Column

Rutte's laconieke positie over Europa volstaat niet na Brexit

Premier Mark Rutte begroet de Britse premier Theresa May bij een EU-top op 9 maart 2017 in Brussel. Beeld afp

De nieuwe Nederlandse regering doet er, qua Europa, goed aan op alles voorbereid te zijn. Nederland moet een minimalistische en een maximalistische optie bij de hand hebben. Een voortsudder-scenario en een 'meespring'-scenario, meegaan met de grote stap voorwaarts van een avant-garde kopgroep. Nederland moet daarvoor haar agnostische positie over Europa laten varen. De laconieke houding van met name premier Mark Rutte - we geloven niet in Europa, maar werken louter pragmatisch samen, het 'europees ietsisme' - zal niet langer volstaan in de aanstaande erop-of-eronder-periode.

Want, of we het nu leuk vinden of niet, de komende jaren zal het Europees Project in het teken staan van de Brexit-onderhandelingen. Dat zal een heftig spektakel worden. Sommigen spreken van een 'vechtscheiding in slowmotion', anderen van 'dood door duizend sneden' van het Verenigd Koninkrijk. EU-Raadspresident Donald Tusk heeft beloofd dat de uittreding geen strafexpeditie tegen de Britten zal worden. Het Verenigd Koninkrijk zou door de Brexit zelf al genoeg gestraft zijn. Maar de inkt van de onderhandelingsspelregels is nog niet droog, of in de kleine lettertjes schuilt al de eerste onvriendelijke daad. Gibraltar blijkt zo'n beetje van Engeland te worden afgetroggeld. Althans, Spanje, dat de Engelssprekende apenrots al eeuwen terug wil hebben, ziet zijn kans schoon Brexit hiervoor te benutten. Het eerste sneetje. Nog 999 te gaan.

Welke krachten zullen er vrijkomen als gevolg van de Brexit-onderhandelingen? Dat is lastig te voorspellen. Er kunnen anti-Europese sentimenten worden ontketend, mocht het idee bestaan dat de Britten door de Europese technocratie worden gemangeld en gebrutaliseerd. Zoals de omgang met Griekenland velen de ogen opende voor de ultra-smalle marges binnen de eurozone van nationale democratieën (die er staathuishoudkundig een potje van maken). Maar de Brexit kan de overige lidstaten ook nader tot elkaar brengen, en het Europees Project een enorme positieve boost geven. Beide is denkbaar.

De Brexit levert hoe dan ook een openbare les op in Europese (des)integratie. We zullen een Mindf*ck-act uit de hoogste categorie te zien krijgen: hoe tover je een heel ei weer tevoorschijn uit een omelet? Die ontvlechtingsoperatie zal ons veel leren over wat het betekent om EU-lidstaat te zijn, en wat het precies betekent om dat niet meer te zijn. Een les over schijnsoevereiniteit, grenzen aan vrij personenverkeer en hoe de Europese natiestaten sinds 60 jaar Verdrag van Rome als spaghetti in elkaar zijn gedraaid.

Mede door Brexit-stress is de Europese Unie momenteel in manisch-depressieve staat, heen en weer zwalkend door de Europawijk van Brussel. Het kan alle kanten op gaan. Nederland moet er bedacht op zijn dat Duitsland en Frankrijk een forse stap vooruit willen maken. Juist om in reactie op Brexit te laten zien dat het Europees Project niet dood is, maar springlevend en dé toekomst!

Emmanuel Macron en Angela Merkel c.q. Martin Schulz willen in de aanstaande Franse en Duitse verkiezingen eerst hun binnenlandse rechts-populistische tegenstanders verslaan, om daarna direct door te schakelen naar een sterkere Europese samenwerking en verdiepte integratie. Met name op het vlak van defensie, klimaat, vluchtelingenbeleid, en een meer robuuste eurozone.

Hierbij wordt men aangevuurd door een grote pro-Europese burgerbeweging op straat, Pulse of Europe, die met name in Duitsland veel mensen weet te mobiliseren. Pulse of Europe keert zich tegen het uiteenvallen van de Europese Unie. Tegen Nexit, Frexit, Gerexit en zo meer.

Hamvraag: kan Nederland het zich veroorloven niet mee te springen met de Duits-Franse kopgroep? Is Nederland in het post-Brexit krachtenveld niet meer dan ooit aangewezen op Continentaal Europa en op zijn 'special relationship' met Duitsland? Het zou ondenkbaar zijn dat Nederland in zo'n multi-speed Europa niet bij de avant-garde zou horen. Maar dan volstaat het passieve Europa-ietsisme van onze premier niet. Nederland zal zijn huiswerk moeten doen. Ook voor een meespring-variant. Hoe krijgen we onze Europa-lauwe bevolking hierin mee? Welke eurozone-hervormingen zijn juist in het belang van het financieel solide Noorden en van fairness in de Duitse en Nederlandse verzorgingsstaat? Hoe maakt Europese samenwerking ons veiliger te midden van poetinisme, erdoganisme en trumpisme? Brexit is meer dan een wake-up call.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden