Rutte mag blijven, maar zijn vriend en partijgenoot Zijlstra stapt op na diens 'grootste fout'

Nog voor het Kamerdebat over zijn verzonnen ontmoeting met Poetin is begonnen, maakt een geëmotioneerde Halbe Zijlstra zijn vertrek bekend als minister - en waarschijnlijk uit de politiek.

Halbe Zijlstra dinsdag in de Tweede Kamer met vriend en partijgenoot Mark Rutte. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Een brok in zijn keel. De tranen wegslikkend. Halbe Zijlstra (49) wordt overmand door emoties als hij zijn aftreden als minister van Buitenlandse Zaken aankondigt in de plenaire zaal van de Tweede Kamer. Het was zijn droombaan, hij werkte elf jaar met hart en ziel voor de VVD om beloond te worden met een ministerspost. Na amper vier maanden struikelt Zijlstra over een onnodige leugen. 'Het is de grootste fout in mijn gehele carrière.'

Nog voordat het Kamerdebat over zijn verzonnen ontmoeting met Poetin kan beginnen, leest Zijlstra zijn verklaring voor. 'Ik sta hier met een zwaar gemoed. Ik had het niet moeten doen. Het spijt mij zeer.' Hij oordeelt hard over zichzelf: 'Mijn geloofwaardigheid moet boven iedere twijfel verheven zijn.' Om het ambt van minister van Buitenlandse Zaken 'niet te belasten, zie ik geen andere optie dan vandaag mijn ontslag aan te bieden aan Zijne Majesteit de Koning. Ik doe dat met spijt in mijn hart.'

Premier Rutte staat in Vak K naast Zijlstra en omhelst zijn partijgenoot. Ook Rutte is emotioneel. Hij en Zijlstra zijn persoonlijk 'bevriend', zal hij later vertellen. Kamervoorzitter Arib schorst het debat zodat partijen kunnen overleggen: hoe nu verder? De bloeddorstige oppositie krijgt niet het debat dat het wenste. Zijlstra vertrekt al voor de strijd is gestreden.

Lodewijk Asscher, fractieleider PvdA: 'Ik vind het een heel verstandig besluit en ik denk dat hij het goed onder woorden heeft gebracht'. Foto ANP

De oud-bewindsman wordt buiten de Kamer opgewacht door een haag journalisten. In het felle licht van de camera's oogt hij vermoeid. 'Dit was het dan', zegt hij.'Na elf jaar. Ik ben dankbaar dat ik het land zo lang heb mogen dienen. Het is jammer dat het op deze manier eindigt.' Later op de avond zal hij een 'glas wijn drinken' met zijn vrouw, zegt Zijlstra. Hij ziet zichzelf niet terugkeren in de politiek. Zijn schouders hangen. Hij duwt zich een weg door de journalisten met vragen.

Rutte neemt het stokje over. Hij erkent dat ook hij is aangedaan door het ontslag van zijn minister. 'We vertrouwden elkaar. Ik mis hem enorm.'

Binnen in de plenaire zaal discussiëren Kamerleden of ze nog een debat willen met de premier. De PVV vindt het niet nodig nu Zijlstra 'in een waardige toespraak zijn aftreden heeft bekendgemaakt', zegt Raymond de Roon. Maar het debat komt er op verzoek van de coalitiepartijen toch. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen de gifbeker volledig leegdrinken en niet op een later moment - nóg dichter bij de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart.

Gert-Jan Segers, fractieleider CU: 'We zitten hier allemaal als zwakke mensen die vroeg of laat een misstap maken'. Foto ANP

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff en partijleiders Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (CU) erkennen dat het aftreden van Zijlstra onvermijdelijk was geworden. Ze benadrukken ook dat ze Zijlstra al die jaren van een andere kant hebben gezien: 'eerlijk en zonder verborgen agenda' (Buma), 'een rechtdoor zeepoliticus'(Pechtold). Dijkhoff: 'Deze afloop is niet representatief voor zijn carrière.'

Segers herhaalt zijn boodschap over de genadeloze politiek: 'We zitten hier allemaal als zwakke mensen die vroeg of laat een misstap maken en genade nodig hebben.' Kees van der Staaij (SGP) noemt Zijlstra 'een integer persoon.'

De rest van de oppositie kent die genade niet. 'Zijlstra verzon gewoon een of ander lulverhaal', zegt Thierry Baudet van het Forum voor Democratie. 'We zijn nu de risee van de internationale pers.' Samen met GroenLinks hamert hij erop dat Zijlstra chantabel was en dat Rutte had moeten ingrijpen.

Klaas Dijkhoff, fractieleider VVD: 'Ik respecteer het. Aan internationale tafels zitten een hele hoop lui voor wie dit kinderspel is'. Foto ANP

Ook andere oppositieleden sparen Rutte niet. Ze leggen hem het vuur aan de schenen over het niet-informeren van de Kamer zodra hij van Zijlstra hoorde dat hij had gelogen. Rutte lijkt even in de problemen te komen als hij beweert dat hij 'geen herinnering meer heeft' of hij binnen de VVD heeft gedeeld dat Zijlstra had gelogen. PvdA'er Asscher, in het vorige kabinet vicepremier, zegt dat hij dit niet gelooft omdat hij Rutte kent als een 'control freak'.

Premier Rutte erkent uiteindelijk dat hij een 'politieke inschattingsfout' heeft gemaakt. Rutte noemt twee cruciale momenten waar het bij hem misging. 'Ik ben niet aangeslagen op het stuk van oktober (toen de Volkskrant al schreef over twijfels over Zijlstra's Poetinbezoek, red.). En ik heb deze week gedacht dat Zijlstra een zonde had begaan, maar geen doodzonde. Mijn overtuiging was: met een goed parlementair debat is dit politiek op te lossen. Zo zat ik in de wedstrijd.'

Het resultaat is een bitter verlies. Rutte mag blijven. Maar zijn vriend en partijgenoot Zijlstra vertrekt.

Thierry Baudet, fractieleider FvD: 'Zijlstra verzon gewoon een of ander lulverhaal. We zijn nu de risee van de internationale pers'. Foto ANP

Zo ontplofte een leugen in het gezicht van Halbe Zijlstra

Wie volgt Zijlstra op? Deze vier VVD'ers maken kans
Gezocht: een nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Vereist: een VVD-lidmaatschap, het liefst wat politieke ervaring en vooral de bereidheid het risico te nemen voortijdig op het Haagse slagveld te sneuvelen.

Halbe Zijlstra was jarenlang de geliefde en onverschrokken rechtsbuiten van de VVD. Zijn poging om zich opnieuw uit te vinden als opperdiplomaat strandde door een leugen: dinsdag trad hij af als minister van Buitenlandse Zaken. Een profiel van een ambitieus politicus die één anekdote te veel vertelde.

In aanloop naar het debat over de kwestie-Zijlstra werd twijfel gezaaid over de verslaggeving van de Volkskrant. Daarom zet hoofdredacteur Philippe Remarque nog eens de feiten op een rij.

Halbe Zijlstra heeft jarenlang gelogen over een ontmoeting met Vladimir Poetin. In tegenstelling tot zijn eerdere beweringen was de minister van Buitenlandse Zaken in 2006 niet aanwezig op een bijeenkomst met de Russische president in diens buitenhuis.

In een gesprek met de Volkskrant zegt Zijlstra het verhaal te hebben 'geleend' om zijn bron te beschermen. Dat noemt hij onverstandig, maar volgens Zijlstra klopt de informatie. 'De inhoud is gewoon waar.'

De bron van Zijlstra, Shell-topman Jeroen van der Veer, zegt in een toelichting dat de minister de uitspraken over Groot-Rusland verkeerd heeft geïnterpreteerd. 'Hoe ik de specifieke landen destijds aan Zijlstra heb verteld, herinner ik mij niet. Maar de term 'nice to have' is niet een zegswijze van mij.'