Rutte stelt bezoek aan Sint Maarten uit, ruzie over geld en macht lijkt compleet

Tussen Nederland en Sint Maarten is een groot gevecht gaande over de financiële steun voor de wederopbouw van het door de orkaan Irma verwoeste eiland, en daarmee om de macht. En die wederopbouw is hard nodig om de toeristen terug te winnen.

Koning Willem-Alexander en Ronald Plasterk tijdens een bezoek aan het luchthavengebouw van Sint Maarten. Beeld anp

Premier Mark Rutte stelt zijn voorgenomen bezoek aan Sint Maarten voor onbepaalde tijd uit. Volgens Rutte is het niet zinvol naar het door de orkaan Irma getroffen eiland te gaan, zolang de regering van Sint Maarten niet instemt met de voorwaarden die Nederland stelt voor hulp bij de wederopbouw.

Nederland wil dat Sint Maarten een zogeheten Integriteitskamer instelt. Die is, stelt demissionair minister Ronald Plasterk in een brief van 13 oktober, bedoeld voor 'het bevorderen van de deugdelijkheid, transparantie en betrouwbaarheid van het openbaar bestuur'. Lees: die moet een rem zetten op de corruptie op Sint Maarten.

Grensbewaking

Plasterk wil, in samenwerking met het ministerie van Justitie op Sint Maarten, ook Nederlandse marechaussees en douane inzetten voor de grensbewaking van het eiland, waar vooral op de luchthaven ambtenaren werken die zich makkelijk door al dan niet criminele illegalen laten omkopen.

Premier William Marlin zegt nee tegen deze voorwaarden, waaraan hij voor het einde van oktober moet voldoen. Officieel stelt hij uitstel te willen voor de Integriteitskamer, en de grensbewaking vooralsnog voldoende op orde te achten. Maar achter deze diplomatiek gekozen woorden gaat een groot gevecht met Nederland om de macht en daarmee om het geld schuil.

Een 'gijzeling'

Dat blijkt uit interviews met mensen op Sint Maarten en uit Den Haag die betrokken zijn bij de wederopbouw van het zwaar getroffen eiland, en daarmee vaak ook bij de politiek van het autonome land. De Volkskrant sprak in totaal met negen mensen. Geen van hen wenst on the record te spreken, gezien de gevoeligheid van de relatie tussen Den Haag en Philipsburg. Alleen premier Marlin heeft op een persconferentie gezegd dat Nederland door zijn opstelling de bevolking van Sint Maarten 'gijzelt'. De ruzie lijkt compleet.

Hoe anders was dat op die zondag in oktober 2010, toen Sint Maarten voor het eerst als autonoom land binnen het Nederlandse koninkrijk zijn vlag hief. Net als Curaçao. Aruba was al langer autonoom. De overige drie eilanden van de vroegere Antillen (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) werden bijzondere Nederlandse gemeenten. Het was feest in het koninkrijk.

Vergissing

'We hebben met z'n allen een vergissing gemaakt', zegt een hoge ambtenaar van het Haagse ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties nu. 'Aruba had al jaren ervaring met het eigen bestuur. Curaçao ook, als centrum van de Antilliaanse macht. Sint Maarten moest alles van de grond af opbouwen.' Het bleek al snel mis te gaan.

In de nacht van dinsdag op woensdag 6 september trof Irma, een orkaan van de hoogste categorie, het kleine Bovenwindse eiland met twee harde vuisten vol in het gezicht. De materiële schade op het Nederlandse deel van Sint Maarten, dat het eiland met Frankrijk deelt, bedraagt waarschijnlijk meer dan een miljard euro. De regering in Den Haag moet en wil helpen.

Ronald Plasterk is al de demissionaire minister van Koninkrijksrelaties als hij op 13 oktober een telefoongesprek heeft met premier William Marlin. De twee zijn, zacht gezegd, geen grote vrienden, zoals ook premier Rutte en Marlin dat niet zijn. Plasterk legt de leider van Sint Maarten nog eens de Nederlandse voorwaarden uit, wil het eiland kunnen rekenen op misschien wel 260 miljoen euro Nederlandse steun voor de wederopbouw. Op Sint Maarten gaan alle seinen op rood.

'Roversnest'

'Een kleine politieke elite heeft op Sint Maarten de macht in handen', zegt een naaste medewerker van een politicus op het eiland. Zoals een groep rond Theo Heyliger, een vroegere leider, die als 'mister tien procent' bekendstaat. Ook de familie van William Marlin wordt daartoe door sommigen gerekend, met een zoon die actief is in de bouwsector. In totaal zou het om niet meer dan acht families gaan. Den Haag vreest dat het geld voor de wederopbouw bij hen niet in goede handen is.

'Daar is nooit bewijs voor geleverd', stelt iemand die de Sint Maartense politiek al ruim twintig jaar van zeer nabij volgt. 'Daarover is in drie dikke rapporten overtuigend bewijs geleverd', zeggen Nederlandse ambtenaren en volksvertegenwoordigers. Sint Maarten geldt in hun ogen als een 'roversnest'. Uit de rapporten blijkt dat de regering grote schulden heeft, dat mensenhandel floreert, dat de maffia uit landen als de Verenigde Staten en Italië te veel vrij spel heeft en zijn geld witwast, en dat er drugs en wapens worden verhandeld.

PricewaterhouseCoopers (PwC) kwam in september 2014 met een 250 pagina's tellend rapport over de 'integriteit' van het bestuur op Sint Maarten. Politici en ambtenaren die worden verdacht van corruptie, worden zelden het onderwerp van vervolging, stelt PwC. Dat 'illustreert het gebrek aan toewijding van de overheid'.

'Maar Nederland voert met zijn kritiek een verborgen agenda', zegt iemand die voor de Nederlandse overheid werkt, maar het sentiment van politici als Marlin verwoordt: 'Den Haag wil de volledige controle over het eiland, zegt de politiek hier. Sint Maarten heeft bij veel mensen in Nederland een stigma, zonder dat men veel kennis heeft over de werkelijke gang van zaken hier.' Een ander meent zelfs dat Den Haag met zijn optreden voor een 'explosieve' situatie zorgt.

Failliet systeem

De vraag is hoeveel steun Marlin heeft in zijn verzet tegen de Nederlandse voorwaarden. De meeste gesprekspartners stellen dat de Sint Maartense premier binnen zijn regering zo goed als alleen staat. Marlins opstelling zou alles te maken hebben met een 'gekwetst ego' en het besef dat hij vecht voor zijn politieke leven. Maar zijn critici in Den Haag zeggen: 'Sint Maarten heeft de afgelopen zeven jaar (sinds de autonomie van 10-10-10, red.) te veel loze beloften gedaan. Er is nooit wat ten goede veranderd. Sint Maarten staat echt heel ver af van een democratische rechtsstaat.'

Wat in de afgelopen jaren nauwelijks lukte, heeft Irma met één verwoestende uithaal tot stand gebracht: 'De deken die over het openbaar bestuur van Sint Maarten lag, is door Irma weggetrokken. Het systeem is er failliet; dat kan iedereen nu zien', aldus een ambtenaar. Daarmee is Den Haag niet van zijn koninkrijksverplichtingen af. Premier Rutte zegt het eiland voorlopig niet te bezoeken. Maar waarschijnlijk gaat zijn nieuwe staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties, de CDA'er Raymond Knops, er binnenkort wel heen. Of komt Marlin naar Nederland.

Aan het nieuwe Nederlandse kabinet is ook de vraag of het, op basis van artikel 51 van het Koninkrijksstatuut, zal besluiten om het bestuur van Sint Maarten tijdelijk aan de kant te zetten. Politiek gesproken zal zo'n beslissing de ruzie volledig op de spits drijven. Maar een meerderheid van de bevolking op het autonome Caribische eiland zal het besluit toejuichen.


Orkaan Irma op Sint Maarten

De wil om Sint Maarten op te bouwen is groot, maar de vraag is of het dit keer ook echt zal lukken
De wil om Sint Maarten weer op te bouwen, is groot. Iedere inwoner wil helpen. Maar het probleem is juist dat er te veel mensen op het eiland zijn.

Waarom de autonome status van Sint Maarten de noodhulp vanuit Nederland bemoeilijkt
erwijl de Nederlandse noodhulp voor Sint Maarten maar aarzelend op gang komt, zijn er al de eerste verwijten. Waarom was het eiland zo kwetsbaar voor de storm? Waarom zo'n gebrekkige voorbereiding?

Binnen en buiten Sint Maarten heeft premier Marlin nauwelijks nog krediet
Een premier laat een interview met hem op band opnemen. Ook staat hij toe dat na afloop een foto van hem wordt gemaakt. Als hij vervolgens kritiek krijgt op zijn bizarre uitspraken, ontkent hij dat het vraaggesprek heeft plaatsgevonden. Fantasie? Niet als het gaat om premier William Marlin van Sint Maarten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden