AnalyseVersoepeling maatregelen

Rutte’s route uit de lockdown biedt perspectief, maar ook een hoop verwarring en gemor

De anderhalvemetersamenleving van Mark Rutte blijkt geen rechte weg omhoog uit de lockdown, maar een kronkelpad vol vertakkingen, hobbels en ingewikkelde spelregels. Kon dat niet wat simpeler?

Bij stoffenzaak P.W. Hoofs in Den Bosch kopen klanten materiaal om mondkapjes van te maken. Beeld Marcel van den Bergh

Komt een man bij de kapper. ‘Wacht!’, zegt de kapper bij de deur. ‘Eerst triage!’ De kapper inspecteert de neus van de man, waar wat vocht zit. Zegt de man, met zijn onverzorgde coupe: ‘Ach, dat is waar ook. Helemaal vergeten dat ik een beetje verkouden ben!’

Het klinkt als een mop en volgens critici is het dat ook: kappers die, na maanden zonder inkomen, bereid zijn klanten naar huis te sturen omdat ze verkouden zijn. En klanten die, de haren uitgegroeid en wild, daaraan gehoor geven. Zijn de nagelstudio- en restauranthouder trouwens wel opgeleid om medische ‘triages’ uit te voeren?

Het zijn zomaar wat losse eindjes van de papieren werkelijkheid die het kabinet deze week over het land uitstortte. Voorzichtig moet de economie weer op gang komen. Maar wat Rutte niet zal hebben verwacht toen hij ‘perspectief’ wilde bieden: overal is verwarring en gemor.

Neem de sportscholen, woedend omdat Rutte ze in feite wegzette als vieze zweethokken waar de ziektekiemen in het rond vliegen. Leg dat maar eens uit aan, bijvoorbeeld, de sjieke vereniging Exclusieve Sportcentra. ‘Ik was de grondslag voor deze keuze volledig kwijt’, reageerde op televisie Noura El Ayachi, eigenaar van een sportclub van tweeduizend vierkante meter met achthonderd leden.

Of neem de hooikoortspatiënten, die het al zien gebeuren dat ze de komende zomer de kappers, restaurants en bioscopen niet meer binnenkomen. Alweer een plek waar het papieren bouwsel van Rutte best een plakbandje kan gebruiken. ‘Ik heb geen corona, ik heb hooikoorts’, liet GeenStijl ludiek op een T-shirt drukken.

Binnenzwembad wel, sauna niet

Natuurlijk, er speelt jaloezie: zij wel, wij niet. Waarom mag het binnenzwembad wel open, maar de sauna niet? Waarom mag de horeca weer klanten ontvangen in juni, maar blijven de sportkantines en coffeeshops tot september gesloten? En er zijn maatregelen die absurd zijn als je ze doordenkt: zitten we straks echt met zijn dertigen in de megabioscoop of het theater?

Toch is dit de wereld die je krijgt als je de uitgangspunten van de coronavirologie projecteert op de samenleving, denken medici. Houd afstand, mijd drukte, wantrouw ieder kuchje en elke loopneus. ‘Er zijn veel studies die laten zien dat mensen met milde griepklachten toch naar het werk gaan’, zegt Andreas Voss, hoogleraar infectieziektepreventie aan het Radboud UMC. ‘Dat zijn oude gewoontes, die ineens niet meer mogen. Het vergt veel om daaraan te wennen.’

Ook de soms nogal dadaïstische restricties op binnenruimtes – niet naar de yogastudio, al liggen de matjes meters uit elkaar – zijn op die wetenschappelijke uitgangspunten terug te voeren, zegt klinisch viroloog Mariet Feltkamp (LUMC). ‘Ik kan het wel volgen’, zegt ze. ‘We hebben geleerd van de uitbraken in kerken, verpleeghuizen en restaurants dat binnenruimtes toch meer risico geven.’

Diezelfde wetenschap weet intussen nog niet precies  welke maatregelen het beste resultaat geven. Vandaar dat de versoepeling in fases gaat: na elke stap vooruit maar weer even voelen of het ijs het wel houdt. Onbevattelijk voor de casinobranche, de binnensport of de wiskundige die berekende dat de lockdown niet losser maar juist strenger moet. Maar Voss snapt het wel. ‘Het kabinet heeft altijd gezegd: het doel is niet iedere infectie vermijden, maar voorkomen dat de zorg niet meer goed functioneert.’

Hulpeloos

Toch zit in het consequent toepassen van medische aanbevelingen juist ook een bron van verwarring. Het kabinet laat het wel érg over aan de wetenschap, vindt Noelle Aarts, hoogleraar socio-ecologische interacties aan de Radboud Universiteit. 

‘Begrijp me goed: ook ik vind dat de wetenschap, met het RIVM voorop, een ongelooflijk belangrijke rol moet spelen’, benadrukt ze. ‘Maar door dat steeds te zeggen, zoals Rutte doet, wek je de indruk dat de wereld wordt bestuurd door wetenschappers. Van een minister-president verwacht je dat hij zegt: alles overziend kom ik met dit pakket maatregelen. Niet dat nogal hulpeloze: tja, dit is een voldongen feit.’

Het gevolg is dat maatregelen soms aanvoelen alsof een robot ze heeft bedacht: niet tafeltennissen tenzij je de tafel buiten zet, samenwonende stellen mogen met elkaar slapen maar moeten op het terras anderhalve meter afstand houden. Een recept voor onrust, denkt Aarts. ‘Want je geeft mensen veel ruimte om er van alles van te vinden. En je maakt de wetenschap kwetsbaar, want iedereen klampt zich eraan vast terwijl de kennis nog volop in ontwikkeling is.’

Eén troost: we hebben nog even. Om te wennen, te regelen, het land opnieuw uit te vinden, maatregel na maatregel opnieuw. En intussen maar hopen dat Achtbaan Corona niet opeens weer een vervaarlijke bocht omhoog neemt.

‘De boel op slot zetten is makkelijk’, zegt Voss. ‘Het weer los laten, dát is pas ingewikkeld.’

Trauma-expert: ‘De ramp na de ramp komt nog, namelijk de desillusiefase’

Er is iets merkwaardigs aan de ramp met het coronavirus, stelt trauma-expert Berthold Gersons: de impact is immens, maar publieke woede en verdriet zag je lange tijd nauwelijks. En dat is riskant, want het kan het gevoel van eenheid in de samenleving ondergraven. Wat te doen?

Nu Ruttes exitstrategie er ligt, slaat de twijfel toe

Natuurlijk is er opluchting in de Kamer nu er van het kabinet langzaam meer mag. De meeste fracties vroegen immers zelf om een ‘stappenplan’ voor de exitstrategie uit de lockdown. Maar nu dat er ligt, slaat de twijfel toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden