Rutte: 'Sleep bootjes terug naar Afrika, niet naar Italië'

Premier Rutte wil migrantenbootjes voor de kust van Italië oppikken en laten terugslepen naar veilige landen in Noord-Afrika. Dat zei hij zaterdag tijdens een paneldiscussie op het congres van de Europese liberalen (ALDE) in Warschau. 'Europese schepen pikken migranten nu op en brengen ze naar Italië', zei Rutte voor een volle zaal. 'Dat is een veerdienst! We moeten ze oppikken en terugbrengen naar Afrika.'

Een lid van de Italiaanse kustwacht helpt mee bij de redding van een boot met vluchtelingen. Beeld afp

In een vraaggesprek na afloop zei de premier afspraken te willen maken met landen als Egypte en Marokko, naar het voorbeeld van de in maart beklonken deal met Turkije. 'Met veilige landen als Egypte moet je gaan onderhandelen. Het gaat veel te traag nu, dat kun je ook mij verwijten.'

Terugsturen naar Libië sloot Rutte uit, omdat de situatie daar onveilig is. Hij zei erbij dat het veelal gaat om migranten die geen kans maken op asiel - een verschil met de zogeheten Turkijedeal, die vooral draait om oorlogsvluchtelingen. Op de vraag hoe een afspraak met Egypte of Marokko er in de praktijk uit zou zien, antwoordde Rutte dat hij niet in wilde gaan op de 'operationele details'.

Extra geld is volgens hem niet nodig. 'Daar kun je de bestaande middelen voor Europese ontwikkelingshulp voor gebruiken.' Hij doelt daarmee op de afspraken van Valletta (Malta) vorig jaar, waarbij landen als Niger en Senegal in totaal 1,8 miljard euro in het vooruitzicht werd gesteld om illegale migratie tegen te gaan.

Onder het huidige EU-beleid worden migranten voor de Libische kust (operatie Sophia) en in internationale wateren (operatie Triton) gered en naar de Italiaanse kust gesleept. In de eerste tien maanden van dit jaar werden onder de vlag van Triton op die manier meer dan 87 duizend mensen uit zee gehaald.

Het terugsturen van migranten naar Afrika is een idee dat al maanden rondzoemt in Brussel. De Turkijedeal wordt als een kopieerbare blauwdruk gezien, ook al heeft die deal veel problemen opgeleverd in de uitvoering. Regeringsleiders zitten in hun maag met de reddingsoperaties voor de Italiaanse kust, en hebben de indruk dat die de overtocht alleen maar aantrekkelijker maken.

Bekend is dat mensensmokkelaars de bootjes vaak expres te weinig benzine geven, in de hoop dat de EU-schepen hen vroeg of laat zullen oppikken. In 2016 kwamen al meer dan 4.600 mensen om in de Middellandse Zee, meer dan ooit tevoren.

Beeld afp

Jorrit Rijpma, een migratiespecialist die is verbonden aan de Universiteit van Leiden, noemt Ruttes plannen in de uitvoering 'heel moeilijk'. 'Zodra je een bootje met migranten oppikt, ben je voor hen verantwoordelijk. Je kunt ze wel terugslepen naar Noord-Afrika, maar wat gebeurt er daarna met hen? Je moet ze dan de mogelijkheden geven om asiel aan te vragen in Noord-Afrika. Krijgen ze dat niet, dan gaan ze heus niet terug naar landen van herkomst als Senegal en Nigeria, en zijn ze alsnog overgeleverd aan de goedertierenheid van Egypte, Tunesië of Marokko.' Rijpma verwijst naar een uitspraak (2012) van het Europees Hof in Straatsburg dat het verbiedt om bootjes terug te slepen naar Noord-Afrika zonder een individuele beoordeling van de migrant of vluchteling.

Het Duitse weekblad Der Spiegel berichtte dit weekend dat Duitsland inmiddels aan een plan werkt voor een groot opvangkamp in Tunesië, nabij de grens met Libië. Naar dat kamp zouden opgepikte migranten teruggesleept moeten worden, waarna ze alsnog asiel kunnen aanvragen voor een verblijf in Europa. De Verenigde Naties zouden de leiding moeten krijgen over het kamp.

Tijdens zijn toespraak op het ALDE-congres hamerde Rutte op het uitvoeren van EU-regelgeving op het gebied van migratie en economie. Alleen zo kan het vertrouwen van boze kiezers worden teruggewonnen, zei hij. 'Te vaak hoor ik Europese elites zeggen dat die mensen ongelijk hebben. Dat ze verkeerd stemmen. Maar vandaag zeg ik tegen diezelfde elites: nee, die mensen hebben geen ongelijk. U als elite hebt ongelijk!'

Mark Rutte. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.