Rutte: 'Normaal betekent niet gewoon. Ik wil geen gewoon land'

De lijsttrekker: Mark Rutte

Mark Rutte (1967) is lijsttrekker van de VVD. 'Mijn leiderschap is geloofwaardig. De belangrijkste afspraak is nagekomen: sterker uit de crisis.'

Foto Mike Roelofs

Wat is het eerste wat u doet als u 76 zetels krijgt op 15 maart?

'Ik mag maar één ding kiezen? Lastenverlichting voor gezinnen en werkenden. Dat kun je snel doen. Daarna ga ik meteen bellen om de verpleeghuissector aan te pakken.'

Welke fout wilt u in Rutte III absoluut niet herhalen?

'Vooral op de arbeidsmarkt is niet alles gelukt. Werkgevers vinden het door het nieuwe ontslagstelsel nog steeds ingewikkeld om mensen in dienst te nemen. We zullen de kantonrechter meer ruimte moeten geven om een afweging te maken of een ontslag terecht is.'

Foto Mike Roelofs

Waar bent u trots op?

'Op twee grote dingen. We zouden Nederland uit de crisis halen. Een barre tocht, maar we zijn eruit. En ik ben er trots op dat we samen met mijn Duitse collega tijdens ons EU-voorzitterschap die vluchtelingendeal hebben gesloten. Het aantal vluchtelingen uit Syrië is met meer dan 90 procent gedaald.'

Is het voor een premier lastig als mensen twijfelen aan zijn betrouwbaarheid?

'Ik doe dit nu zesenhalf jaar. Dan krijg je krassen en littekens. Er zijn dingen fout gegaan in de campagne van 2012. Daar heb ik lering uit getrokken en excuses voor aangeboden.'

Als u zegt niet meer te regeren met de PVV gelooft 71 procent van de bevolking dat niet. Als u zegt niets te weten van de Teevendeal blijkt 69 procent dat niet te geloven.

'Mijn leiderschap is geloofwaardig omdat de belangrijkste afspraak die in 2012 is gemaakt - sterker uit de crisis - is nagekomen. Ik onderwerp me nu aan de kiezer. Mijn karwei is niet klaar.'

Het hindert u niet?

'Het is wat het is. Bovendien, politieke tegenstanders hadden er belang bij om twijfel te zaaien. We doen ons werk niet in een isolement, maar in een context.'

U liegt nooit?

'Ik lieg nooit...'

De premier denkt even na. 'Tenzij een vrouw vraagt of ze mooi is en ik niet helemaal weet hoe ik dat moet omschrijven.' Hij begint te gniffelen. 'Ja... Ja...'

Foto Mike Roelofs

Komt dat vaak voor?

'Daar kan ik geen mededelingen over doen.' Sophie Hermans, de politiek assistent van Rutte en nummer 16 van de VVD-lijst, kijkt verwonderd op van haar notitieblok: 'Ik voelde deze dus totaal niet aankomen.'

CV

Geboren: 14 februari 1967
Burgerlijke staat: vrijgezel Lievelingsboek: Het bureau (J.J. Voskuil) en Buddenbrooks (Thomas Mann)
Mooiste liedje: Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder (Ramses Shaffy)
Politieke voorbeeld: Politici die mij inspireren zijn Winston Churchill en Frits Bolkestein
Cruciale gebeurtenis: De ramp met MH17

Doe normaal of ga weg, schreef u in een open brief aan alle Nederlanders. Veel minderheden kregen het gevoel dat u het tegen hen had. Was dat de bedoeling?

'Nee. Er staat ook niet dat je weg moet. Maar als je hier diepongelukkig bent, dan heb je de keuze. Als je het nodig vindt om op Oudjaarsnacht je agressie af te reageren op hulpverleners, als je een inspraakavond over azc's onmogelijk maakt, als je als vluchteling de gelijkwaardigheid van man en vrouw, homo en hetero toch maar heel ongemakkelijk vindt: je bent niet verplicht hier te zijn. Ook een Nederlander niet.'

Foto Mike Roelofs

Wat vindt u van de kritiek van uw partijgenoot Jozias van Aartsen? Hij vindt de brief niet authentiek.

'Dan zit hij ernaast. Laat ik het maar zeggen: ik vind dit.'

Op het VVD-congres maakte u in filmpjes uw tegenstanders belachelijk. Is dat ook normaal doen?

'Ja, moet kunnen. Dat hoort bij de politiek. Bij al het loven mag je bij de concurrent ook wel wat dorre takjes aanwijzen. Dat doe ik niet zo vaak.'

Beelden van Henk Krol die voortijdig een overleg op het ministerie van Financiën verlaat, maar zich eerst aan de broodjes tegoed doet?

'Maar dat is waar! Hij kwam naar de onderhandelingen, at een broodje en was als eerste weer weg, omdat hij het achtuurjournaal wilde halen. De anderen haakten pas rond tienen af.'

'We zullen glashelder moeten maken wat normaal is en wat niet normaal is', schreef u. Een ex-lid van uw geliefde Toppers, Gordon, vergeleek een Chinees-Nederlandse deelnemer aan een talentenshow met een 'afhaal-Chinees' en zei 'Welk nummer ga je zingen? Nummer 39 met rijst?' Normaal of niet normaal?

'Als je het zo nuchter opleest, is het zonder meer niet normaal. Maar de context telt ook. Als daar een Chinees naast hem vreselijk staat te lachen, kan het anders zijn. Maar ik ga nu niet een hele reeks voorbeelden doen...'

Het is voor ons nog niet glashelder. Topper Gerard Joling zei tegen de in Nederland geboren acteur Minoun Ouled Radi: 'Eindelijk een Marokkaan in Nederland die ons iets komt brengen.' En: 'Normaal zie ik Marokkanen alleen op kamelen.' Normaal of niet?

'Zoals jij het voorleest - zo vreselijk saai - is het niet normaal en heel beledigend. Maar in een cabaretsetting zou het misschien kunnen, ik weet het niet.'

Toch hebben we het gevoel dat die brief van u niet gaat over Gordon of Gerard Joling.

'Zoals jij het opleest, is er maar een antwoord: niet normaal. Puur foute teksten, maar ik ken de context niet.'

Uw vriend Jort Kelder zei in een interview: normaal is alles wat ik niet wil zijn.

'Gewoon is niet leuk. Maar normaal betekent voor mij niet gewoon. Normaal gaat over wat maatschappelijk aanvaardbaar is. Niet als Me, Myself and I in het leven staan.'

Buiten de lijntjes is de meeste terreinwinst te boeken.

'Absoluut! Ik denk aan die prachtige eerste commercial van Apple, over Picasso en andere talenten. Ben ik helemaal fan van. Het zou een probleem zijn als ik zou zeggen: doe gewoon.'

Je kunt van Picasso toch moeilijk beweren dat hij normaal deed?

'Hij heeft niet gewoon gedaan, maar hij deed wel normaal. Het is maar hoe je de woorden weegt. Normaal doen is minimaal dat je de ander niet in de weg zit. De ander helpt, waar mogelijk. Maar verder: jaag je talenten na. Doe gekke dingen. Dat maakt ons land een gaaf land, om er een ruttiaanse term in te gooien. Ik wil geen gewoon land.'

Hoe was u als 13-jarige jongen?

'Toen waren mijn broers en zussen al het huis uit. Door de week was ik vaak alleen met mijn ouders. In het weekeinde kwam iedereen naar huis. Dan werd er Indisch gekookt. Heel gezellig. Ik ben een kind van oudere ouders. Mijn vader was 56, 57 jaar toen ik werd geboren - ik was zijn zevende kind. Mijn moeder was 43 en ik was haar vierde. Ik geloof niet dat ik ben verwend, wel voelde ik de onvoorwaardelijke liefde van mijn ouders. Mijn vader was een geweldige man, een verhalenverteller. Hij overleed toen ik 21 was. Ik kreeg een paar waarden van hem mee: op de kleine steentjes blijven lopen, met je tengels van andermans spullen afblijven, je niet groter maken dan je bent. Mijn moeder was daar ook mee bezig. Nog steeds, hoor. Ze is 93, maar je moet bij haar niet zeuren.'

Wat vond uw moeder van 'pleur op'?

'Ze heeft daar geen bezwaar tegen gemaakt. Ze ziet ook wel dat je als politicus soms volstrekt helder moet zijn.'

Ze zei niet: Mark, dat kun je ook anders duidelijk maken?

'Dat heb ik haar niet horen zeggen.'

Je moet er op eigen kracht komen, zegt u tegen migranten.

'Ik moet er als overheid alles aan doen dat je niet gediscrimineerd wordt. Maar de liberaal in mij zegt ook: een kind heeft de keus hoe hij omgaat met tegenslag, de tegenslag van een migrantenkind, zoals dat er ook was bij gereformeerden, joden en katholieken. Dat kan betekenen dat je twee keer zo vaak moet solliciteren. Maar ik zeg: ik sta aan jouw kant.'

Geen taallessen geven aan vluchtelingen, is dat ook om invechten te bevorderen?

'Daar zit ik niet ideologisch in. We geven geen taallessen aan vluchtelingen die geen kans hebben te mogen blijven, want dat kan de procedure beïnvloeden. Maar als de kans wel groot is, zoals bij Syrische vluchtelingen, krijgen ze taalles. Ik geef les op een school waar kinderen van vluchtelingen heel intensief taalles krijgen. Omdat je dan pas kunt vaststellen hoe intelligent ze zijn.'

U vertelde dat u Marokkaanse, Turkse en Antilliaanse vrienden heeft. Later zwakte u dat af. Hoe zit het?

'Ik heb tien jaar bij Unilever gewerkt. Daar kwam ik ze als collega's tegen. Maar de echte, harde vriendenkring, dat zijn er twee uit m'n jeugd, vier of vijf uit de studie en een boezemvriend van mijn werk bij Unilever. Daaromheen zitten mensen waar je gewoon goed mee bent. Een gemêleerd gezelschap.'

Bracht de politiek u vriendschappen?

'Misschien Diederik Samsom. Ik ben zeer op hem gesteld. We hebben elkaar de afgelopen jaren honderd procent vertrouwd, al waren er diepe crises. We doen ons werk allebei met een onvoorstelbare bak passie. Het duurste wat je hebt is je tijd; dat zie ik ook bij Diederik. Dat intense deel ik met iedereen in mijn vriendenkring. Je moet soms ongelooflijke ruzie hebben, anders wordt het saai. Dan ga je dood en denk je: wat was het nou?'

Hebben jullie nog contact?

'Het is nu heel druk, maar ik heb hem toevallig van de week nog een sms'je gestuurd: ik mis je, we moeten na de verkiezingen echt even bijkletsen.'

De Nokia van de premier rinkelt. 'Hai Lodewijk, ja hai. Ja ging goed....' Rutte loopt het Torentje uit, komt een paar minuten later terug. 'Sorry, de vice prime minister. With a wide range of issues.'

Heeft u zelf weleens voor Zwarte Piet gespeeld?

'Zeker. Bij Calvé, twee keer. Ik was een klassieke. Dan kwam Sinterklaas aanvaren in het haventje en stonden wij hem als Zwarte Piet op de kade op te vangen. De tweede keer stond Sinterklaas al op het dak, terwijl die kinderen naar de haven keken. Geestig.'

Hoe zou u nu gaan als u weer gevraagd werd?

'Als een echte Zwarte Piet. Dat vind ik het leukste. Maar laten we voorkomen dat we dat als politiek organiseren, ik wil geen Zwarte Pieten-wet. Ik ben een liefhebber van Het Bureau van Voskuil. Daar leer je dat tradities veranderen door de tijd. Daar zorgt de samenleving voor. Je houdt Zwarte Pieten, misschien komen er ook wat andere Pieten. Komt goed.'

Nederland moet Nederland blijven, is de slogan van de PVV. U heeft dat ook gezegd. Bedoelt u hetzelfde?

'Dat moet je aan Wilders vragen. Nederland is een land waar je op een hoog welvaartsniveau iets van je leven kunt maken. Waar mensen zich om anderen bekommeren. Waar een sterk bezielend verband is. Daarvoor moet je wel in je kracht staan. Word je voor een dubbeltje geboren, dan wordt alles in het werk gesteld om je te liften naar een ander niveau. Waar we groepen die vluchten een veilig tehuis bieden, mits het beheersbare aantallen zijn. Maar we hechten aan vrijheid van meningsuiting, aan gelijkheid, aan de rechtsstaat. Dat komt uit de joods-christelijke traditie, uit de Verlichting. Daar moeten we tegen mensen van buiten duidelijk over zijn.'

Het normbesef in uw eigen partij staat ter discussie. In het onderzoek naar politieke integriteit voert de VVD andermaal in negatieve zin het lijstje aan. Hoe verhoudt zich dat tot uw besef van normen en waarden?

'Ik vind dat erg. Vooral voor de duizenden partijleden die wél deugen. Ieder baalt ongelofelijk van de rotte appels. We zitten er bovenop om dat uit te roeien en nieuwe gevallen te voorkomen.'

U wilt een derde kabinet Rutte. CDA-leider Buma is een waarschijnlijke partner. U drong in 2012 aan op snelle verkiezingen, terwijl het CDA daar niet klaar voor was. Sindsdien schijnt uw relatie slecht te zijn. Is er samen te werken?

'Van beide kanten speelt er niets, ik geloof dat ik dat kan zeggen. Totaal niet. Die poging snel verkiezingen te houden was niet fair van ons. Ik heb daar twee keer over gepraat met Buma en ik heb mijn excuses aangeboden.'

Toch reageert u vaak geïrriteerd op CDA'ers. Voelt u Buma niet aan?

'Ik kan schateren om zijn droge humor, om die van Pechtold ook trouwens. Buma en ik hebben tijdens Rutte I twee jaar samengewerkt, we zaten zeven weken opgesloten in het Catshuis met z'n zessen. Je doet je werk met passie, dan mag er weleens een krachtterm vallen. Dat kan als de verhoudingen goed zijn. Stel dat er iets heel ernstigs gebeurt. Dan moet je elkaar snel kunnen vinden om eenheid uit te stralen. Dan moet je niet eerst therapeutisch conflicten hoeven bij te leggen.'

De estafettevraag van Lodewijk Asscher aan u is: 'Vier jaar lang hebben we in economisch zware tijden de uitkeringen niet verlaagd. Nu het beter gaat, zegt de VVD: laten we de uitkeringen aanzienlijk verlagen. Wat hebben die bijstandsgerechtigden de VVD misdaan?'

'We hebben de afgelopen jaren de uitkeringen inderdaad laten meegroeien. Dat vond ik heel normaal, want de banen om uit de uitkering te komen waren er niet. Dat is nu anders. Dan zeg ik: laat de uitkeringen maar even niet meegroeien. En haal de vakantietoeslag er vanaf, want daar heb ik nooit iets van begrepen. We steken bovendien 100 miljoen euro in extra bijstand voor mensen die niet aan de slag kunnen. We doen het echt sociaal.'

Wat is uw vraag aan de volgende premier van Nederland?

'Beloof je dat je het portret van Thorbecke in het Torentje laat hangen?'

Dit interview, het laatste in de reeks met lijsttrekkers, werd kort voor de diplomatieke botsing met Turkije afgenomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.