Nieuws Rutte over Europa

Rutte wil een ‘streetwise’ Europa om belangen in de wereld te verdedigen

De Europese Unie moet minder naïef op het wereldtoneel opereren. Alleen met de strategische inzet van haar economische, militaire en diplomatieke macht is de Unie volgens premier Rutte in staat haar belangen te verdedigen.

De EU is volgens Rutte nog teveel een ‘soft power’. Beeld REUTERS

‘Macht is geen vies woord’, zei Mark Rutte woensdagmiddag in Zürich waar hij door het Zwitserse Europa Institut was gevraagd de jaarlijkse Churchill-lezing te geven. ‘Realpolitik’ moet volgens Rutte leidend zijn bij het buitenlands beleid van de EU. Zijn ervaring als premier heeft hem geleerd dat gewiekst en doortrapt optreden – ‘streetwise’ in de woorden van Rutte – soms effectiever is dan het morele gelijk betogen. Anders word je weliswaar altijd gehoord, maar wordt er zelden naar je geluisterd, aldus Rutte.

In een snel veranderende wereld met oude (Rusland) en nieuwe bedreigingen (China) en onzekere bondgenoten (Verenigde Staten), dreigt de EU haar bevoorrechte positie te verliezen. ‘De vraag is: wat kunnen we doen om te voorkomen dat in die nieuwe wereldorde Europa niet op de tweede of derde plaats belandt’, aldus Rutte. Het is tijd om wakker te worden: ‘Europa moet minder zelfvoldaan en naïef worden, meer realisme is noodzakelijk.’

De EU is volgens Rutte nog teveel een ‘soft power’, gebaseerd op economische samenwerking en democratische waarden. Maar anno 2019 wordt ‘de macht van de principes steeds vaker geconfronteerd met de principes van de macht’. Rusland dreigt militair en valt aan met hybride wapens (nepnieuws, hackers); China is een economische reus die met staatssteun en -interventies Europese ondernemingen kapot maakt; de Verenigde Staten onder Trump zijn niet geneigd Europa de helpende hand te bieden.

Eigen broek ophouden

Rutte wil daarom dat de EU niet langer schroomt haar belangen in de wereld te verdedigen. Eenheid in de Unie is cruciaal daarin, stelt hij, wijzend op de chaos in het Verenigd Koninkrijk dat zo graag op eigen benen wil staan. Regels en afspraken zijn eveneens van groot belang, net als het naleven en nakomen ervan. Verder moet de EU haar eigen broek ophouden: het schuilen achter de VS voor veiligheid en energiezekerheid is voorbij.

De EU is volgens Rutte ‘verre van tandeloos’. Toegang tot de Europese markt is zeer gewild, toegang tot de EU met visa ook, de EU is de grootste donor bij humanitaire hulp en ontwikkelingssamenwerking, en ook militair zijn de gebundelde legers van de lidstaten een strijdkracht van formaat. Als de EU bereid is die machtsmiddelen strategisch in te zetten, kan ze volgens Rutte haar belangen en waarden heel goed verdedigen.

Hij wil dat de EU samen met Trump optrekt om internationale organisaties als de VN en de wereldhandelsorganisatie WTO te hervormen. Al lopen de ideeën soms uiteen, Brussel en Washington vinden elkaar in de wens de instellingen te veranderen, onder meer om de macht van China in te perken.

Vetorecht opgeven

Voor een slagvaardiger Europese veiligheidsbeleid is Rutte bereid het vetorecht bij het opleggen van economische sancties op te geven. Daarnaast stelt hij dat alle Navo-leden 2 procent van het bruto binnenlands product aan defensie moeten uitgeven, iets waar Trump (net als zijn voorganger Obama) op hamert. Nederland zit ongeveer op de helft daarvan.

De EU is ook onmisbaar voor de energiezekerheid, aldus Rutte. Alleen als blok kan de EU afhankelijkheid van verdachte of kwaadwillende energieleveranciers beperken. En gezamenlijk is de ommezwaai naar het gebruik van duurzame energie beter te maken dan elk land op zich.

Het Europa Institut benaderde Rutte voor de Churchill-lezing omdat hij een steeds prominentere rol binnen de EU speelt. Vorig jaar gaf hij in Berlijn een lezing met negen voorstellen voor een sterkere EU. Vorige maand presenteerde het kabinet zijn jaarlijkse Staat van de Unie, waarin Nederland zich positioneert als de nummer drie (na Duitsland en Frankrijk) in de EU. Rutte wil een grote stempel drukken op de Strategische Agenda die de EU-leiders deze zomer opstellen en die het beleid van de Unie voor de komende vijf jaar vastlegt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.