Rutte plus of min

D at de formatie van een Paars-plus kabinet zou mislukken, was voor mij geen verrassing. Zie mijn column van 17 juni....

Column Marcel van Dam

Rutte was en is uit op een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA. Het lag dus voor de hand dat Rutte zou proberen paars te laten mislukken op zo iets vaags als ‘gebrek aan vertrouwen in een goede afloop’ of dat hij zou proberen in de onderhandelingen een wig te drijven tussen PvdA en de twee kleinere progressieve partijen, zodat hij daarna kon gaan onderhandelen met CDA en PvdA. Wat hij in werkelijkheid heeft bereikt, is dat Cohen expliciet nee heeft gezegd tegen de overdreven eisen van Rutte en dat GroenLinks en D66 hun kruit droog hielden. Daarmee heeft hij onderhandelingen over een middenkabinet al bij voorbaat laten mislukken. Over de hypotheekrenteaftrek, de kilometerheffing en de bezuinigingen staat het CDA veel dichter bij de VVD dan bij de PvdA. Het is moeilijk denkbaar dat hij in onderhandelingen over een middenkabinet plotseling op die punten wel concessies aan Cohen wil doen. In feite is Rutte zelf in de kuil gevallen die hij voor Paars-plus had gegraven en staat hij voor de volgende ronde bij het staatshoofd met lege handen. Het CDA heeft immers een kabinet met de PVV tot nu toe geblokkeerd.

De gang van zaken sinds de verkiezingen overziende, is er geen andere conclusie te trekken dan dat Rutte vanaf het begin zijn hand heeft overspeeld. Het begon al met de voor Nederland idiote uitspraak dat wat hem betreft er voor 1 juli een kabinet zou zijn. Alsof hij de formatie kon dicteren. Vervolgens laat hij zich in de onderhandelingen over een rechts kabinet door Verhagen een oor aan naaien en daarna helpt hij in één onderhandeling twee mogelijke kabinetten om zeep. Nooit eerder zag ik een politicus in zo’n korte tijd zo efficiënt niets bereiken.

Wat nu? Er zijn nog twee echte mogelijkheden en één theoretische. Er kan opnieuw geprobeerd worden een kabinet van VVD, CDA en PVV te vormen. Verhagen zou, zo schat ik in, daarvoor nog wel zijn te porren, maar de vraag is of hij zijn fractie en partij daarin meekrijgt. Ik denk van niet omdat anders het CDA het risico loopt in een diepe en langdurige crisis te raken. Als zo’n kabinet wel tot stand zou komen, zou dat Nederland grote schade berokkenen. Niet zozeer omdat het beleid ons in de afgrond zou storten. In Nederland woont de macht in een moeras. Wie daar met zijn klompen doorheen banjert wordt erdoor verzwolgen. Maar ons land zou in de wereld wel grote reputatieschade oplopen met langdurige economische gevolgen. Bijvoorbeeld omdat het voor veel bedrijven onaantrekkelijker wordt zich in Nederland te vestigen.

De tweede mogelijkheid is een vijfpartijen kabinet van VVD, PvdA, CDA, GroenLinks en D66. Als een kabinet met PVV niet mogelijk blijkt is, ondanks het knoeiwerk dat hij tot dusver heeft geleverd, dat nog de enige mogelijkheid voor Rutte om premier te worden. Voor D66 en GroenLinks is zo’n combinatie zeer onaantrekkelijk. Zij zijn niet nodig voor een meerderheid en hun linkerflank is onbeschermd. Dat laatste geldt ook voor de PvdA. Voor de SP en PVV wordt het vrij schieten. Dus zal Rutte inhoudelijk en wat de samenstelling van het kabinet betreft een hoge prijs moeten betalen. Dan kan Rutte de hypotheekrenteaftrek, de kilometerheffing en de bezuinigingen niet meer onaantastbaar verklaren. Van alle alternatieven zou zo’n kabinet voor het land het beste zijn, voor de deelnemende partijen niet.

Als ook dat mislukt, resteert nog de theoretische mogelijkheid van een kabinet van PvdA, CDA, SP, GroenLinks en D66. Voor progressieve mensen een feest, voor het CDA de ondergang. Dus komt het er niet.

Marcel van Dam is socioloog.

vk.nl/columnisten

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden