Rutte speelde belangrijke rol bij vluchtelingendeal Turkije

Het aantal migranten dat op de Griekse eilanden arriveert, is sterk gedaald sinds het zwaar bekritiseerde EU-Turkije vluchtelingenakkoord op 20 maart van kracht werd. Kwamen tussen september en februari twee- tot zesduizend migranten per dag aan, inmiddels ligt het daggemiddelde onder de honderd.

Een demonstratie in een vluchtelingenkamp aan de grens tussen Griekenland en Macedonië. Beeld reuters
Een demonstratie in een vluchtelingenkamp aan de grens tussen Griekenland en Macedonië.Beeld reuters

Premier Rutte speelde voor en achter de schermen een belangrijke rol bij de totstandkoming van het akkoord, blijkt uit een reconstructie vandaag in de Volkskrant. Als EU-voorzitter werkte hij nauw samen met bondskanselier Merkel. Voor beide leiders gold dat ze coûte que coûte een herhaling van 2015 - Nederland ontving bijna zestigduizend asielzoekers, Duitsland meer dan een miljoen - wilden voorkomen.

Al op 14 december sprak de Haagse coalitietop (Rutte, VVD-fractievoorzitter Zijlstra, PvdA-leider Samsom, PvdA-vicepremier Asscher) over een vergaand akkoord met Turkije. De aanzet kwam van Samsom die net terug was van een bezoek aan het Turkse Izmir.

Ankara was bereid migranten terug te nemen

Op 3 maart kreeg Rutte van zijn ambtenaren te horen dat Ankara mogelijk bereid was alle migranten terug te nemen van Griekenland: Syrische vluchtelingen én economische migranten. Turkije liet dat weten via de 'Ankaraclub', een door Rutte opgezette werkgroep van Nederlandse, Duitse, Brusselse en Turkse ambtenaren die onmisbaar was bij het oplossen van de vluchtelingencrisis. Een principeakkoord tussen de EU en Turkije werd drie dagen later midden in de nacht in Brussel voorbereid door Rutte, Merkel en de Turkse premier Davutoglu. De overige Europese regeringsleiders spraken aanvankelijk over een 'Duits-Nederlandse overval' maar stemden op 18 maart unaniem in met het akkoord.

Cruciaal was ook een vertrouwelijke brief van Europese Commissievoorzitter Juncker waarin deze de Sloveense premier Cerar liet weten dat EU-lidstaten (en niet EU-landen) hun grenzen mochten sluiten voor grote groepen vluchtelingen. 'Een keerpunt', volgens ambtenaren, omdat Griekenland vervolgens werd afgegrendeld en tienduizenden vluchtelingen vastliepen. Het deed Ankara beseffen dat de 'snelweg' voor vluchtelingen van Turkije naar Griekenland gesloten moest worden.

Hoe het taboedoorbrekende akkoord tot stand kwam

Een mysterieus woordje, deadlines, knetterende ruzies, geheime overleggen en Turkse pizza's midden in de nacht. De EU-Turkije-vluchtelingendeal is zwaarbevochten, met premier Rutte in de frontlinie. 'Hand in hand van het klif afspringen.' Een reconstructie. (+)

Effect is enorm

Direct na het EU-Turkije akkoord voorspelde premier Rutte dat de vluchtelingenstroom binnen vier weken zou zijn opgedroogd. Feitelijk is dat niet het geval maar het effect van de afspraak dat Turkije alle migranten uit Griekenland terugneemt, is enorm. Niet alleen wagen veel minder mensen de oversteek in rubberbootjes, er verdrinken er ook aanzienlijk minder, blijkt uit cijfers van het IOM (International Organisation for Migration). Wel komen er inmiddels weer meer migranten (vooral uit Afrika) via Libië naar Lampedusa (Italië).

Premier Rutte tijdens zijn wekelijkse persconferentie vrijdag. Beeld anp
Premier Rutte tijdens zijn wekelijkse persconferentie vrijdag.Beeld anp

Deze week verdedigde EU-president Tusk het akkoord tegenover verontwaardigde en boze europarlementariërs. Velen van hen vinden de afspraken met Ankara een politiek en menselijk schandaal. De parlementariërs menen dat Turkije geen veilig land is om vluchtelingen naar terug te sturen. Ook hekelen ze de prijs die de EU betaalt voor de deal: 6 miljard euro voor de vluchtelingenopvang in Turkije; het opheffen van de visumplicht voor Turken die naar Europa reizen en een nieuwe stap in de onderhandelingen over het Turkse EU-lidmaatschap.

Tusk zei de kritiek te begrijpen en soms ook te delen. Hij wees de parlementariërs echter op de spectaculaire daling in de cijfers: van zeventigduizend in januari naar duizend de laatste twee weken.

Turkse grenswachten openen vuur op Syrische vluchtelingen

Turkse grenswachten hebben het vuur geopend op Syrische vluchtelingen die in paniek wegvluchtten voor de aanvallen van Islamitische Staat. Dat meldt mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW). Zeker dertigduizend vluchtelingen zijn de afgelopen dagen uit kampen ten noorden van Aleppo verdreven na hevige gevechten tussen IS en gewapende oppositiegroepen. Zo heeft IS volgens HRW het Ikdah kamp, dat eerder onderdak bood aan tienduizend mensen, overgenomen. De strijders drongen het kamp binnen, schoten in de lucht en riepen de vluchtelingen op te vertrekken. Een kampbewoner: 'Wij liepen naar het noorden en probeerden door de olijfboomgaarden de Turkse grens te bereiken. We waren met ongeveer tweeduizend mensen. Bij de grens zagen we Turkse soldaten op een heuvel achter de muur die op ons begonnen te schieten. Ze schoten op onze benen en iedereen begon alle kanten op te rennen.' Turkije heeft al meer dan een jaar de grens voor vluchtelingen uit Syrië hermetisch afgesloten. Op satellietbeelden is te zien dat eenderde van de 911 kilometer lange grens is afgesloten met een metershoge betonnen muur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden