Rutte sluit Oekraïnedeal met EU, sleutel ligt bij CDA

Premier Rutte heeft zijn Oekraïnedeal in Brussel rond. De hele Nederlandse wensenlijst rondom het EU-Oekraïneverdrag is verzilverd en vastgelegd in een juridisch bindende verklaring van alle 28 EU-leiders. Na maanden van voorbereidende onderhandelingen kreeg Rutte donderdagmiddag ook zijn Poolse collega Szydlo zo ver om in te stemmen met de deal.

Rutte lijkt de Oekraïnedeal rond te krijgen. Beeld anp

De premier denkt dat hij een 'vechtkans' heeft om het Oekraïnverdrag door de Eerste en Tweede Kamer te krijgen waarna het alsnog geratificeerd kan worden, zei hij tijdens een speciaal ingelaste persconferentie tijdens de EU-top. Rutte verdedigt het negeren van de 2,5 miljoen Nederlandse nee-stemmen bij het referendum met de redenering dat het verdrag 'Nederland veilig houdt': 'Dat is mijn baan'. Volgens de premier moet Nederland het Europese front tegen het destabiliserende buitenlandbeleid van Rusland steunen. 'De EU is een cirkel van huifkarren die je niet mag doorbreken.'

Rutte erkent dat 'er altijd mensen zullen blijven die tegen het verdrag zijn' en dat het geen 'stemmentrekker' is om het verdrag toch door te duwen. 'In het belang van Nederland' zal hij de komende weken toch strijden voor ratificatie van het Oekraïneverdrag.

De premier toonde zich verheugd en opgelucht dat alle door Nederland geëiste garanties zijn ingewilligd. Hij is zij EU-collega's daarvoor 'erkentelijk'. In de verklaring staat zwart-op-wit dat het EU-associatieakkoord met Oekraïne geen opmaat is naar een EU-lidmaatschap. Vooral dit was slikken voor Polen, dat Oekraïne wel nu al uitzicht op het lidmaatschap wilde bieden.

Geen militaire verplichting

De EU-leiders zeggen in de verklaring verder dat het verdrag geen verplichting inhoudt tot militaire bijstand aan Kiev, er geen extra geld naar Oekraïne gaat en er geen plicht komt tot vrije vestiging van Oekraïners in de EU-landen.

Nederland is het enige EU-land dat het EU-Oekraïneverdrag nog niet heeft geratificeerd. Of dat nu wel gebeurt hangt af van CDA en D66 in de Eerste Kamer. Als zij net als Rutte vinden dat de bindende verklaring van de EU-leiders een antwoord is op het 'nee' van Nederland tegen het verdrag (bij het referendum van 6 april), dan is ratificatie alsnog mogelijk. Zonder de steun van CDA en D66 mist Rutte de meerderheid in de Eerste Kamer voor een goedkeuringswet en sneuvelt het Oekraïneverdrag.

Premier Rutte heeft er 'vertrouwen' in dat hij met deze deal de meerderheid van de CDA-senatoren over de streep kan trekken, meldt een bron rondom het kabinet. Rutte heeft zes stemmen van de 12-koppige CDA-senaatsfractie nodig. De premier heeft eind oktober een indicatie van het CDA gekregen dat hij die stemmen krijgt: 'Dat gaat dan in de vorm van een knikje', aldus de bron. Onduidelijk is of het knikje van CDA-fractievoorzitter Elco Brinkman kwam.

Hoe zat het ookalweer met het Oekraïneverdrag?

Lees hier 12 vragen en 12 antwoorden handzaam op een rij.

Premier Rutte heeft er 'vertrouwen' in dat hij met deze deal de meerderheid van de CDA-senatoren over de streep kan trekken, meldt een bron rondom het kabinet. Rutte heeft zes stemmen van de 12-koppige CDA-senaatsfractie nodig. De premier heeft een indicatie gekregen dat hij die stemmen krijgt: 'Dat gaat dan in de vorm van een knikje', aldus de bron. Onduidelijk is of het knikje van CDA-fractievoorzitter Elco Brinkman kwam.

Een CDA-prominent bevestigt het beeld dat een meerderheid zich aftekent. 'Een grote meerderheid van CDA senatoren wil het verdrag steunen. Ik denk wel 8 of 9 mensen.' Zowel coalitie- als CDA-bronnen wijzen er al weken op dat de CDA-senaatsfractie vol zit met Europagezinde rasbestuurders zoals Niek Jan van Kesteren, Ben Knapen en Brinkman zelf.

Lees ook

Wat als Nederland het Oekraïneverdrag afwijst - en vier andere vragen over het verdrag
Vijf vragen over het associatieverdrag met Oekraïne (+)

Buma laat partijdiscipline los

Een teken aan de wand: CDA-leider Sybrand Buma, die tegen het verdrag wil stemmen, lijkt in elk geval niet van plan zijn partijgenoten aan de CDA-discipline te houden. Zoals het CDA-Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt woensdag zei: 'Kamerleden stemmen zonder last of ruggespraak. Ook in de Eerste Kamer.'

Het ligt voor de hand dat ook het Europagezinde D66 ook voor stemt. Pechtold zou in het weekend van 30 oktober, nadat Rutte 'in het landsbelang' partijen had opgeroepen het verdrag te steunen, al toegezegd hebben. D66 moet dat officieel nog bevestigen.

Lees ook

'Ratificeer het Oekraïneverdrag alsnog'
Ruim 2,5 miljoen kiezers zeiden nee tegen het associatieakkoord met Oekraïne. Toch vindt de Adviesraad Internationale Vraagstukken dat Nederland het verdrag moet tekenen. Waarom? Jaap de Hoop Scheffer, voorzitter van de adviesraad legt uit.

Beide partijen gaan met een ja-stem in tegen de wens 2,5 miljoen nee-stemmers en dat is een electoraal groot risico. Bij de Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart zal de betrouwbaarheid van de politici - luisteren ze naar de wensen van de meerderheid ? - een belangrijk thema zijn.

Voor de premier staat veel op het spel. Juist nu hij in Brussel zover is gekomen, vergroot de druk op Ruttes schouders. Zijn internationale afgang is niet te overzien als hij straks met de staart tussen de benen terug moet om zijn collega's te vertellen dat hij bot heeft gevangen in Den Haag. De komende weken zal Rutte alles op alles zetten om het CDA en D66 definitief voor het verdrag te laten stemmen. De goedkeuringswet pas over enkele weken in de Eerste Kamer behandeld worden.

Buma heeft al gezegd niet meer vast te houden aan de CDA-discipline. Beeld anp

Reacties Den Haag

'Moeilijk uit te leggen', zo omschrijft de GroenLinks-fractie de Oekraïnedeal tussen premier Rutte en Brussel. 'De verklaring die Rutte heeft onderhandeld doet onvoldoende recht aan de uitslag van het referendum. De nee was nee, dan is het moeilijk uit te leggen dat het verdrag toch gewoon doorgaat met een aanvullende verklaring.'

Hoewel GroenLinks altijd voorstander was van samenwerking met Oekraïne vindt de partij niet dat Nederland het verdrag zou moeten ratificeren. Ook de ChristenUnie vindt dat het kabinet recht moet doen aan de nee-stem. 'Voor ons is het twijfelachtig of dit akkoord daaraan voldoet. Daar zullen we volgende week met het kabinet over in debat gaan en ons oordeel over vellen', aldus Gert-Jan Segers.

D66-Kamerlid Kees Verhoeven is wel blij met het akkoord, hoewel ook zijn partij het nog wil bestuderen. CDA-partijleider Sybrand Buma benadrukt dat 'de kloof tussen politiek en Nederlanders verder zal verdiepen als Den Haag gewoon dorogaat en het referendum negeert.' De regering heeft meerdere CDA-senatoren nodig om het verdrag door het parlement te loodsen.

Zoals verwacht zijn referenduminitiatiefnemers Thierry Bauder (Forum vvoor Democratie), bart Nijman (geenPeil) en Jan Roos (VNL) niet blij met Ruttes deal. 'Enige inhoudelijke antwoord op nee is nee!' twittert Roos. Ook Emile Roemer (SP) benadrukt 'NEE = NEE'. PVV-leider Geert Wilders dreigt met een motie van wantrouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden