Rutte trekt stekker uit verdrag Oekraïne als oppositie niet bijdraait

Premier Rutte doet komende week een laatste poging het Oekraïneverdrag te redden. Zijn hoop is gevestigd op D66, GroenLinks en ChristenUnie. Deze partijen hebben samen genoeg zetels in de Eerste Kamer om het verdrag alsnog van een meerderheid te voorzien. Zeggen de oppositiepartijen nee, dan geeft het kabinet zich gewonnen en trekt het vrijdag de stekker uit het verdrag.

Premier Rutte (links) voorafgaand aan een fotomoment bij de Europese Raad in Brussel afgelopen week. Beeld anp

Dit bevestigen bronnen in Brussel en Den Haag. Rutte heeft de laatste maanden afgetast hoeveel begrip zijn Europese collega's kunnen opbrengen voor de uitslag van het Nederlandse referendum. Na de Europese top van donderdag en vrijdag is hij ervan overtuigd dat de andere 27 regeringsleiders een expliciete kanttekening bij het verdrag zullen accepteren, mits hij in eigen land parlementaire steun heeft.

Nederland zou een 'opt out' kunnen krijgen van de militaire paragraaf van het verdrag, een uitzondering die Nederland vrijwaart van militaire samenwerking met Oekraïne. Daarnaast zouden alle regeringsleiders onder meer bereid zijn te verklaren dat het verdrag geen opmaat is naar Oekraïens EU-lidmaatschap en evenmin een aanzet tot vrij verkeer van personen tussen de EU en Oekraïne.

Zo'n bijlage bij het akkoord lijkt voor Rutte het hoogst haalbare. De 27 andere lidstaten weigeren het verdrag dat zij al hebben getekend open te breken. Zij zijn wel bereid met Rutte mee te denken om de Europese eenheid tegenover Rusland niet te doorbreken. Rutte meent met het compromis 'recht te doen aan de zorgen van de nee-stemmers', zoals hij het al maanden formuleert.

Minister Koenders en premier Rutte arriveren bij het Binnenhof voor een overleg over de uitslag van het raadgevend referendum over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne, 13 april 2016. Beeld anp

Opnieuw door de Tweede Kamer

De vraag is of het genoeg is om een deel van de oppositie in eigen land te overtuigen. Het verdrag met bijlage moet opnieuw door het parlement. In de Tweede Kamer zal dat wel lukken. In de Eerste Kamer komen VVD en PvdA 17 zetels tekort voor een meerderheid. Begin vorige week ving Rutte bot toen hij steun zocht bij D66, GroenLinks, ChristenUnie, SGP en CDA. Dit was toch vooral zijn probleem, maakten ze Rutte duidelijk.

Het CDA was vrijdag opnieuw stellig: de partij was weliswaar tegen het referendum en voor het verdrag, maar heeft zich neergelegd bij de nee-stem van 61 procent van de kiezers. De conclusie is: Nederland moet niet ratificeren. Het CDA weigert in de aanloop naar de verkiezingen op dit punt concessies te doen.

Ruttes laatste kans ligt in handen van D66, GroenLinks en de ChristenUnie. Tijdens het referendum stemden hun achterbannen in meerderheid voor het Oekraïneverdrag. Samen hebben die partijen net die 17 benodigde zetels. De SGP zou er nog twee bij kunnen leveren.

De partijen willen nu eerst van Rutte horen wat hij concreet te bieden heeft. Bronnen rond het kabinet bevestigen dat de premier de komende week achter de schermen een Haagse doorbraak hoopt te forceren. Hij hoopt de partijen te kunnen overtuigen van de noodzaak van Europese eenheid nu de spanning tussen Rusland en Oekraïne onverminderd groot is.

Als dat zou lukken, moet Rutte vervolgens terug naar Brussel. Want dan moeten ook de andere lidstaten, het Europees Parlement en Oekraïne zelf nog instemmen.

Geen gemakkelijke omstandigheden

De uitslag van het referendum (2,5 miljoen mensen stemden tegen het akkoord) is inmiddels 6,5 maanden oud. De Kamer vindt dat Rutte lang genoeg heeft gedraald en wil voor 1 november actie van het kabinet. De dag na 6 april vroeg de premier de Kamer om hem tijd te gunnen om in Brussel een oplossing te vinden. Het was volgens hem niet opportuun om middenin de aanloop naar het Brexit-referendum afbreuk te doen aan de Europese eenheid.

De omstandigheden in Europa zijn er sindsdien niet gemakkelijker op geworden. Het Nederlandse nee komt nu minder gelegen dan ooit. Groot-Brittannië stemde voor de Brexit. Het Amerikaans-Europees handelsverdrag TTIP is zo goed als gesneuveld, de Canadese versie CETA hangt aan een zijden draadje. Het conflict in Oekraïne smeult door. De daders van de MH17-ramp lopen nog vrij rond. De relatie met Rusland is op een dieptepunt sinds Poetin zich met groot machtsvertoon heeft gemengd in de oorlog in Syrië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.