nieuws

Rutte verdedigt sms-aanpak, maar wil die toch veranderen

Premier Mark Rutte blijft erbij dat hij bij het archiveren en vernietigen van zijn sms-verkeer ‘van a tot z’ gehandeld heeft naar de letter en geest van de wet. Op aandringen van de Tweede Kamer gaat hij desondanks bekijken of er meer controle moet komen op het eigenstandig wissen van berichten.

Frank Hendrickx en Erik Verwiel
 Premier Mark Rutte kijkt op zijn mobieltje tijdens het debat over zijn sms-berichten.  Beeld Freek van den Bergh
Premier Mark Rutte kijkt op zijn mobieltje tijdens het debat over zijn sms-berichten.Beeld Freek van den Bergh

Nog voor de zomer zal premier Mark Rutte een plan presenteren om de huidige ‘kwetsbaarheden in het stelsel’ te verbeteren. Ook de coalitiepartijen vinden het onwenselijk dat bestuurders als Rutte op eigen houtje beoordelen of correspondentie bewaard moet worden of niet. De premier zelf toonde zich welwillend over ‘een vierogenprincipe’, waarbij er voortaan door iemand wordt meegekeken als er zaken worden gewist.

Die toezegging kon niet verhinderen dat het sms-debat in chagrijn eindigde. Rutte bleef tot frustratie van de oppositie volhouden dat hij de afgelopen jaren geheel volgens alle regels heeft gehandeld. Hij wiste dagelijks zijn sms’jes, omdat zijn Nokia te weinig capaciteit had. Alle relevante berichten stuurde hij door naar ambtenaren.

De Kamer moet er volgens hem op vertrouwen dat alles integer is verlopen. ‘Als dat vertrouwen er niet is, hoor ik het graag, dan ga ik iets anders doen.’

Rutte was toen al in het nauw gedreven. Hij moest na lang aandringen van PVV-leider Geert Wilders erkennen dat sms-correspondentie met burgemeester Femke Halsema van Amsterdam verdwenen was. ‘Waarom is niet meer te achterhalen’, aldus Rutte.

Twijfels over transparantie passen in ‘patroon’

De sms-correspondentie met Halsema ging over de Black Lives Matter-demonstratie in Amsterdam in 2020 en de angst voor een corona-uitbraak. Het bestaan van de berichten was bekend doordat de Telegraaf er eerder over had gepubliceerd. Daardoor kon de Kamer er ook naar vragen. ‘En de eerste sms waar we naar vragen, blijkt meteen kwijtgeraakt’, hoonde Wilders.

Uiteindelijk kwamen de sms-berichten donderdag alsnog naar buiten, maar alleen omdat de gemeente Amsterdam ze wel nog had. Het riep bij de oppositie de vraag op hoeveel berichten die niet bekend zijn door de jaren heen zijn verwijderd. ‘We zullen nooit meer weten wat er is gewist’, aldus GroenLinks-leider Jesse Klaver.

De twijfels over Ruttes transparantie passen volgens de oppositie in ‘een patroon’. Daarbij werd verwezen naar de memo’s over de dividendbelasting, het verdwijnen van het sms’je van Unilever-baas Paul Polman, het bespreken van Pieter Omtzigt bij de formatie, het achterhouden van informatie rond de toeslagenaffaire. Door die breed uitwaaierende kritiek hoefde premier Rutte relatief weinig in te gaan op juridische en inhoudelijke vragen rondom zijn archiefbeleid.

Motie van wantrouwen haalt het niet

De premier werkte dat in de hand door zelf vol vuur de aanval te openen op de werkwijze van de Kamerleden. ‘Steeds meer Nederlanders kijken niet meer naar debatten’, zo hield hij de Kamer voor. ‘Omdat alles hier begint bij wantrouwen, bij een fundamenteel gevoel dat alles wordt geflest en belazerd.’

Het hoogoplopende debat over ‘de politieke cultuur’ ging de premier beter af dan het beantwoorden van specifieke vragen over zijn archiefbeleid en hoe hij bepaalde wat vernietigd kon worden en wat niet. De criteria die hij in de eerste helft van het debat aanhaalde – alle correspondentie over ‘bestuurlijke aangelegenheden’ is relevant – moest hij later weer corrigeren en aanscherpen: hij bewaarde alleen correspondentie die concreet ging over besluitvorming.

Rutte verliet uiteindelijk de Kamer in de wetenschap dat een motie van wantrouwen tegen hem het niet zou halen. Of hij daarmee helemaal verlost is van de kwestie is de vraag. De Kamer eiste op de valreep toch nog meer informatie over het aantal gewiste sms’jes in verhouding tot de verstuurde en ontvangen berichten. Daarnaast kondigde de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed donderdag een onderzoek aan naar ‘archiefvorming’ op Ruttes ministerie van Algemene Zaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden