ‘nucleaire varianten’, zoals het passeren van het herstelfonds en de meerjarenbegroting zónder Polen en Hongarije. ‘Zou je dat doen met 25 landen dan heb je het probleem dat je op dat moment in feite een intergouvernementele unie hebt, zonder commissie en zonder parlement. Dat is ook weer op te lossen, maar dan zit je echt twee of drie stappen verder.’ 

Donderdag spreken de 27 regeringsleiders elkaar per videoverbinding, maar Rutte onderstreepte dat de lidstaten, inclusief Nederland, nu niet aan zet zijn. ‘Het is nu een zaak voor het Duitse voorzitterschap, het Europees parlement en de Commissie.’ Als we die de patstelling niet kunnen doorbreken, ‘zou de hele Raad aan zet zijn om een oplossing te vinden'. 

Opvallend was de scherpe toon waarmee Rutte dinsdag Polen en Hongarije in de hoek zette. Hij wees onder andere op de laatste Europese Raad: ‘Ik heb daar drie uur lang geprobeerd om een compromis te zoeken om de term gender equality in een tekst over Afrika te krijgen. Die term mocht niet, want die was in strijd met een of ander principe in Hongarije en Polen. Zo ernstig is het inmiddels. Maar Europa kan alleen op lange termijn overleven als we erkennen dat het (naast een interne markt, red.) ook een waardengemeenschap is.’

Rutte kreeg alom steun in de Kamer, behalve van SGP en PVV. Geert Wilders hield Rutte voor dat hij ‘nog niet de helft van de politieke ballen heeft’ van Orbán – en dat hij er goed aan zou doen ook zijn veto uit te spreken. Rutte: ‘Dus ik blijk een voorbeeld te moeten nemen aan de heer Orbán, dus ik moet homorechten in Nederland gaan beperken, ik moet de persvrijheid in Nederland beperken, ik moet het recht van kleine partijen om deel te nemen aan verkiezingen beperken. Ben ik even blij dat ik niet op die man lijk, verschrikkelijk!’  

Lees ook

Europees Parlement dwingt af: alleen EU-geld bij naleven rechtsstaat
EU-landen die geld krijgen uit Brussel moeten democratische waarden als een onafhankelijke rechtsstaat respecteren. Na jaren discussie bereikten het Europees Parlement en de lidstaten op 5 november een akkoord hierover.

Hoe Orbán een baken werd voor rechtse denkers
Hongarije geldt in extreem-rechtse kringen als gidsland. In ­Nederland flirten Geert Wilders en Thierry Baudet openlijk met Viktor Orbáns gedachtengoed. Zijn ‘illiberale’ democratie biedt hun een doortimmerd alternatief voor de open democratie.

Hoe ver kan Polen gaan als dwarsligger in de Europese Unie?
Wat betreft het klimaatdossier en de rechterlijke macht weigert Polen zich te conformeren aan Europese afspraken. Het woord ‘Polexit’ is gevallen, al is zo’n breuk nog ver weg. Is het tijd voor harde Europese sancties? Of wordt in de EU gemeten met twee maten?

Zo bouw je een ‘Frankenstaat’ als Polen en Hongarije – een stappenplan
Politieke leiders in Polen en Hongarije weten hun autocratische optreden te verhullen met een democratisch laagje. Wat is hun geheime recept?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden